ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.173.1
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.१७३.१ ॥
ಪಿತಾಮಹರು ರಾಜಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶುಭ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಸತ್ತಮನೇ, ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಹೇಳುವುದು ಯೋಗ್ಯ.
12.173.2
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.१७३.२ ॥
ಧರ್ಮವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದು ಸ್ವರ್ಗದಾಯಕವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಫಲ ಸತ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹು ದ್ವಾರಗಳುಳ್ಳ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆ ನಿಷ್ಫಲವಲ್ಲ.
12.173.3
यस्मिन्यस्मिंस्तु विषये योयो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम् ॥ १२.१७३.३ ॥
ಯಾವ ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅದನ್ನೇ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಬೇರೆಯದನ್ನಲ್ಲ; ಓ ಭರತಸತ್ತಮನೇ.
12.173.4
यथायथा च पर्येति लोकतन्त्रमसारवत् ।
तथातथा विरागोऽत्र जायते नात्र संशयः ॥ १२.१७३.४ ॥
ಈ ಲೋಕತಂತ್ರವು ಸಾರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಎಷ್ಟು ಸುತ್ತುತ್ತದೆಯೋ, ಅಷ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.173.5
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ।
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान्नरः ॥ १२.१७३.५ ॥
ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲೋಕವು ನಿಶ್ಚಯವಾದ ಮೇಲೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
12.173.6
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
यया बुद्ध्या नुदेच्छोक तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१७३.६ ॥
ಧನ ನಷ್ಟವಾದಾಗ, ಅಥವಾ ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರ, ತಂದೆ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ, ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಶೋಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಲ್ಲನೋ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಓ ಪಿತಾಮಹ.
12.173.7
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ।
अहोदुःखमिति ध्यायञ्शोकस्यापचितिं चरेत् ॥ १२.१७३.७ ॥
ಧನ, ಪತ್ನಿ, ಮಗ ಅಥವಾ ತಂದೆ ನಷ್ಟವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ 'ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ದುಃಖ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಶೋಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.173.8
अत्राप्युदाहरन्तीममिहासं पुरातनम् ।
यथा सेनजितं विप्रः कश्चिदेत्याब्रवीत्सुहृत् ॥ १२.१७३.८ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಸೇನಜಿತ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನೆಂದು.
12.173.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ।
विषण्णमनसं दृष्ट्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥ १२.१७३.९ ॥
ಮಗನ ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ, ದುಃಖದಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.173.10
किंनु मुह्यसि मूढस्त्वं शोच्यः किमनु शोचसि ।
यदा त्वामपि शोचंतः शोच्या यास्यन्ति तां गातिम् ॥ १२.१७३.१० ॥
ಮೂಢನೇ, ಏಕೆ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವೆ? ದುಃಖಿಸಬೇಕಾದವನು ಏಕೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿರುವೆ? ನಿನಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸುವವರೂ ಆ ದುಃಖಕರ ಗತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದುವರು.
12.173.11
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन्पर्युपासते ।
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥ १२.१७३.११ ॥
ನೀನೂ ನಾನೂ, ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಇತರರೂ, ರಾಜನೇ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆವೋ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗುವೆವು.
12.173.12
का बुद्धिः किं तपो विप्र कः समाधिस्तपोधन ।
किं ज्ञानं किं श्रुतं वा ते यत्प्राप्य न विषीदसि ॥ १२.१७३.१२ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಯಾವುದು, ತಪಸ್ಸು ಯಾವುದು, ತಪೋಧನನೇ, ಸಮಾಧಿ ಯಾವುದು, ಜ್ಞಾನ ಯಾವುದು, ಕೇಳಿದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಯಾವುದು, ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ನೀನು ವಿಷಾದಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೇ?
12.173.13
हृष्यन्तमवसीदन्तं सुखदुःखविपर्यये ।
आत्मानमनुशोचामि यो ममैष हृदि स्थितः ॥ १२.१७३.१३ ॥
ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ ಪಲ್ಲಟದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಈ ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.173.14
पश्य भूतानि दुःखेन व्यतिषिक्तानि सर्वशः ।
उत्तमाधममध्यानि तेषु तेष्विह कर्मसु ॥ १२.१७३.१४ ॥
ನೋಡು, ಉತ್ತಮ, ಅಧಮ, ಮಧ್ಯಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ದುಃಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆರೆತಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ.
12.173.15
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ।
यथा मम तथाऽन्येषामिति मत्वा न मे व्यथा।
एतां बुद्धिमहं प्राप्य न प्रहृष्ये न च व्यथे ॥ १२.१७३.१५ ॥
ಈ ಆತ್ಮವೂ ನನ್ನದಲ್ಲ, ಇಡೀ ಭೂಮಿಯೂ ನನ್ನದಲ್ಲ. ನನಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರಿಗೂ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನನಗೆ ವ್ಯಥೆಯಿಲ್ಲ. ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಹರ್ಷಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ವ್ಯಥೆಪಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ.
12.173.16
यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपेयातां तद्वद्भूतसमागमः ॥ १२.१७३.१६ ॥
ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮರದ ತುಂಡುಗಳು ಕೂಡಿ, ಕೂಡಿದ ಮೇಲೆ ಬೇರ್ಪಡುವಂತೆ, ಜೀವಿಗಳ ಸಮಾಗಮವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.173.17
एवं पुत्राश्च पौत्राश्च ज्ञातयो बान्धवास्तथा ।
तेषु स्नेहो न कर्तव्यो विप्रयोगो ध्रुवो हि तैः ॥ १२.१७३.१७ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಜ್ಞಾತಿಗಳು ಕೂಡ. ಅವರ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹ ಇಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಂದ ಅಗಲಿಕೆ ಖಂಡಿತ.
12.173.18
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
न त्वाऽसौ वेद न त्वंतं कस्मात्त्वमनुशोचसि ॥ १२.१७३.१८ ॥
ಅದೃಶ್ಯದಿಂದ ಬಂದು ಮತ್ತೆ ಅದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯನು, ನೀನೂ ಅವನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯೆ; ಮತ್ತೇಕೆ ನೀನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯ?
12.173.19
सुखान्तप्रभवं दुःखं दुःखान्तप्रभवं सुखम् ।
सुखात्संजायते दुःखं दुःखात्संजायते सुखम् ॥ १२.१७३.१९ ॥
ಸುಖದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ದುಃಖ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ; ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಸುಖ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಖದಿಂದ ದುಃಖ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ದುಃಖದಿಂದ ಸುಖ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
12.173.20
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
सुखदुःखे मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्ततः ॥ १२.१७३.२० ॥
ಸುಖದ ನಂತರ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ; ದುಃಖದ ನಂತರ ಸುಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳು ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.
12.173.21
सुखात्त्वं दुःखमापन्नः पुनरापत्स्यसे सुखम् ।
न नित्यं लभते दुःखं न नित्यं लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२१ ॥
ನೀನು ಸುಖದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೀಯೆ; ಮತ್ತೆ ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದುವೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಸದಾ ಸುಖವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.173.22
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम्।
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
तेनैव देही समुपाश्नुते तत् ॥ १२.१७३.२२ ॥
ದೇಹವೇ ಸುಖದ ಆಶ್ರಯ; ದೇಹವೇ ದುಃಖದ ಆಶ್ರಯವೂ ಹೌದು. ದೇಹದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ದೇಹಿ ಅದರ ಮೂಲಕವೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.173.23
जीवितं च शरीरेण तेनैव सह जायते ।
उभे सह विवर्तेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.१७३.२३ ॥
ಜೀವನವು ದೇಹದೊಂದಿಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತವೆ; ಇವೆರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
12.173.24
स्नेहपाशैर्बहुविधैराविष्टविषया जनाः ।
अकृतार्थाश्च सीदन्ते जलैः सैकतसेतवः ॥ १२.१७३.२४ ॥
ಹಲವು ವಿಧದ ಸ್ನೇಹಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿ, ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ವಶರಾದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಡೇರಿಸದೆಯೇ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಮರಳಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕುಸಿಯುವಂತೆ.
12.173.25
स्नेहेन तैलवत्सर्वं सर्गचक्रे निपीड्यते ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य क्लेशैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.१७३.२५ ॥
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ಲೇಶಗಳಿಂದ ಎಳ್ಳಾಡಿಸುವ ಗಾಣದಂತೆ ಒತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.173.26
संचिनोत्यशुभं कर्म कलत्रापेक्षया नरः ।
एकः क्लेशानवाप्नोति परत्रेह च मानवः ॥ १२.१७३.२६ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ಪತ್ನಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಇಹದಲ್ಲೂ ಪರದಲ್ಲೂ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.173.27
पुत्रदारकुटुम्बेषु प्रसक्ताः सर्वमानवाः ।
शोकपङ्कार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव ॥ १२.१७३.२७ ॥
ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರು ಶೋಕದ ಕೆಸರು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ವೃದ್ಧ ಕಾಡಾನೆಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ.
12.173.28
पुत्रनाशे वित्तनाशे ज्ञातिसंबन्धिनामपि ।
प्राप्यते सुमहद्दुःखं दावाग्निप्रतिमं विभो।
दैवायत्तमिदं सर्वं सुखदुःखे भवाभवौ ॥ १२.१७३.२८ ॥
ಮಗನ ನಾಶದಲ್ಲಿ, ಧನನಾಶದಲ್ಲಿ, ಬಂಧು-ಸಂಬಂಧಿಕರ ನಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತಹ ಮಹಾ ದುಃಖ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ವಿಭೋ, ಇದೆಲ್ಲ ದೈವಾಧೀನ—ಸುಖದುಃಖಗಳು, ಹುಟ್ಟು-ಸಾವು.
12.173.29
असुहृत्ससुहृच्चापि सशत्रुर्मित्रवानपि ।
सप्रज्ञः प्रज्ञया हीनो दैवेन लभते सुखम् ॥ १२.१७३.२९ ॥
ಸ್ನೇಹಿತರಿಲ್ಲದವನು, ಸ್ನೇಹಿತರಿರುವವನು, ಶತ್ರುವಿರುವವನು, ಮಿತ್ರರಿರುವವನು, ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನು, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಲ್ಲದವನು—ದೈವದಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಸುಖ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.173.30
नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः ।
न च प्रज्ञाऽलमर्थानां न सुखानामलं धनम् ॥ १२.१७३.३० ॥
ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸುಖ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ; ದುಷ್ಟ ಮಿತ್ರರು ದುಃಖ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಾಗದು; ಧನ ಸುಖಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಕಾಗದು.
12.173.31
न बुद्धिर्धनलाभाय न मौढ्यमसमृद्ध्ये ।
लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः ॥ १२.१७३.३१ ॥
ಬುದ್ಧಿ ಧನಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮೂರ್ಖತನ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಲೋಕದ ಏರಿಳಿತಗಳ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಾಜ್ಞನೇ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಇತರನಲ್ಲ.
12.173.32
बुद्धिमन्तं च शूरं च मूढं भीरुं जडं कविम् ।
दुर्बलं बलवन्तं च भागिनं भजते सुखम् ॥ १२.१७३.३२ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನನ್ನು ಮತ್ತು ಶೂರನನ್ನು, ಮೂಢನನ್ನು ಮತ್ತು ಭೀರುವನ್ನು, ಜಡನನ್ನು ಮತ್ತು ಕವಿಯನ್ನು, ದುರ್ಬಲನನ್ನು ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯನ್ನು—ಪಾಲು ಹೊಂದಿದವನನ್ನೇ ಸುಖ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.173.33
धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च ।
पयः पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ १२.१७३.३३ ॥
ಹಸು ಕರುವಿನದು, ಗೋಪಾಲಕನದು, ಯಜಮಾನನದು, ಕಳ್ಳನದೂ ಹೌದು; ಅದರ ಹಾಲನ್ನು ಯಾರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೋ ಆ ಹಸು ಅವನದು—ಇದು ನಿಶ್ಚಯ.
12.173.34
ये च मूढतमा लोके ये च बुद्धेः परं गताः ।
ते नराः सुखमेधन्ते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ॥ १२.१७३.३४ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಢರು, ಬುದ್ಧಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿದವರು—ಅಂಥ ಮನುಷ್ಯರು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಡುವೆ ಇರುವವನು ಕ್ಲೇಶಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.173.35
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे ।
अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः ॥ १२.१७३.३५ ॥
ಧೀರರು ಅಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದೇ ಸುಖವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಎರಡು ಅಂತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನದು ದುಃಖ.
12.173.36
सुखं स्वपिति दुर्मेधाः स्वानि कर्माण्यचिन्तयन् ।
अविज्ञानेन महता कम्बलेनेव संवृतः ॥ १२.१७३.३६ ॥
ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳ ಚಿಂತೆ ಮಾಡದೆ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕಂಬಳಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡವನಂತೆ.
12.173.37
ये च बुद्धिं परां प्राप्ता द्वन्द्वातीता विमत्सराः ।
तान्नैवार्था न चानर्था व्यथयन्ति कदाचन ॥ १२.१७३.३७ ॥
ಪರಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರು, ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವರು, ಮತ್ಸರವಿಲ್ಲದವರು — ಅವರನ್ನು ಲಾಭವಾಗಲಿ ನಷ್ಟವಾಗಲಿ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯಥೆಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.173.38
अथ ये बुद्धिमप्राप्ता व्यतिक्रान्ताश्च मूढताम् ।
तेऽतिवेलं प्रहृष्यन्ति संतापमुपयान्ति च ॥ १२.१७३.३८ ॥
ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಮೂಢತೆಯನ್ನು ದಾಟಿದವರು ಅತಿಯಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾಪವನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12.173.39
नित्यं प्रमुदिता मूढा दिवि देवगणा इव ।
अवलेपेन महता परितृप्ता विचेतसः ॥ १२.१७३.३९ ॥
ಮೂಢರು ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ; ಮಹಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ವಿಚೇತನರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.173.40
सुखं दुःखान्तमालस्यं दुःखं दाक्ष्यं सुखोदयम् ।
भूतिश्चैव श्रिया सार्धं दक्षे वसति नालसे ॥ १२.१७३.४० ॥
ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಬರುವ ಸುಖ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಶ್ರಮದಿಂದ ಬರುವ ದುಃಖ ಸುಖೋದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕುಶಲಿಗಳಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ, ಆಲಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
12.173.41
सुखं वा यदि वा दुःखं प्रियं वा यदि वाऽप्रियम् ।
प्राप्तं प्राप्तमुपासीत हृदयेनापराजितः ॥ १२.१७३.४१ ॥
ಸುಖವಾಗಲಿ ದುಃಖವಾಗಲಿ, ಪ್ರಿಯವಾಗಲಿ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಲಿ, ಯಾವುದು ಬಂದರೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.
12.173.42
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.१७३.४२ ॥
ಸಾವಿರಾರು ಶೋಕದ ಸ್ಥಾನಗಳೂ, ನೂರಾರು ಭಯದ ಸ್ಥಾನಗಳೂ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ, ಪಂಡಿತನನ್ನಲ್ಲ.
12.173.43
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञं शुश्रूषुमनहंकृतम् ।
शान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम् ॥ १२.१७३.४३ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಕ್ವಗೊಂಡವನು, ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕನು, ಅಹಂಕಾರರಹಿತನು, ಶಾಂತನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಆದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶೋಕ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.173.44
एतां बुद्धिं समास्थाय शुद्धचित्तश्चरेद्बुधः ।
शुक्लकृष्णगतिज्ञं तं देवासुरविनिर्गमम्।
उदयास्तमयज्ञं हि न शोकः स्प्रष्टुमर्हति ॥ १२.१७३.४४ ॥
ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಂಡಿತನು ಬದುಕಬೇಕು. ಶುಕ್ಲ-ಕೃಷ್ಣ ಗತಿಗಳನ್ನು, ದೇವಾಸುರರ ಉದ್ಭವವನ್ನು, ಉದಯಾಸ್ತಮಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು ಶೋಕ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು.
12.173.45
यन्निमत्तो भवेच्छोकस्रासो वा क्रोध एव वा ।
आयासो वा यतो मूलं तदेकाङ्गमपि त्यजेत् ॥ १२.१७३.४५ ॥
ಯಾವುದರ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಶೋಕ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ಶ್ರಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರ ಮೂಲವಾದ ಅದರ ಒಂದು ಅಂಗವನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕು.
12.173.46
यद्यत्त्यजति कामनां तत्सुखस्याभिपूर्यते ।
कामानुसारी पुरुषः कामाननुविनश्यति ॥ १२.१७३.४६ ॥
ಯಾವ ಯಾವ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಅವನ ಸುಖದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಮನೆಗಳೊಂದಿಗೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.173.47
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् ।
तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥ १२.१७३.४७ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ಕಾಮಸುಖವೂ, ದಿವ್ಯವಾದ ಮಹಾ ಸುಖವೂ ತೃಷ್ಣೆಯ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಬರುವ ಸುಖದ ಹದಿನಾರನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
12.173.48
पूर्वदेहकृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
प्राज्ञं मूढं तथा शूरं भजते तादृशं नरम् ॥ १२.१७३.४८ ॥
ಹಿಂದಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ, ಶುಭವಾಗಲಿ ಅಶುಭವಾಗಲಿ, ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಮೂಢ, ಶೂರ ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅಂತಹ ಮನುಷ್ಯನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
12.173.49
एवमव किलैतानि प्रियाण्येवाप्रियाणि च ।
जीवेषु परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ॥ १२.१७३.४९ ॥
ಹೀಗೆ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯವಾದವು ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯವಾದವು, ದುಃಖಗಳು ಮತ್ತು ಸುಖಗಳು ಸರದಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
12.173.50
एतां बुद्धिं समास्थाय नावसीदेद्गुणान्वितः ।
सर्वान्कामाञ्जुगुप्सेन कोपं कुर्वीत पृष्ठतः ॥ १२.१७३.५० ॥
ಈ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಗುಣವಂತನು ಕುಗ್ಗಬಾರದು; ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೋಪವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಡಬೇಕು.
12.173.51
वृत्त एव हृदि प्रौढो मृत्युरेप मनोभवः ।
क्रोधो नाम शरीरस्थो देहिनां प्रोच्यते बुधैः ॥ १२.१७३.५१ ॥
ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಈ ಮೃತ್ಯು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಇದು, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕ್ರೋಧ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೇಹಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.173.52
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदात्मज्योतिरात्मश्रीरात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.१७३.५२ ॥
ಆಮೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಒಬ್ಬನು ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶ್ರೀ ತನ್ನೊಳಗೇ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.
12.173.53
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् ।
तदेव परितापाय नाशे संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५३ ॥
'ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದೇ ಸಂತಾಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ನಾಶವಾದಾಗ ಅದೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
12.173.54
न बिभेति यदा चायं यदा चास्मान्न विभ्यति ।
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५४ ॥
ಇವನು ಯಾರಿಗೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಇವನಿಗೆ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ; ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.173.55
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ भयाभये ।
प्रियाप्रिये परित्यज्य प्रशान्तात्मा भविष्यति ॥ १२.१७३.५५ ॥
ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯ, ಶೋಕ ಮತ್ತು ಆನಂದ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಭಯ, ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವನು ಪ್ರಶಾಂತಾತ್ಮನಾಗುವನು.
12.173.56
यदा न कुरुते धीरः सर्वभूतेषु पापकम् ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.१७३.५६ ॥
ಧೀರನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಚದಿಂದ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ, ಆಗ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.173.57
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १२.१७३.५७ ॥
ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ, ವೃದ್ಧನಾದರೂ ಕ್ಷೀಣಿಸದ, ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ರೋಗವಾದ ಆ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನಿಗೆ ಸುಖ.
12.173.58
अत्र पिङ्गलया गीता गाथा शृणु नराधिप ।
यथा सा कृच्छ्रकालेऽपि लेभे शर्म सनातनम् ॥ १२.१७३.५८ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪ, ಇಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಲೆ ಹಾಡಿದ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅವಳು ಶಾಶ್ವತ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು.
12.173.59
संकेते पिङ्गला वेश्या कान्तेनासीद्विनाकृता ।
अथ कृच्छ्रगता शान्तां बुद्धिमास्थापयत्तदा ॥ १२.१७३.५९ ॥
ಸಂಕೇತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಲೆ ಎಂಬ ವೇಶ್ಯೆ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಳು. ಆಗ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವಳು ಶಾಂತ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದಳು.
12.173.60
उन्मत्ताऽहमनुन्मत्तं कान्तमन्ववसं चिरम् ।
अन्तिके रमणं सन्तं नैनमध्यगमं पुरा ॥ १२.१७३.६० ॥
ನಾನು ಉನ್ಮತ್ತಳಾಗಿದ್ದೆ; ಉನ್ಮತ್ತನಲ್ಲದ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಬಹುಕಾಲ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ರಮಣೀಯನಾದ ಆ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ಮೊದಲು ನಾನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
12.173.61
एकस्थूणं नवद्वारमपिधास्याम्यगारकम् ।
का ह्यकान्तमिहायान्तं कान्त इत्यभिमंस्यते ॥ १२.१७३.६१ ॥
ಒಂದೇ ಕಂಬ, ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಈ ಮನೆಯನ್ನು ನಾನು ಮುಚ್ಚುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಅಪ್ರಿಯನನ್ನು ಯಾವ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಿಯನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ?
12.173.62
अकामाः कामरूपेण धूर्ताश्च नररूपिणः ।
न पुनर्वञ्चयिष्यन्ति प्रतिबुद्धाऽस्मि जागृमि ॥ १२.१७३.६२ ॥
ಕಾಮರಹಿತರಾದರೂ ಕಾಮರೂಪ ಧರಿಸಿದ ನರರೂಪಿ ಧೂರ್ತರು ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಂಚಿಸಲಾರರು. ನಾನು ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಜಾಗರೂಕಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.
12.173.63
अनर्थोऽपि भवत्यर्थो दैवात्पूर्वकृतेन वा ।
संबुद्धाऽहं निराकारा नाहमद्याजितेन्द्रिया ॥ १२.१७३.६३ ॥
ದೈವದಿಂದ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅನರ್ಥವೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚೆತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನಿರಾಕಾರಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಇಂದು ನಾನು ಇಂದ್ರಿಯ ಅಜಿತೆಯಲ್ಲ.
12.173.64
सुखं निराशः स्वपिति नैराश्यं परमं सुखम् ।
आशामनाशां कृत्वा हि सुखं स्वपिति पिङ्गला ॥ १२.१७३.६४ ॥
ಆಶೆಯಿಲ್ಲದವನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಿರಾಶೆಯೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಆಶೆಯನ್ನು ಅನಾಶೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ, ಪಿಂಗಲೆ, ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
12.173.65
एतैश्चान्यैश्च विप्रस्य हेतुमद्भिः प्रभाषितैः ।
पर्यवस्थापितो राजा सेनजिन्मुमुदे सुखम् ॥ १२.१७३.६५ ॥
ಇವುಗಳಿಂದಲೂ ಇತರ ಯುಕ್ತಿಯುತ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ರಾಜ ಸೇನಜಿತ್ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಸುಖದಿಂದ ಹರ್ಷಿಸಿದನು.