มหาภารตะ · อัธยายะ 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
ปิตามหะได้ตรัสธรรมอันเป็นมงคลอันเกี่ยวกับราชธรรมไปแล้ว ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ผู้ดี ขอท่านได้โปรดกล่าวธรรมอันสูงสุดของผู้ดำรงอยู่ในอาศรมทั้งหลาย
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
ธรรมถูกกำหนดไว้ทุกแห่ง นำไปสู่สวรรค์ และผลของมันเกิดขึ้นเป็นความจริง ในธรรมที่มีหลายทาง การกระทำใดก็ไม่ไร้ผล
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
ในวิสัยใดก็ตาม บุคคลใดไปถึงความเชื่อมั่นอย่างใด เขาย่อมรู้เฉพาะสิ่งนั้น ไม่รู้สิ่งอื่น ดูก่อนผู้ประเสริฐในหมู่ภรตะ
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
ยิ่งระบบของโลกหมุนไปเหมือนสิ่งที่ไร้แก่นสาร ความคลายกำหนัดก็ยิ่งเกิดขึ้นในโลกนี้มากขึ้นเพียงนั้น ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
ดูก่อนยุธิษฐิระ เมื่อโลกเป็นไปเช่นนี้ อันเต็มไปด้วยโทษมากมาย ผู้มีปัญญาพึงพยายามเพื่อความหลุดพ้นของตนเอง
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
เมื่อทรัพย์สินหาย หรือภรรยา บุตร หรือบิดาถึงแก่กรรม ขอท่านปู่โปรดบอกข้าพเจ้าว่า ด้วยปัญญาอย่างใดคนจึงจะขจัดความโศกได้
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
เมื่อทรัพย์สิน ภรรยา บุตร หรือบิดาหายไปหรือตายไป บุคคลพึงพิจารณาว่า 'ช่างเป็นทุกข์เสียนี่กระไร' แล้วจึงลดความโศกลง
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
แม้ในเรื่องนี้ ผู้คนก็เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ว่า พราหมณ์ผู้หนึ่งในฐานะมิตรได้เข้าไปหาเสนชิตและกล่าวขึ้น
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
เมื่อเห็นพระราชาผู้ถูกความโศกเผาไหม้เพราะการสูญเสียบุตร ถูกความเศร้าโศกทำให้สับสน มีจิตหมองหม่น พราหมณ์จึงกล่าวถ้อยคำนี้
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
เหตุใดท่านจึงหลงงมงาย ผู้โง่เขลาเอ๋ย เหตุใดจึงโศกเศร้าในสิ่งที่ควรโศก เมื่อผู้ที่โศกเศร้าเพราะท่านก็จะไปถึงจุดจบอันน่าโศกนั้นเช่นกัน
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
ท่านกับข้าพเจ้า และผู้อื่นที่ปรนนิบัติท่าน ดูก่อนพระราชา พวกเราทุกคนจะไปยังที่ที่เราได้มาจากนั้น
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
ดูก่อนพราหมณ์ ผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะ ปัญญาของท่านคืออะไร ตบะของท่านคืออะไร สมาธิของท่านคืออะไร ความรู้ของท่านคืออะไร หรือการศึกษาอันใดของท่าน ที่เมื่อได้มาแล้ว ท่านจึงไม่ท้อแท้
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
ข้าพเจ้าโศกเศร้าถึงตนที่ยินดีและจมลงเมื่อความสุขและความทุกข์สลับกัน ตนนี้ที่สถิตอยู่ในหทัยของข้าพเจ้า
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
จงดูเถิด สรรพสัตว์ทั้งหมด ทั้งสูง ต่ำ และปานกลาง ล้วนผูกพันอยู่กับทุกข์โดยสิ้นเชิง กำลังทำกรรมต่างๆ ของตนอยู่ที่นี่
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
ตนนี้ก็มิใช่ของข้าพเจ้า และแผ่นดินทั้งหมดก็มิใช่ของข้าพเจ้า เมื่อคิดว่าสิ่งใดเป็นของข้าพเจ้าฉันใด ก็เป็นของผู้อื่นฉันนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่เจ็บปวด เมื่อได้ปัญญานี้แล้ว ข้าพเจ้าไม่ยินดีและไม่เจ็บปวด
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
เหมือนท่อนไม้สองท่อนลอยมาพบกันในมหาสมุทร พบกันแล้วก็แยกจากกันไป การพบกันของสรรพสัตว์ก็เป็นเช่นนั้น
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
บุตร หลาน ญาติ และพี่น้องก็เป็นเช่นนั้นเช่นกัน ไม่ควรผูกความรักไว้กับพวกเขา เพราะการพลัดพรากจากพวกเขาเป็นสิ่งแน่นอน
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
ผู้มาจากสิ่งที่มองไม่เห็น ก็กลับไปสู่สิ่งที่มองไม่เห็นอีก เขาไม่รู้จักท่าน และท่านก็ไม่รู้จุดจบของเขา เหตุใดท่านจึงโศกเศร้าเล่า
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
ทุกข์เกิดจากจุดสิ้นสุดของความสุข และความสุขเกิดจากจุดสิ้นสุดของทุกข์ ทุกข์เกิดจากความสุข และความสุขเกิดจากทุกข์
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
ทุกข์เกิดขึ้นต่อจากความสุขทันที และความสุขเกิดขึ้นต่อจากทุกข์ทันที ความสุขและทุกข์ของมนุษย์หมุนเวียนไปเหมือนล้อรถ
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
ท่านพ้นจากความสุขมาสู่ความทุกข์ และอีกไม่นานท่านจะได้พบความสุขอีกครั้ง คนเราไม่ได้รับทุกข์ตลอดไป และไม่ได้รับความสุขตลอดไปเช่นกัน
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
กายนั่นเองคือที่ตั้งของความสุข และกายก็เป็นที่ตั้งของความทุกข์ด้วย กรรมใดที่ผู้มีกายกระทำด้วยกาย ผู้มีกายนั้นย่อมได้รับผลของกรรมนั้นผ่านกายนั้นเอง
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
ชีวิตเกิดขึ้นพร้อมกับกาย ไปกับกายนั้นเอง ทั้งสองหมุนเวียนไปด้วยกัน และทั้งสองย่อมดับไปพร้อมกัน
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
ผู้คนที่ถูกอารมณ์ของอายตนะครอบงำ และถูกผูกมัดด้วยบ่วงแห่งความรักนานาชนิด ย่อมจมอยู่กับความทุกข์โดยที่จุดหมายยังไม่สำเร็จ เหมือนเขื่อนทรายที่ถูกน้ำพัดพังทลาย
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
ด้วยความรัก ทุกสิ่งย่อมถูกบีบคั้นดุจน้ำมันในกงล้อแห่งการสร้าง ถูกกดทับดุจงาที่ถูกบีบ ด้วยความทุกข์ทรมานที่เกิดจากอวิชชา
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
คนเราสั่งสมกรรมอันไม่เป็นมงคลเพราะคำนึงถึงภรรยา และผู้เดียวเท่านั้นที่ต้องรับความทุกข์ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
มนุษย์ทั้งหลายที่ยึดติดอยู่กับบุตร ภรรยา และครอบครัว ย่อมจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งโคลนคือความโศก เหมือนช้างป่าชราที่จมอยู่ในโคลน
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
เมื่อบุตรสูญเสียไป เมื่อทรัพย์สูญเสียไป และแม้แต่เมื่อญาติและผู้เกี่ยวพันสูญเสียไป ย่อมได้รับความทุกข์อันใหญ่หลวง ดุจไฟป่า ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ทั้งหมดนี้ขึ้นอยู่กับโชคชะตา ทั้งความสุขและความทุกข์ การมีอยู่และการไม่มีอยู่
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
ไม่ว่าจะไร้มิตรหรือมีมิตร มีศัตรูหรือมีสหาย ฉลาดหรือขาดปัญญา คนเราจะได้รับความสุขก็ด้วยโชคชะตาเท่านั้น
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
มิตรดีไม่เพียงพอต่อความสุข และมิตรร้ายก็ไม่เพียงพอต่อความทุกข์ ปัญญาก็ไม่เพียงพอต่อการบรรลุจุดหมาย และทรัพย์ก็ไม่เพียงพอต่อความสุขทั้งหลาย
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
ปัญญาไม่ได้นำมาซึ่งทรัพย์ และความโง่เขลาก็ไม่ได้นำมาซึ่งความยากจน มีเพียงผู้มีปัญญาเท่านั้นที่รู้เรื่องราวของความผันแปรของโลก ผู้อื่นหาได้รู้ไม่
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
ทั้งผู้ฉลาดและผู้กล้าหาญ ผู้โง่และผู้ขี้ขลาด ผู้ทึบและกวี ผู้อ่อนแอและผู้แข็งแรง ความสุขย่อมปรนนิบัติผู้ที่มีส่วนแห่งโชคลาภเท่านั้น
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
วัวเป็นของลูกวัว เป็นของคนเลี้ยงวัว เป็นของเจ้าของ และเป็นของโจรด้วย ผู้ใดดื่มนมของวัวนั้น วัวก็เป็นของผู้นั้น นี่คือข้อสรุป
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
ในโลกนี้ คนที่โง่เขลาที่สุดและคนที่ไปถึงเหนือปัญญา คนเหล่านั้นย่อมเจริญด้วยความสุข ส่วนคนที่อยู่ระหว่างกลางย่อมทุกข์ทรมาน
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
ผู้มีปัญญามั่นคงย่อมยินดีในปลายทั้งสอง มิได้ยินดีในท่ามกลาง ท่านกล่าวว่าการบรรลุปลายคือความสุข ส่วนช่วงระหว่างปลายทั้งสองคือความทุกข์
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
คนเขลานอนหลับเป็นสุข ไม่คิดถึงกรรมของตน ราวกับถูกห่อหุ้มด้วยผ้าห่มผืนใหญ่คืออวิชชา
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
ผู้ที่บรรลุปัญญาสูงสุด ข้ามพ้นคู่ตรงข้ามและปราศจากความริษยา ไม่เคยถูกความได้หรือความเสียทำให้หวั่นไหวเลย
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
ส่วนผู้ที่ยังไม่บรรลุปัญญาและตกอยู่ในความหลง ย่อมดีใจเกินประมาณ และก็ย่อมตกอยู่ในความเร่าร้อนด้วย
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
ผู้หลงย่อมร่าเริงอยู่เสมอ ดุจหมู่เทพในสวรรค์ เมื่ออิ่มเอมด้วยความถือตัวอันใหญ่หลวง จิตใจก็ย่อมสับสน
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
ความสุขที่มาจากความเกียจคร้านมีความทุกข์เป็นที่สุด ส่วนความทุกข์ที่มาจากความขยันนำไปสู่ความสุขที่ผุดขึ้น ความเจริญรุ่งเรืองพร้อมด้วยโชคลาภย่อมสถิตอยู่กับผู้ขยัน ไม่ใช่ผู้เกียจคร้าน
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
ไม่ว่าจะเป็นสุขหรือทุกข์ น่ารักหรือไม่น่ารัก ควรเผชิญสิ่งที่มาถึงทุกสิ่ง โดยใจไม่พ่ายแพ้
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
สถานที่แห่งความโศกนับพันและสถานที่แห่งความกลัวนับร้อยย่อมเข้าสู่คนโง่วันแล้ววันเล่า แต่ไม่เข้าสู่ผู้มีปัญญา
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
ความโศกไม่แตะต้องคนเช่นนั้น คือผู้มีปัญญา มีความรอบรู้ที่สุกงอม ใคร่ฟัง ปราศจากความถือตน สงบ และข่มอินทรีย์ได้
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
ผู้มีปัญญาควรดำรงอยู่ในความเข้าใจนี้ ดำเนินชีวิตด้วยจิตที่บริสุทธิ์ ความโศกไม่อาจแตะต้องผู้รู้วิถีแห่งแสงขาวและความมืด รู้การอุบัติของเทวดาและอสูร และรู้การขึ้นและการตก
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
สิ่งใดเป็นเหตุให้เกิดความโศก ความกลัว ความโกรธ หรือความเหนื่อยยาก ควรละแม้เพียงส่วนเดียวของรากเหง้าของสิ่งนั้น
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
ความปรารถนาใดที่บุคคลละได้ ด้วยสิ่งนั้นความสุขของเขาย่อมบริบูรณ์ ผู้ที่ตามความปรารถนาย่อมพินาศไปพร้อมกับความปรารถนาเหล่านั้น
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
ความสุขจากกามที่มีในโลก และความสุขอันยิ่งใหญ่ทิพย์ที่มีอยู่ ทั้งหมดนี้ไม่คุ้มค่าแม้เพียงหนึ่งในสิบหกส่วนของความสุขจากการดับตัณหา
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
กรรมที่ทำในกายก่อน ไม่ว่าดีหรือชั่ว ย่อมไปหาคนเช่นนั้น ไม่ว่าเขาจะเป็นผู้มีปัญญา คนโง่ หรือคนกล้าหาญ
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
ดังนี้แล สิ่งที่น่ารักและไม่น่ารักเหล่านี้ ทุกข์และสุข หมุนเวียนอยู่ในหมู่สัตว์ที่มีชีวิต
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
ผู้มีคุณธรรมควรดำรงอยู่ในความเข้าใจนี้ อย่าท้อแท้ ควรเกลียดชังกามทั้งปวง และละความโกรธไว้ข้างหลัง
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
ความตายนี้ที่เติบโตเต็มที่ในใจด้วยการทำงานของจิตเอง เกิดจากจิต ประทับอยู่ในกาย ผู้รู้ทั้งหลายกล่าวว่านี่คือความโกรธ ของสัตว์ที่มีกาย
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
เมื่อบุคคลดึงความปรารถนาทั้งหมดกลับโดยสิ้นเชิง เหมือนเต่าดึงอวัยวะของมันเข้า แสงแห่งอาตมันและความรุ่งเรืองแห่งอาตมันย่อมสงบและผ่องใสอยู่ภายในอาตมันเท่านั้น
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
เมื่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งถูกคิดขึ้นด้วยความรู้สึกว่าเป็นของของตน สิ่งนั้นแหละย่อมกลายเป็นเหตุแห่งความเร่าร้อน และเมื่อมันพินาศไป สิ่งนั้นเองก็เกิดขึ้นในภายหลัง
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
เมื่อบุคคลไม่กลัวใคร และไม่มีใครกลัวเขา เมื่อเขาไม่ปรารถนาและไม่เกลียดชัง เมื่อนั้นพรหมันย่อมบรรลุได้
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
ละทั้งความจริงและความไม่จริง ความโศกและความยินดี ความกลัวและความไม่กลัว สิ่งที่น่ารักและไม่น่ารัก แล้วเขาจะเป็นผู้มีอาตมันสงบ
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
เมื่อผู้มั่นคงไม่ทำความชั่วแก่สัตว์ทั้งหลาย ไม่ว่าด้วยกาย ใจ หรือวาจา เมื่อนั้นเขาย่อมบรรลุพรหมัน
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
ตัณหาที่คนโง่ละได้ยาก ซึ่งไม่แก่ลงแม้ผู้คนจะแก่ลง ซึ่งเป็นโรคร้ายถึงชีวิต สำหรับผู้ที่ละตัณหานั้นได้ ย่อมมีความสุข
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
ดูก่อนจอมนร จงฟังคาถาที่พิงคลาขับร้องไว้ที่นี่ ซึ่งนางได้บรรลุความสงบอันนิรันดร์ แม้ในเวลาทุกข์ยาก
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
ในวันนัดพบ หญิงโสเภณีพิงคลาถูกทิ้งไว้โดยไม่มีคนรัก ครั้นตกอยู่ในความทุกข์ นางจึงตั้งจิตไว้ที่ความสงบ
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
ฉันบ้าคลั่ง และยึดติดกับคนรักที่ไม่บ้าคลั่งมานาน คนรักผู้น่ายินดีที่อยู่ใกล้ ฉันไม่เคยพบเขามาก่อนเลย
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
ข้าจะปิดเรือนหลังนี้ที่มีเสาต้นเดียวและมีประตูเก้าบานเสีย หญิงใดเล่าจะยอมรับชายที่ตนไม่รัก ที่มาหาตนในฐานะคนรัก
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
แม้ไม่มีกามารมณ์ บรรดานักเลงเจ้าเล่ห์ที่แปลงกายเป็นความใคร่และมีรูปร่างเป็นมนุษย์ จะไม่หลอกลวงข้าได้อีกแล้ว ข้าตื่นรู้แล้ว ข้าตื่นอยู่
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
แม้ความเลวร้ายก็กลายเป็นผลดีได้ ด้วยโชคชะตาหรือด้วยสิ่งที่ได้กระทำไว้ก่อน ข้าตื่นรู้อย่างสมบูรณ์และไร้รูปลักษณ์ วันนี้ข้ามิใช่ผู้มีอินทรีย์ที่ไม่ได้ควบคุม
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
ผู้ที่ปราศจากความหวังย่อมหลับไปอย่างมีความสุข ความปราศจากความหวังคือความสุขอันสูงสุด พิงคลาได้ทำความหวังให้กลายเป็นความไม่หวังแล้ว จึงหลับไปด้วยความสุข
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
ด้วยถ้อยคำอันมีเหตุผลเหล่านี้และถ้อยคำอื่นๆ ที่พราหมณ์กล่าว พระเจ้าเสนชิตได้รับการปลอบประโลมให้สงบ และชื่นชมยินดีด้วยความสุข