महाभारत · अध्याय 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
पितामहांनी राजधर्माशी संबंधित शुभ धर्म सांगितले आहेत. हे सत्तमा, आश्रमवासियांचा श्रेष्ठ धर्म सांगणे आपणास योग्य आहे.
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
धर्म सर्वत्र विहित आहे; तो स्वर्गदायक आहे, त्याचे फल सत्यरूपाने उदय पावते. अनेक द्वारे असलेल्या धर्मात कोणतीही क्रिया निष्फळ नसते.
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
ज्या ज्या विषयात जो जो निश्चयास पोहोचतो, तो तेच जाणतो, दुसरे नाही; हे भरतसत्तमा.
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
हे लोकतंत्र सारहीनासारखे जितके फिरते, तितकाच त्यात वैराग्य उत्पन्न होतो; यात संशय नाही.
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
हे युधिष्ठिरा, असे अनेक दोष असलेले जग निश्चित झाल्यावर, बुद्धिमान माणसाने आपल्या मोक्षासाठीच प्रयत्न करावा.
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
धन नष्ट झाल्यावर, किंवा पत्नी, पुत्र अथवा पिता मृत्यू पावल्यावर, ज्या बुद्धीने माणूस शोक दूर करू शकतो, ते हे पितामहा, मला सांगा.
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
धन, पत्नी, पुत्र किंवा पिता नष्ट झाले वा मृत्यू पावले तर 'अरेरे, किती दुःख' असा विचार करून शोक कमी करण्याचा प्रयत्न करावा.
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात: एक ब्राह्मण मित्र म्हणून सेनजितांजवळ येऊन कसे बोलला.
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
पुत्रशोकाने संतप्त, शोकाने विव्हल आणि मनाने खिन्न झालेल्या राजाला पाहून ब्राह्मण असे बोलला.
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
मूढा, तू का मोहात पडतोस? शोक करण्यायोग्य असून तू का शोक करतोस? जेव्हा तुझ्यासाठी शोक करणारेही त्याच शोचनीय गतीला जातील.
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
तू आणि मी, तसेच तुझी सेवा करणारे इतरही, हे राजा, आपण सर्व जिथून आलो तिथेच जाऊ.
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
हे ब्राह्मणा, तुझी बुद्धी कोणती, तप कोणते, हे तपोधना, समाधी कोणती, ज्ञान कोणते, श्रुत कोणते, जे मिळवून तू विषण्ण होत नाहीस?
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
सुख-दुःखाच्या उलटफेरात कधी हर्षित तर कधी खचलेल्या, माझ्या हृदयात स्थित असलेल्या या आत्म्यासाठी मी शोक करतो.
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
पाहा, उत्तम, अधम आणि मध्यम सर्व प्राणी दुःखाने पूर्णपणे व्यापलेले आहेत; येथे त्या त्या कर्मांत ते गुंतलेले आहेत.
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
हा आत्माही माझा नाही, आणि संपूर्ण पृथ्वीही माझी नाही. माझ्याप्रमाणेच इतरांचेही, असे मानून मला व्यथा नाही. ही बुद्धी प्राप्त करून मी हर्षित होत नाही आणि व्यथितही होत नाही.
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
महासागरात दोन लाकडे एकत्र येतात आणि एकत्र आल्यावर पुन्हा वेगळी होतात, तसाच प्राण्यांचा समागम असतो.
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
असेच पुत्र, नातू, ज्ञाती आणि बांधवही. त्यांच्यावर स्नेह ठेवू नये, कारण त्यांच्यापासून वियोग निश्चित आहे.
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
अदर्शनातून येऊन पुन्हा अदर्शनात जातो. तो तुला ओळखत नाही, तूही त्याचा अंत जाणत नाहीस; मग तू कशासाठी शोक करतोस?
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
सुखाच्या अंतातून दुःख उत्पन्न होते आणि दुःखाच्या अंतातून सुख उत्पन्न होते. सुखातून दुःख जन्मते आणि दुःखातून सुख जन्मते.
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
सुखानंतर दुःख येते आणि दुःखानंतर सुख येते. माणसांचे सुख आणि दुःख चाकाप्रमाणे फिरत राहतात.
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
तू सुखातून दुःखाला प्राप्त झालास; पुन्हा सुख प्राप्त करशील. माणूस सदैव दुःख प्राप्त करत नाही आणि सदैव सुखही प्राप्त करत नाही.
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
शरीरच सुखाचे आश्रयस्थान आहे आणि शरीरच दुःखाचेही आश्रयस्थान आहे. शरीराने जे जे कर्म केले जाते, त्याचे फल देही त्याच्याद्वारेच भोगतो.
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
जीवन शरीरासोबत, त्याच्यासोबतच जन्मते. दोन्ही एकत्र फिरतात; दोन्ही एकत्रच नष्ट होतात.
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
विविध प्रकारच्या स्नेहपाशांनी बद्ध, विषयांत आसक्त झालेले लोक आपले प्रयोजन सिद्ध न करताच खचतात; पाण्याने वाळूचे बंधारे वाहून जावेत तसे.
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
स्नेहामुळे तेलाप्रमाणे सर्व काही सृष्टिचक्रात पिळले जाते; अज्ञानातून उद्भवलेल्या क्लेशांनी तिळाच्या घाण्याप्रमाणे दाबले जाऊन.
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
माणूस पत्नीच्या अपेक्षेने अशुभ कर्म संचित करतो; तो एकटाच इहलोकात आणि परलोकात क्लेश भोगतो.
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
पुत्र, पत्नी, कुटुंबात आसक्त सर्व माणसे शोकाच्या चिखलसागरात बुडालेल्या जुन्या रानहत्तींप्रमाणे आहेत.
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
पुत्रनाशात, धननाशात, नातेवाईक-संबंधींच्या नाशातही वणव्यासारखे महादुःख प्राप्त होते. हे विभो, हे सर्व दैवाधीन आहे—सुख-दुःख, जन्म-मृत्यू.
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
मित्रहीन, मित्रवान, शत्रूसह, मित्रांसह, प्रज्ञावान, प्रज्ञाहीन—दैवाने माणूस सुख मिळवतो.
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
चांगले मित्र सुखाला पुरेसे नाहीत, वाईट मित्र दुःखाला पुरेसे नाहीत; प्रज्ञा अर्थप्राप्तीसाठी पुरेशी नाही, धन सुखासाठी पुरेसे नाही.
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
बुद्धी धनलाभासाठी नसते, मूर्खपणा समृद्धी न होण्यासाठी नसतो. जगाच्या बदलांचा वृत्तांत प्राज्ञच जाणतो, इतर नाही.
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
बुद्धिमान आणि शूर, मूर्ख आणि भित्रा, जड आणि कवी, दुबळा आणि बलवान—भाग्यवानालाच सुख आश्रय करते.
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
गाय वासराची, गुराख्याची, मालकाची आणि चोराचीही असते; जो तिचे दूध पितो, गाय त्याचीच—हा निश्चय आहे.
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
जगात जे अत्यंत मूर्ख आहेत आणि जे बुद्धीच्या पलीकडे गेले आहेत—ते मानव सुखात वाढतात; मध्ये राहणारा माणूस क्लेश भोगतो.
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
धीर लोक टोकांमध्ये रमतात, मध्यात रमत नाहीत; टोकाला पोहोचणे हेच सुख असे म्हणतात, दोन टोकांमधील अंतर हेच दुःख.
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
मंदबुद्धी माणूस आपल्या कर्मांचा विचार न करता सुखाने झोपतो; जणू महान अज्ञानाच्या घोंगडीने झाकलेला.
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
जे परम बुद्धी प्राप्त झालेले, द्वंद्वांच्या पलीकडे गेलेले आणि मत्सररहित आहेत, त्यांना लाभ किंवा हानी कधीही व्यथित करत नाही.
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
पण जे बुद्धी प्राप्त न करता मूढतेत पडलेले आहेत, ते अतिशय आनंदित होतात आणि संतापालाही प्राप्त होतात.
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
मूढ लोक सदैव आनंदित असतात, स्वर्गातील देवगणांप्रमाणे; मोठ्या अहंकाराने पूर्ण तृप्त होऊन ते विचेतन होतात.
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
आळसातून येणारे सुख दुःखात संपते; कर्तृत्वातून येणारे दुःख सुखाच्या उदयाकडे नेते. ऐश्वर्य आणि लक्ष्मी कर्तबगारात वास करतात, आळशात नव्हे.
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
सुख असो वा दुःख, प्रिय असो वा अप्रिय, जे जे प्राप्त होईल ते मनाने अपराजित राहून स्वीकारावे.
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
हजारो शोकस्थाने आणि शेकडो भयस्थाने दिवसेंदिवस मूर्खात प्रवेश करतात, पंडितात नव्हे.
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
जो बुद्धिमान, परिपक्व प्रज्ञेचा, ऐकण्यास तत्पर, अहंकारविरहित, शांत आणि इंद्रियांना जिंकलेला आहे, त्या माणसाला शोक स्पर्श करत नाही.
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
ही बुद्धी स्वीकारून शुद्ध चित्ताने ज्ञानी माणसाने वागावे. शुक्ल-कृष्ण गती, देव-असुरांचे निर्गमन आणि उदयास्त जाणणाऱ्याला शोक स्पर्श करू शकत नाही.
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
ज्या कारणामुळे शोक, भय, क्रोध किंवा श्रम निर्माण होतात, त्याचे मूळ असलेल्या गोष्टीचा एक अंशही सोडून द्यावा.
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
जी जी इच्छा माणूस सोडतो, त्यानेच त्याचे सुख परिपूर्ण होते. इच्छांच्या मागे धावणारा माणूस इच्छांबरोबरच नष्ट होतो.
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
जगातील कामसुख आणि जे दिव्य महासुख आहे, ते तृष्णाक्षयाच्या सुखाच्या सोळाव्या कलेइतकेही योग्य नाही.
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
पूर्वदेहात केलेले कर्म, शुभ असो वा अशुभ, ज्ञानी, मूढ किंवा शूर असलेल्या तशाच माणसाकडे जाते.
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
अशा प्रकारे जीवांमध्ये प्रिय आणि अप्रिय, दुःखे आणि सुखे एकामागून एक बदलत राहतात.
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
ही बुद्धी दृढपणे स्वीकारून गुणवान माणसाने खचून जाऊ नये; सर्व कामनांचा तिरस्कार करावा आणि क्रोध मागे टाकावा.
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
मनाच्या वृत्तीतच हृदयात प्रबळ झालेला हा मृत्यू, मनातून जन्मलेला हा, देहधारी प्राण्यांच्या शरीरात असलेला 'क्रोध' नावाने ज्ञानी लोक सांगतात.
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
कासव जसे आपले अवयव सर्वथा आवरून घेते, तसे जेव्हा एखादा सर्व कामना पूर्णपणे आवरतो, तेव्हा आत्म्याचा प्रकाश आणि आत्म्याची शोभा स्वतःतच प्रसन्न होते.
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
'माझे' या भावनेने जेव्हा काही कल्पिले जाते, तेव्हा तेच संतापाचे कारण ठरते; ते नष्ट होते तेव्हाही तेच घडते.
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
जेव्हा हा कुणाला भीत नाही आणि कोणी याला भीत नाही, जेव्हा हा इच्छीत नाही आणि द्वेष करीत नाही, तेव्हा ब्रह्म प्राप्त होते.
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
सत्य आणि असत्य, शोक आणि आनंद, भय आणि अभय, प्रिय आणि अप्रिय हे सर्व त्यागून तो प्रशांत आत्मा होईल.
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
धीर पुरुष सर्व भूतांप्रती कर्माने, मनाने किंवा वाणीने पाप करत नाही, तेव्हा तो ब्रह्म प्राप्त करतो.
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
मूर्खांना सोडणे कठीण असलेली, वृद्धत्वातही जी जीर्ण होत नाही, जी प्राणांतिक रोग आहे, त्या तृष्णेचा त्याग करणाऱ्याला सुख मिळते.
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
हे नराधिपा, येथे पिङ्गलेने गायलेली गाथा ऐक; संकटकाळातही तिला शाश्वत शांती मिळाली.
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
संकेतस्थळी पिङ्गला नावाची गणिका प्रियकराविना होती. तेव्हा संकटात सापडलेल्या तिने शांत बुद्धी स्थिर केली.
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
मी उन्मत्त होते; अनुन्मत्त प्रियकराचा दीर्घकाल आश्रय घेतला. जवळ असलेल्या त्या रमणीय प्रियकराला मी पूर्वी पाहिले नाही.
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
एक खांब आणि नऊ दारे असलेले हे घर मी बंद करीन. येथे येणाऱ्या अप्रिय पुरुषाला कोणती स्त्री प्रियकर मानेल?
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
कामनारहित असूनही कामरूप धारण करणारे नररूपी धूर्त मला पुन्हा फसवू शकणार नाहीत. मी जागी झाले आहे, मी सावध आहे.
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
दैवामुळे किंवा पूर्वकर्मामुळे अनर्थही अर्थ बनतो. मी पूर्णपणे जागी झाले आहे, निराकार आहे; आज मी असंयमी इंद्रियांची नाही.
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
आशारहित माणूस सुखाने झोपतो; निराशा हेच परम सुख आहे. आशेला अनाशा करूनच, हे पिंगला, माणूस सुखाने झोपतो.
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
यांनी आणि इतर युक्तियुक्त शब्दांनी, ब्राह्मणाच्या बोलण्याने राजा सेनजित् स्थिर झाला आणि सुखाने आनंदला.