మహాభారతం · అధ్యాయం 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
పితామహుడు రాజధర్మానికి సంబంధించిన శుభ ధర్మాలను చెప్పారు. ఓ సత్తమా, ఆశ్రమవాసుల శ్రేష్ఠ ధర్మాన్ని మీరు చెప్పడం తగినది.
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
ధర్మం సర్వత్రా విధించబడినది; అది స్వర్గప్రదమైనది, దాని ఫలం సత్యరూపంలో ఉదయిస్తుంది. బహు ద్వారాలు గల ధర్మంలో ఏ క్రియ కూడా వ్యర్థం కాదు.
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
ఏ ఏ విషయంలో ఎవరెవరు నిశ్చయానికి వస్తారో, వారు దానినే తెలుసుకుంటారు, వేరొకదాన్ని కాదు; ఓ భరతసత్తమా.
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
ఈ లోకతంత్రం సారం లేనిదిగా ఎంతగా తిరుగుతుందో, అంతగా దాని పట్ల విరాగం ఉదయిస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా, ఈ విధంగా అనేక దోషాలతో నిండిన లోకం నిశ్చయమైన తర్వాత, బుద్ధిమంతుడైన మనిషి తన మోక్షం కోసమే ప్రయత్నించాలి.
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
ధనం నష్టమైనప్పుడు, లేదా భార్య, కుమారుడు, తండ్రి మరణించినప్పుడు, ఏ బుద్ధితో మనిషి శోకాన్ని తొలగించగలడో, ఆ బుద్ధిని నాకు చెప్పండి, ఓ పితామహా.
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
ధనం, భార్య, కుమారుడు లేదా తండ్రి నశించినప్పుడు లేదా మరణించినప్పుడు 'అయ్యో, ఎంత దుఃఖం' అని ఆలోచిస్తూ శోకాన్ని తగ్గించుకోవాలి.
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు: ఒక బ్రాహ్మణుడు, స్నేహితుడిగా, సేనజిత్తు వద్దకు వచ్చి ఎలా మాట్లాడాడో.
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
కుమారుని శోకంతో దహించబడి, దుఃఖంతో కలవరపడి, మనస్సు కృంగిన రాజును చూసి బ్రాహ్మణుడు ఈ మాట అన్నాడు.
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
మూఢుడా, ఎందుకు మోహంలో పడుతున్నావు? దుఃఖింపదగినవాడవు దేనికి దుఃఖిస్తున్నావు? నీ గురించి దుఃఖించేవారు కూడా ఆ దుఃఖింపదగిన గతినే పొందుతారు.
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
నీవూ నేనూ, నిన్ను సేవించే ఇతరులూ, రాజా, మనమందరం ఎక్కడి నుండి వచ్చామో అక్కడికే వెళ్తాము.
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
బ్రాహ్మణుడా, నీ బుద్ధి ఏది, తపస్సు ఏది, తపోధనా, సమాధి ఏది, జ్ఞానం ఏది, విన్నది ఏది, దానిని పొంది నీవు విషాదం చెందవో?
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
సుఖదుఃఖాలు మారిపోయినప్పుడు సంతోషించి కుంగిపోయే, నా హృదయంలో నివసించే ఈ ఆత్మ గురించి నేను దుఃఖిస్తున్నాను.
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
చూడు, ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ ప్రాణులన్నీ దుఃఖంతో పూర్తిగా కలిసి ఉన్నాయి; ఇక్కడ ఆయా కర్మల్లో నిమగ్నమై ఉన్నాయి.
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
ఈ ఆత్మ కూడా నాది కాదు, భూమి అంతా నాది కాదు. నాకెలాగో అలాగే ఇతరులకు అని తలచి నాకు వ్యథ లేదు. ఈ బుద్ధిని పొంది నేను సంతోషించను, వ్యథ చెందను.
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
మహాసముద్రంలో రెండు కర్రలు కలిసి, కలిసిన తర్వాత విడిపోయినట్లే, ప్రాణుల కలయిక కూడా అలాంటిదే.
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
అలాగే కుమారులు, మనుమలు, బంధువులు, జ్ఞాతులు కూడా. వారిపై ప్రేమ పెట్టుకోకూడదు, ఎందుకంటే వారినుండి వియోగం నిశ్చయం.
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
అదర్శనం నుండి వచ్చి మళ్ళీ అదర్శనంలోకి వెళ్ళిపోతాడు. అతడు నిన్ను ఎరుగడు, నీవు అతని అంతాన్ని ఎరుగవు; మరి ఎందుకు నీవు దుఃఖిస్తున్నావు?
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
సుఖం అంతమైనప్పుడు దుఃఖం పుడుతుంది; దుఃఖం అంతమైనప్పుడు సుఖం పుడుతుంది. సుఖం నుండి దుఃఖం పుడుతుంది; దుఃఖం నుండి సుఖం పుడుతుంది.
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
సుఖం తర్వాత దుఃఖం వస్తుంది; దుఃఖం తర్వాత సుఖం వస్తుంది. మనుషుల సుఖదుఃఖాలు చక్రంలా తిరుగుతుంటాయి.
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
నీవు సుఖం నుండి దుఃఖాన్ని పొందావు; మళ్లీ సుఖాన్ని పొందుతావు. మనిషి ఎల్లప్పుడూ దుఃఖాన్ని పొందడు, ఎల్లప్పుడూ సుఖాన్ని కూడా పొందడు.
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
శరీరమే సుఖానికి ఆధారం; శరీరమే దుఃఖానికి కూడా ఆధారం. శరీరంతో ఏ కర్మ చేస్తారో, ఆ కర్మఫలాన్ని దేహి దాని ద్వారానే అనుభవిస్తాడు.
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
జీవితం శరీరంతో, దానితోనే కలిసి పుడుతుంది. రెండూ కలిసి తిరుగుతాయి; రెండూ కలిసే నశిస్తాయి.
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
అనేక రకాల స్నేహపాశాలతో బంధింపబడి, విషయాలకు ఆవిష్టులైన మనుషులు తమ ప్రయోజనాలు నెరవేరకుండానే కుంగిపోతారు; నీటివల్ల ఇసుక ఆనకట్టలు కూలినట్లు.
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
ప్రేమచే నూనె వలె అన్నీ సృష్టిచక్రంలో పిండబడతాయి; అజ్ఞానం వల్ల పుట్టిన క్లేశాలచే నువ్వుల గానుగలో నొక్కబడినట్లు.
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
మనిషి భార్య కోసం అశుభ కర్మలను కూడగడతాడు; అతడొక్కడే ఇహంలోనూ పరలోకంలోనూ క్లేశాలను పొందుతాడు.
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
కుమారులు, భార్య, కుటుంబాలలో అనురక్తులైన మానవులందరూ శోకపంకసముద్రంలో మునిగిన ముదుసలి అడవి ఏనుగుల వలె ఉన్నారు.
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
కుమారుని నాశంలో, ధననాశంలో, బంధుమిత్రుల నాశంలో కూడా అడవి మంటవంటి మహా దుఃఖం పొందబడుతుంది. ఓ విభో, ఇదంతా దైవాధీనం—సుఖదుఃఖాలు, జననమరణాలు.
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
మిత్రులు లేనివాడు, మిత్రులున్నవాడు, శత్రువులున్నవాడు, స్నేహితులున్నవాడు, ప్రజ్ఞావంతుడు, ప్రజ్ఞలేనివాడు—దైవం వల్లనే మనిషి సుఖం పొందుతాడు.
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
మంచి మిత్రులు సుఖం ఇవ్వలేరు, చెడ్డ మిత్రులు దుఃఖం ఇవ్వలేరు; ప్రజ్ఞ అర్థాలను పొందడానికి సరిపోదు, ధనం సుఖాలకు సరిపోదు.
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
బుద్ధి ధనలాభం కోసం కాదు, మూర్ఖత్వం అసమృద్ధి కోసం కాదు. లోకంలోని మార్పుల వృత్తాంతాన్ని ప్రాజ్ఞుడే తెలుసుకుంటాడు, ఇతరుడు కాదు.
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
బుద్ధిమంతుడినీ శూరుడినీ, మూఢుడినీ భీరువునీ, జడుడినీ కవినీ, దుర్బలుడినీ బలవంతుడినీ—భాగ్యవంతుడినే సుఖం ఆశ్రయిస్తుంది.
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
ఆవు దూడది, గొల్లవాడిది, యజమానిది, దొంగది కూడా; దాని పాలు ఎవడు తాగుతాడో, ఆ ఆవు వాడిదే—ఇదే నిశ్చయం.
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
లోకంలో అత్యంత మూఢులు, బుద్ధి పరిమితిని దాటినవారు—ఆ మనుషులు సుఖంలో వృద్ధి చెందుతారు; మధ్యలో ఉన్నవాడు క్లేశపడతాడు.
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
ధీరులు అంతాలలో ఆనందిస్తారు, మధ్యలో ఆనందించరు; అంతాన్ని చేరుకోవడమే సుఖమని అంటారు, రెండు అంతాల మధ్యే దుఃఖం.
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
మందబుద్ధి గలవాడు తన కర్మలను ఆలోచించక సుఖంగా నిద్రపోతాడు; మహా అజ్ఞానమనే దుప్పటితో కప్పబడినవాడిలా.
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
పరమ బుద్ధిని పొందినవారు, ద్వంద్వాలను దాటినవారు, మాత్సర్యం లేనివారు — వారిని లాభాలు గాని నష్టాలు గాని ఎప్పుడూ కలవరపెట్టవు.
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
అయితే జ్ఞానాన్ని పొందకుండా మూఢత్వంలో పడినవారు అతిగా సంతోషిస్తారు, సంతాపాన్నీ పొందుతారు.
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
మూఢులు ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటారు, స్వర్గంలోని దేవగణాల వలె; గొప్ప గర్వంతో పూర్తి తృప్తి చెంది, విచేతనులవుతారు.
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
సోమరితనం వల్ల వచ్చే సుఖం దుఃఖంతో ముగుస్తుంది; కృషివల్ల వచ్చే దుఃఖం సుఖోదయానికి దారితీస్తుంది. వైభవం, లక్ష్మితో కలిసి, కృషిచేసేవారిలోనే నివసిస్తుంది, సోమరులలో కాదు.
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
సుఖమైనా దుఃఖమైనా, ప్రియమైనా అప్రియమైనా, ఏది లభించినా, హృదయంలో అపరాజితుడై దానిని స్వీకరించాలి.
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
వేలాది శోక స్థానాలు, వందలాది భయ స్థానాలు రోజురోజుకు మూఢుని ప్రవేశిస్తాయి, పండితుని కాదు.
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
బుద్ధిమంతుడు, ప్రజ్ఞ పరిపక్వమైనవాడు, వినడానికి ఆసక్తి కలవాడు, అహంకారం లేనివాడు, శాంతుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు అయిన మనిషిని శోకం తాకదు.
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
ఈ బుద్ధిని అవలంబించి, శుద్ధ చిత్తంతో పండితుడు జీవించాలి. శుక్ల, కృష్ణ గతులను, దేవాసుర ఉద్భవాలను, ఉదయాస్తమయాలను తెలిసినవానిని శోకం తాకజాలదు.
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
దేని కారణంగా శోకం, భయం, కోపం లేదా శ్రమ కలుగుతుందో, ఆ మూలం ఏదైనా దానిలో ఒక్క అంశాన్నైనా విడిచిపెట్టాలి.
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
ఏ ఏ కోరికను విడిచిపెడతాడో, అదే అతని సుఖంతో నిండిపోతుంది. కోరికలను అనుసరించే మనిషి కోరికలతోనే నశిస్తాడు.
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
లోకంలోని కామసుఖమూ, దివ్యమైన మహా సుఖమూ తృష్ణాక్షయ సుఖపు పదహారవ కళకైనా సరిపోవు.
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
పూర్వ దేహంలో చేసిన కర్మ, శుభమైనా అశుభమైనా, పండితుడు, మూర్ఖుడు, శూరుడు అనే భేదం లేకుండా అలాంటి మనిషినే చేరుతుంది.
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
ఈ విధంగా జీవులలో ప్రియమైనవీ అప్రియమైనవీ, దుఃఖాలూ సుఖాలూ మారుతూ వస్తూ ఉంటాయి.
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
ఈ బుద్ధిని దృఢంగా అవలంబించి, గుణవంతుడు కుంగిపోకూడదు; అన్ని కోరికలనూ అసహ్యించుకుని, కోపాన్ని వెనుకకు నెట్టాలి.
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
మనస్సు యొక్క వృత్తిలోనే హృదయంలో బలపడిన ఈ మృత్యువు, మనసులో పుట్టేది, శరీరంలో ఉండే కోపం అనే పేరుతో పిలువబడుతుందని జ్ఞానులు దేహధారుల గురించి చెబుతారు.
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
తాబేలు తన అవయవాలను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకున్నట్లు, ఒకడు అన్ని కోరికలను పూర్తిగా ఉపసంహరించినప్పుడు, ఆత్మ జ్యోతి, ఆత్మ శోభ తనలోనే ప్రసన్నమవుతాయి.
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
మమకారం వల్ల ఏదైనా ఊహించబడినప్పుడు, అదే సంతాపానికి కారణమవుతుంది; అది నశించినప్పుడు కూడా అదే జరుగుతుంది.
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
ఇతడు ఎవరికీ భయపడడు, ఎవరూ ఇతనికి భయపడరు; కోరడు, ద్వేషించడు; అప్పుడే బ్రహ్మం పొందబడుతుంది.
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
సత్యం అసత్యం, శోకం ఆనందం, భయం అభయం, ప్రియం అప్రియం అన్నింటినీ విడిచిపెట్టి అతడు ప్రశాంతాత్ముడవుతాడు.
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
ధీరుడు సర్వ ప్రాణుల పట్ల కర్మతో, మనస్సుతో, వాక్కుతో పాపం చేయనప్పుడు, అప్పుడు అతడు బ్రహ్మను పొందుతాడు.
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
మూర్ఖులకు వదులుకోవడం కష్టమైన, వృద్ధాప్యంలోనూ జీర్ణం కాని, ప్రాణాన్ని హరించే రోగమైన ఆ తృష్ణను విడిచిపెట్టేవానికి సుఖం కలుగుతుంది.
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
ఓ నరాధిపా, ఇక్కడ పింగల పాడిన గాథను వినుము; కష్ట సమయంలోనూ ఆమె శాశ్వత శాంతిని పొందింది.
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
సంకేత స్థలంలో పింగల అనే వేశ్య తన ప్రియునితో కలుసుకోలేకపోయింది. అప్పుడు కష్టంలో పడిన ఆమె శాంత బుద్ధిని స్థిరపరచుకుంది.
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
నేను ఉన్మత్తురాలిని; ఉన్మత్తుడు కాని ప్రియుని చిరకాలం అనుసరించాను. దగ్గరలో ఉన్న ఆ రమణీయ ప్రియుడిని ముందు నేను పొందలేదు.
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
ఒకే స్తంభం, తొమ్మిది ద్వారాలున్న ఈ ఇంటిని నేను మూసివేస్తాను. ఇక్కడికి వస్తున్న అప్రియుడిని ఏ స్త్రీ ప్రియుడిగా భావిస్తుంది?
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
కామరహితులైనా కామరూపం ధరించిన నరరూప ధూర్తులు ఇక నన్ను మళ్ళీ మోసగించలేరు. నేను మేల్కొన్నాను, జాగ్రత్తగా ఉన్నాను.
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
దైవవశం చేత లేదా పూర్వకర్మ చేత అనర్థం కూడా అర్థంగా మారుతుంది. నేను పూర్తిగా మేల్కొన్నాను, నిరాకారిని; ఈ రోజు నేను ఇంద్రియాలను జయించలేనిదానను కాను.
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
ఆశలేనివాడు సుఖంగా నిద్రిస్తాడు; నిరాశే పరమ సుఖం. ఆశను అనాశగా చేసుకున్నదే కదా, పింగలా, సుఖంగా నిద్రిస్తుంది.
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
ఈ మాటలతోనూ, ఇతర హేతుయుక్త వచనాలతోనూ, బ్రాహ్మణుడు చెప్పిన మాటల వల్ల రాజు సేనజిత్ స్థిరపరచబడి సుఖంగా ఆనందించాడు.