マハーバーラタ · 章 12.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.185.1
न प्रणाशोऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च ।
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १२.१८५.१ ॥
生きものには滅びはなく、与えられた施しにも、なされた行為にも滅びはない。命あるものは別の身体へ移るが、身体は朽ち果てる。
12.185.2
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति ।
यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ १२.१८५.२ ॥
命あるもの（ジーヴァ）は身体に依存せず、その身体が滅んでも滅びない。薪が燃え尽きても火が消えないように。
12.185.3
अग्नेर्यथा समिद्धस्य यदि नाशो न विद्यते ।
इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते ॥ १२.१८५.३ ॥
燃えている火が滅びないのなら、燃料が尽きたあとその火はなぜ見えないのか。
12.185.4
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् ।
मतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ १२.१८५.४ ॥
燃料なしに消えた火は滅びると私は知っている。その知性も量も形も見えないものは、滅んだとみなされる。
12.185.5
जीवस्य चेन्धनाग्नेश्च सदा नाशो न विद्यते ।
समिधामुपयोगान्ते सन्नेवाग्निर्न दृश्यते।
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ १२.१८५.५ ॥
命あるもの（ジーヴァ）も薪の火も決して滅びない。薪の使用が終わると、火は存在していても見えなくなる。虚空に従うゆえに捉えがたく、支えを持たない。
12.185.6
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशमाश्रितः ।
न गृह्यते तु सूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिरनिन्धनम् ॥ १२.१८५.६ ॥
同様に、身体を捨てるとき、命あるもの（ジーヴァ）は虚空に依り、微細なゆえに捉えられない。燃料のない光のように。
12.185.7
प्राणान्धारयते योऽग्निः स जीव उपधार्यताम् ।
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१८५.७ ॥
諸々の気息を保つ火こそ、生命体（ジーヴァ）と理解せよ。風に支えられたその火は、息が止められると消えてしまう。
12.185.8
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तदचेतनम् ।
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः ॥ १२.१८५.८ ॥
身体の火が消えると、意識のない身体は倒れて土の状態に至る。大地こそがその帰着所だからである。
12.185.9
जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ।
आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति।
तेषां त्रयाणामेकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१८५.९ ॥
動くものも動かないものも、すべての存在において、風は虚空に従い、火は風に従う。この三者の一体のうち、二つは大地に確立している。
12.185.10
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः ।
अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ १२.१८५.१० ॥
虚空のあるところには風があり、風のあるところには火がある。これら三つは無形と知るべきであり、水と地は有形である。
12.185.11
यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु ।
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ १२.१८५.११ ॥
火、風、地、虚空、水が身を持つ者たちの中にあるならば、その中での生命（ジーヴァ）の特徴は何か。無垢なる者よ、どうか私に説いてください。
12.185.12
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते ।
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.१८५.१२ ॥
五大からなり、五つの喜びを伴い、五つの認識と結びついた身体の中で、生きものの生命（ジーヴァ）がどのようなものかを知りたい。
12.185.13
मांसशोणितसंघाते मेदः स्नाय्वस्थिसंचये ।
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ १२.१८५.१३ ॥
肉と血の集まり、脂肪、腱と骨の積み重なったこの身体が壊れるとき、ジーヴァは見いだされない。
12.185.14
यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् ।
शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ १२.१८५.१४ ॥
五大元素からなる身体にジーヴァがないのなら、身体や心の苦しみのその痛みを知らせるのは誰か。
12.185.15
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् ।
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८५.१५ ॥
ジーヴァは語られたことを聞くが、耳で聞くのではない。大仙よ、心が乱れるとき、ジーヴァは無意味となる。
12.185.16
सर्वं पश्यति यद्दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा ।
मनसि व्याकुले तस्मिन्पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.१८५.१६ ॥
心と結ばれた目によって見えるものはすべて見える。しかし心が乱れると、見ていても見えない。
12.185.17
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते ।
न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ १२.१८५.१७ ॥
眠りの支配に落ちたジーヴァは、再び見ず、嗅がず、聞かず、語らず、触と味をも知らない。
12.185.18
हृष्यति क्रुध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः ।
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचमीरयते च कः ॥ १२.१८५.१८ ॥
ここで誰が喜び、誰が怒り、誰が悲しみ、誰が動揺するのか。誰が望み、瞑想し、憎み、誰が言葉を発するのか。
12.185.19
न पञ्चसाधारणमत्र किंचि ।
च्छरीरमेकी वहतेऽन्तरात्मा।
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्श्रुतीश्च ।
स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च येऽन्ये ॥ १२.१८५.१९ ॥
ここでは五大に共通するものは何もない。内なる我だけが身体を担っている。それは香り、味、音、触れ、形、そして他の性質を知る。
12.185.20
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी ।
स सर्वगात्रानुगतोऽन्तरात्मा।
स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र ।
तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देही ॥ १२.१८५.२० ॥
五つからなる身体において、五つの性質を見る者こそその内なる我である。すべての肢体に遍在する彼はここで苦と楽を知る。しかしそれらから離れれば、身をもつ者はそれを知らない。
12.185.21
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पञ्चके ।
तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा न नश्यति ॥ १२.१८५.२१ ॥
五つからなるこの身体に、形もなく、触れもなく、熱の状態もなくなり、身体の火が静まるとき、身体を捨てても彼は滅びない。
12.185.22
अम्मयं सर्वमेवेदमापो मूर्तिः शरीरिणाम् ।
तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्व भूतेषु लोककृत् ॥ १२.१८५.२२ ॥
これらすべては水からできている。水こそ身をもつ者の形である。その中の意の我こそがブラフマーであり、すべての存在の中で諸世界を創造する者である。
12.185.23
आत्मा क्षेत्रज्ञ इत्युक्तः संयुक्तः प्राकृतैर्गुणैः ।
तैरेव तु विनिर्मुक्तः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ १२.१८५.२३ ॥
我は田の知者と呼ばれ、自然の性質と結びついている。しかしその性質から解放されたとき、それは至高の我と宣言される。
12.185.24
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकविपाचकम् ।
स तस्मिन्संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे ॥ १२.१८५.२४ ॥
すべての世界を成熟させるその我を知れ。彼は蓮の葉の上の水滴のように、この身体に宿っている。
12.185.25
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् ।
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान् ॥ १२.१८५.२५ ॥
その場を知る者を、常に諸世界の利益を本性とする者と知れ。暗闇・激情・善性は、生命あるものの性質であると知れ。
12.185.26
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ १२.१८५.२६ ॥
これは意識を備えた生命の性質と呼ばれる。彼は動き、一切を動かす。それより上で、場を知る者たちは七つの世界を動かす者を語る。
12.185.27
न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्मुत इत्यबुद्धाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ १२.१८५.२७ ॥
身体が壊れても生命あるものは滅びない。「彼は死んだ」と言うのは偽りである。無知な者がそう言うのだ。生命あるものは別の身体へと移って去る。その身体の変化は、ただ……にすぎない。
12.185.28
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२.१८५.२८ ॥
このように彼は一切の生きものの中に隠れ、覆われて動き回る。しかし真理を見る者は、最上の微細な知によって彼を見る。
12.185.29
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानंमात्मनि ॥ १२.१८५.२९ ॥
夜の初めと終わりに、絶えずヨーガを修め、少食で、清浄な魂を持つ賢者は彼を見る——自己の中に自己を。
12.185.30
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्माऽत्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.१८५.३० ॥
心の澄明によって、善と悪の行為を捨て、心の安らいだ者として自己に安住し、不滅の幸福を得る。
12.185.31
मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते ।
सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चया ॥ १२.१८५.३१ ॥
身体の中で心の火こそがジーヴァ（生命我）と呼ばれる。これはプラジャーパティの創造であり、元素と内なる自己についての determinations である。