മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
മുത്തച്ഛൻ രാജധർമ്മവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശുഭധർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ഓ സത്തമാ, ആശ്രമവാസികളുടെ ശ്രേഷ്ഠധർമ്മം പറയുന്നത് നിനക്ക് യോജിച്ചതാണ്.
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
ധർമ്മം എല്ലായിടത്തും വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നതും സത്യഫലം ഉദിക്കുന്നതുമാണ്. ബഹുദ്വാരങ്ങളുള്ള ധർമ്മത്തിൽ ഒരു കർമ്മവും നിഷ്ഫലമല്ല.
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
ഏതേത് വിഷയത്തിൽ ആരൊക്കെ നിശ്ചയത്തിലെത്തുന്നുവോ, അവർ അതിനെത്തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്, മറ്റൊന്നല്ല; ഓ ഭരതസത്തമാ.
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
ഈ ലോകതന്ത്രം സാരമില്ലാത്തതുപോലെ എത്രയെത്ര ചുറ്റിത്തിരിയുന്നുവോ, അത്രയത്രയും അതിൽ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
ഓ യുധിഷ്ഠിരാ, ഇപ്രകാരം അനേകദോഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകം നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടാൽ, ബുദ്ധിമാനായ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം മോക്ഷത്തിനായി തന്നെ യത്നിക്കണം.
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
ധനം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴോ ഭാര്യയോ പുത്രനോ പിതാവോ മരിക്കുമ്പോഴോ, ഏത് ബുദ്ധികൊണ്ട് മനുഷ്യന് ദുഃഖം അകറ്റാനാകുമോ, ആ ബുദ്ധി എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, ഓ പിതാമഹാ.
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
സമ്പത്ത്, ഭാര്യ, പുത്രൻ, പിതാവ് എന്നിവർ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴോ മരിക്കുമ്പോഴോ 'അയ്യോ, എത്ര ദുഃഖം' എന്ന് ചിന്തിച്ച് ശോകം കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കണം.
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയുന്നു: ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ സുഹൃത്തായി സേനജിത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി എങ്ങനെ സംസാരിച്ചു എന്ന്.
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
പുത്രശോകത്താൽ തപിച്ചും ദുഃഖത്താൽ വിഹ്വലനായും മനസ്സു വാടിയ രാജാവിനെ കണ്ട് ബ്രാഹ്മണൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
മൂഢനേ, നീ എന്തിന് മോഹിക്കുന്നു? ദുഃഖിക്കേണ്ടവനായ നീ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു? നിനക്കായി ദുഃഖിക്കുന്നവരും ആ ദുഃഖകരമായ ഗതി പ്രാപിക്കും.
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
നീയും ഞാനും നിന്നെ സേവിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും, രാജാവേ, നാം എവിടെനിന്നു വന്നുവോ അവിടേക്കുതന്നെ പോകും.
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ ബുദ്ധി ഏത്, തപസ്സ് ഏത്, തപോധനാ, സമാധി ഏത്, ജ്ഞാനം ഏത്, ശ്രുതി ഏത്, അതു നേടിയതുകൊണ്ട് നീ വിഷാദിക്കാത്തത്?
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
സുഖദുഃഖങ്ങൾ മാറിമറിയുമ്പോൾ സന്തോഷിക്കുകയും തളരുകയും ചെയ്യുന്ന, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
നോക്കൂ, ഉത്തമ, അധമ, മധ്യമ ജീവികളെല്ലാം ദുഃഖത്തോടു പൂർണ്ണമായി കലർന്നിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ അതതു കർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു.
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
ഈ ആത്മാവും എന്റേതല്ല, ഭൂമി മുഴുവനും എന്റേതല്ല. എനിക്കെങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെ മറ്റുള്ളവർക്കും എന്നു ചിന്തിച്ച് എനിക്ക് വ്യഥയില്ല. ഈ ബുദ്ധി നേടി ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നില്ല, വ്യസനിക്കുന്നുമില്ല.
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
മഹാസമുദ്രത്തിൽ രണ്ടു മരക്കഷണങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്ന്, കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിയുന്നതുപോലെ, ജീവികളുടെ സമാഗമവും അങ്ങനെതന്നെ.
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
അതുപോലെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ജ്ഞാതികളും ബന്ധുക്കളും. അവരോട് സ്നേഹം വെക്കരുത്; അവരിൽനിന്ന് വേർപാട് നിശ്ചയമാണ്.
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
കാണാത്തതിൽനിന്ന് വന്ന് വീണ്ടും കാണാത്തതിലേക്ക് പോകുന്നു. അവൻ നിന്നെ അറിയുന്നില്ല, നീയും അവന്റെ അന്ത്യം അറിയുന്നില്ല; പിന്നെ എന്തിനാണ് നീ ദുഃഖിക്കുന്നത്?
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
സുഖത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ നിന്ന് ദുഃഖം ഉണ്ടാകുന്നു; ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ നിന്ന് സുഖം ഉണ്ടാകുന്നു. സുഖത്തിൽ നിന്ന് ദുഃഖം ജനിക്കുന്നു; ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് സുഖം ജനിക്കുന്നു.
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
സുഖത്തിന് പിന്നാലെ ദുഃഖം വരുന്നു; ദുഃഖത്തിന് പിന്നാലെ സുഖം വരുന്നു. മനുഷ്യരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ചക്രംപോലെ തിരിയുന്നു.
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
നീ സുഖത്തിൽ നിന്ന് ദുഃഖത്തിൽ എത്തി; വീണ്ടും സുഖം പ്രാപിക്കും. മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും ദുഃഖം നേടുന്നില്ല, എപ്പോഴും സുഖവും നേടുന്നില്ല.
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
ശരീരമാണ് സുഖത്തിന്റെ ആധാരം; ശരീരമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെയും ആധാരം. ശരീരം കൊണ്ട് ഏത് കർമ്മം ചെയ്യുന്നുവോ, അതിന്റെ ഫലം ദേഹി അതിലൂടെ തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
ജീവിതം ശരീരത്തോടൊപ്പം അതിനോടൊപ്പം തന്നെ ജനിക്കുന്നു. ഇവ രണ്ടും ഒന്നിച്ചു വർത്തിക്കുന്നു; ഇവ രണ്ടും ഒന്നിച്ചു നശിക്കുന്നു.
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
പലവിധ സ്നേഹപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിതരായി, വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം നേടാതെ ക്ഷീണിക്കുന്നു; വെള്ളത്താൽ മണൽത്തിട്ടകൾ ഒലിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ.
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
സ്നേഹത്താൽ എല്ലാം എണ്ണ പോലെ സൃഷ്ടിചക്രത്തിൽ പിഴിയപ്പെടുന്നു; അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ക്ലേശങ്ങളാൽ എള്ളാട്ടുയന്ത്രത്തിൽ അമർത്തപ്പെട്ടതുപോലെ.
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
മനുഷ്യൻ ഭാര്യയെ ആശ്രയിച്ച് അശുഭകർമ്മങ്ങൾ സഞ്ചയിക്കുന്നു; അവൻ തനിച്ചു ഇഹത്തിലും പരത്തിലും ക്ലേശങ്ങൾ നേടുന്നു.
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
പുത്രരിലും ഭാര്യയിലും കുടുംബത്തിലും ആസക്തരായ മനുഷ്യരെല്ലാം ദുഃഖച്ചേറ്റുസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ വൃദ്ധ കാട്ടാനകളെപ്പോലെ.
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
പുത്രനാശത്തിലും ധനനാശത്തിലും ബന്ധുക്കളുടെ നാശത്തിലും കാട്ടുതീ പോലെയുള്ള വലിയ ദുഃഖം ലഭിക്കുന്നു. ഓ വിഭോ, ഇതെല്ലാം ദൈവാധീനമാണ്—സുഖദുഃഖങ്ങളും ജനനമരണങ്ങളും.
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
സുഹൃത്തില്ലാത്തവനും സുഹൃത്തുള്ളവനും ശത്രുവുള്ളവനും മിത്രമുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനും ബുദ്ധിഹീനനും—ദൈവത്താൽ മനുഷ്യൻ സുഖം നേടുന്നു.
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
നല്ല സുഹൃത്തുക്കൾ സുഖത്തിന് മതിയായവരല്ല; ദുഷ്ട സുഹൃത്തുക്കൾ ദുഃഖത്തിന് മതിയായവരല്ല. പ്രജ്ഞ അർത്ഥങ്ങൾ നേടാൻ മതിയല്ല; ധനം സുഖങ്ങൾക്ക് മതിയല്ല.
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
ബുദ്ധി ധനലാഭത്തിനല്ല, മൂഢത സമൃദ്ധിയില്ലായ്മയ്ക്കുമല്ല. ലോകത്തിലെ മാറ്റങ്ങളുടെ വൃത്താന്തം ജ്ഞാനിയേ അറിയൂ, മറ്റവനല്ല.
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
ബുദ്ധിമാനെയും ശൂരനെയും, മൂഢനെയും ഭീരുവിനെയും, ജഡനെയും കവിയെയും, ദുർബലനെയും ബലവാനെയും—ഭാഗ്യമുള്ളവനെയാണ് സുഖം സേവിക്കുന്നത്.
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
പശു കിടാവിന്റേതും ഇടയന്റേതും ഉടമസ്ഥന്റേതും കള്ളന്റേതുമാണ്; അതിന്റെ പാൽ ആരു കുടിക്കുന്നുവോ ആ പശു അവന്റേതാണ്—ഇതാണ് നിശ്ചയം.
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
ലോകത്തിലെ അതിമൂഢരും ബുദ്ധിയുടെ പരിധി കടന്നവരും—ആ മനുഷ്യർ സുഖത്തിൽ വളരുന്നു; നടുവിലുള്ളവൻ ക്ലേശിക്കുന്നു.
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
ധീരർ അറ്റങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നു, മധ്യത്തിൽ രമിക്കുന്നില്ല; അറ്റത്തെത്തുന്നതാണ് സുഖമെന്ന് പറയുന്നു, രണ്ട് അറ്റങ്ങൾക്കിടയിലുള്ളതാണ് ദുഃഖം.
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
മന്ദബുദ്ധി തന്റെ കർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു; വലിയ അജ്ഞാനമാകുന്ന പുതപ്പിൽ പൊതിഞ്ഞവനെപ്പോലെ.
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
പരമമായ ബുദ്ധി നേടിയവരും, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്കതീതരും, അസൂയയില്ലാത്തവരുമായവരെ ലാഭമോ നഷ്ടമോ ഒരിക്കലും വേദനിപ്പിക്കുന്നില്ല.
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
എന്നാൽ ബുദ്ധി നേടാതെ മൂഢതയിൽ വീണവർ അതിരുവിട്ട് ആനന്ദിക്കുന്നു; സന്താപത്തിലും എത്തുന്നു.
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
മൂഢന്മാർ എപ്പോഴും സന്തോഷിക്കുന്നു, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവഗണങ്ങളെപ്പോലെ; വലിയ അഹങ്കാരത്താൽ പൂർണ്ണതൃപ്തരായി ബോധശൂന്യരാകുന്നു.
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
അലസതയാൽ ലഭിക്കുന്ന സുഖം ദുഃഖത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ദക്ഷതയാൽ ലഭിക്കുന്ന ദുഃഖം സുഖോദയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഐശ്വര്യവും ലക്ഷ്മിയും സമൃദ്ധിയും ദക്ഷനിൽ വസിക്കുന്നു, അലസനിൽ അല്ല.
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
സുഖമോ ദുഃഖമോ, പ്രിയമോ അപ്രിയമോ, എന്തു വന്നാലും ഹൃദയത്തിൽ അപരാജിതനായി അതിനെ സ്വീകരിക്കണം.
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
ആയിരം ശോകസ്ഥാനങ്ങളും നൂറു ഭയസ്ഥാനങ്ങളും ദിവസംതോറും മൂഢനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പണ്ഡിതനിൽ അല്ല.
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
ബുദ്ധിമാനും, പക്വമായ പ്രജ്ഞയുള്ളവനും, ശ്രവിക്കാൻ തത്പരനും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവനും, ശാന്തനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനുമായ മനുഷ്യനെ ദുഃഖം സ്പർശിക്കുന്നില്ല.
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
ഈ ബുദ്ധി സ്വീകരിച്ച്, ശുദ്ധമനസ്സോടെ ജ്ഞാനി ജീവിക്കണം. ശുക്ലകൃഷ്ണഗതികളും ദേവാസുരനിർഗമനവും ഉദയാസ്തമയങ്ങളും അറിയുന്നവനെ ദുഃഖം സ്പർശിക്കാൻ അർഹമല്ല.
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
ഏതിന്റെ കാരണത്താൽ ദുഃഖമോ ഭയമോ ക്രോധമോ അദ്ധ്വാനമോ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അതിന്റെ മൂലമായ ഏതൊന്നിന്റെ ഒരംശമെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കണം.
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
ഏതേത് ആഗ്രഹത്തെ ഒരുവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവോ, അതു തന്നെ അവന്റെ സുഖത്താൽ നിറയുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളെ പിന്തുടരുന്ന മനുഷ്യൻ ആഗ്രഹങ്ങളോടൊപ്പം നശിക്കുന്നു.
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
ലോകത്തിലെ കാമസുഖവും ദിവ്യമായ മഹാസുഖവും തൃഷ്ണാക്ഷയസുഖത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരു കലയ്ക്കും അർഹമല്ല.
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
മുൻ ശരീരത്തിൽ ചെയ്ത കർമം, ശുഭമോ അശുഭമോ ആകട്ടെ, ജ്ഞാനിയെയോ മൂഢനെയോ ശൂരനെയോ, അങ്ങനെയുള്ള മനുഷ്യനെത്തന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
ഇങ്ങനെ ജീവികളിൽ പ്രിയവും അപ്രിയവും, ദുഃഖവും സുഖവും മാറിമാറി വരുന്നു.
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
ഈ ബുദ്ധി ഉറപ്പോടെ സ്വീകരിച്ച് ഗുണവാൻ ദുഃഖിതനാകരുത്; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളെയും വെറുക്കണം, കോപത്തെ പിന്നിലാക്കണം.
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
മനസ്സിന്റെ വൃത്തിയിൽത്തന്നെ ഹൃദയത്തിൽ ശക്തിപ്പെട്ട ഈ മരണം, മനസ്സിൽനിന്ന് ജനിച്ചത്, ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ക്രോധം എന്ന പേരിൽ ദേഹികളെക്കുറിച്ച് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങളെ പൂർണമായി ഉള്ളിലേക്ക് ഒതുക്കുന്നതുപോലെ, ഒരാൾ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളെയും പൂർണമായി പിൻവലിക്കുമ്പോൾ, ആത്മജ്യോതിയും ആത്മശ്രീയും തന്നിൽത്തന്നെ പ്രസന്നമാകുന്നു.
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
'എന്റേത്' എന്ന ഭാവത്താൽ എന്തെങ്കിലും സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതുതന്നെ ദുഃഖത്തിനു കാരണമാകുന്നു; അത് നശിക്കുമ്പോഴും അതുതന്നെ സംഭവിക്കുന്നു.
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
ഇവൻ ആരെയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല, ആരും ഇവനെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല, വെറുക്കുന്നുമില്ല; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
സത്യവും അസത്യവും, ദുഃഖവും ആനന്ദവും, ഭയവും അഭയവും, പ്രിയവും അപ്രിയവും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ പ്രശാന്താത്മാവായിത്തീരും.
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
ധീരൻ സർവഭൂതങ്ങളോടും കർമ്മത്താലും മനസ്സിനാലും വാക്കിനാലും പാപം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
മൂഢന്മാർക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും വാർദ്ധക്യത്തിലും ജീർണ്ണിക്കാത്തതും പ്രാണനെ ഹരിക്കുന്ന രോഗവുമായ ആ തൃഷ്ണയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് സുഖം.
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
നരാധിപാ, ഇവിടെ പിംഗല പാടിയ ഗാഥ കേൾക്കുക; കഷ്ടകാലത്തും അവൾ ശാശ്വതമായ ശാന്തി നേടി.
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
സങ്കേതസ്ഥലത്ത് പിംഗല എന്ന വേശ്യ തന്റെ കാമുകനില്ലാതെ ഇരുന്നു. അപ്പോൾ കഷ്ടത്തിലായ അവൾ ശാന്തമായ ബുദ്ധിയെ ഉറപ്പിച്ചു.
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
ഞാൻ ഉന്മത്തയായിരുന്നു; ഉന്മത്തനല്ലാത്ത കാമുകനെ ദീർഘകാലം ആശ്രയിച്ചു. അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന ആ രമണീയനായ കാമുകനെ ഞാൻ മുമ്പ് കണ്ടെത്തിയില്ല.
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
ഒറ്റത്തൂണുള്ളതും ഒമ്പത് വാതിലുകളുള്ളതുമായ ഈ വീട് ഞാൻ അടച്ചുകളയും. ഇവിടേക്ക് വരുന്ന അപ്രിയനെ ഏത് സ്ത്രീ പ്രിയനായി കരുതും?
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
ആഗ്രഹമില്ലാത്തവരായാലും കാമരൂപം ധരിച്ച മനുഷ്യരൂപികളായ വഞ്ചകർ എന്നെ വീണ്ടും വഞ്ചിക്കില്ല. ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, ഞാൻ ജാഗ്രതയിലാണ്.
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
ദൈവഹിതത്താലോ മുൻകർമ്മത്താലോ ദോഷവും നന്മയായിത്തീരുന്നു. ഞാൻ പൂർണ്ണമായി ഉണർന്നവളാണ്, രൂപരഹിതയാണ്; ഇന്ന് ഞാൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അടക്കാത്തവളല്ല.
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
ആശയില്ലാത്തവൻ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു; നിരാശയാണ് പരമസുഖം. ആശയെ അനാശയാക്കിത്തന്നെ, പിംഗലേ, സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു.
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
ഇവകൊണ്ടും മറ്റ് യുക്തിയുള്ള വാക്കുകൾകൊണ്ടും, ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകളാൽ രാജാവായ സേനജിത്ത് സ്ഥിരപ്പെട്ട് സുഖത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു.