มหาภารตะ · อัธยายะ 12.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.185.1
न प्रणाशोऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च ।
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १२.१८५.१ ॥
ชีวะไม่มีการสูญสลาย ทั้งสิ่งที่ให้ไปแล้วและสิ่งที่กระทำแล้ว ผู้มีชีวิตย่อมผ่านไปสู่อีกร่างหนึ่ง แต่ร่างกายย่อมเสื่อมสลาย
12.185.2
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति ।
यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ १२.१८५.२ ॥
ชีวะไม่ได้อาศัยร่างกาย เมื่อร่างนั้นถูกทำลาย ชีวะก็ไม่สูญสลาย ดุจไฟที่ไม่สูญสลายเมื่อฟืนถูกเผาไหม้หมด
12.185.3
अग्नेर्यथा समिद्धस्य यदि नाशो न विद्यते ।
इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते ॥ १२.१८५.३ ॥
หากไฟที่ถูกจุดขึ้นไม่มีการสูญสลาย เหตุใดไฟนั้นจึงไม่ปรากฏให้เห็นเมื่อเชื้อเพลิงหมดลง
12.185.4
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् ।
मतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ १२.१८५.४ ॥
ข้าพเจ้ารู้ว่าไฟที่ดับลงเมื่อไม่มีเชื้อเพลิงย่อมสูญสลาย ผู้ที่ปัญญา ขนาด หรือรูปลักษณ์ไม่ปรากฏ ย่อมถือได้ว่าสูญสลายไปแล้ว
12.185.5
जीवस्य चेन्धनाग्नेश्च सदा नाशो न विद्यते ।
समिधामुपयोगान्ते सन्नेवाग्निर्न दृश्यते।
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ १२.१८५.५ ॥
ทั้งชีวะและไฟแห่งเชื้อเพลิงย่อมไม่สูญสลายเลย เมื่อการใช้ฟืนสิ้นสุดลง ไฟยังคงมีอยู่แม้จะไม่ปรากฏ เพราะไฟนั้นติดตามอากาศ จึงยากจะจับต้องและไม่มีที่พึ่ง
12.185.6
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशमाश्रितः ।
न गृह्यते तु सूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिरनिन्धनम् ॥ १२.१८५.६ ॥
ฉันนั้นเมื่อละทิ้งร่างกาย ชีวะก็อาศัยอยู่ในอากาศ ไม่อาจจับต้องได้เพราะความละเอียดอ่อน เหมือนแสงสว่างที่ไม่มีเชื้อเพลิง
12.185.7
प्राणान्धारयते योऽग्निः स जीव उपधार्यताम् ।
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१८५.७ ॥
ไฟที่คงพลังชีวิตไว้ พึงเข้าใจว่าคือชีวะ ไฟนั้นถูกลมค้ำจุนไว้ เมื่อการกลั้นลมหายใจเกิดขึ้น ไฟนั้นก็ดับไป
12.185.8
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तदचेतनम् ।
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः ॥ १२.१८५.८ ॥
เมื่อไฟแห่งร่างกายดับลง ร่างกายที่ไร้สติก็ล้มลงและกลับสู่สภาพของดิน เพราะดินคือที่พึ่งของร่างนั้น
12.185.9
जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ।
आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति।
तेषां त्रयाणामेकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१८५.९ ॥
ในสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนที่ได้และที่ไม่เคลื่อนที่ ลมย่อมตามอากาศไป ไฟย่อมตามลมไป ในการรวมเป็นหนึ่งของทั้งสามนี้ สองอย่างตั้งมั่นอยู่บนแผ่นดิน
12.185.10
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः ।
अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ १२.१८५.१० ॥
ที่ใดมีอากาศ ที่นั่นมีลม ที่ใดมีลม ที่นั่นมีไฟ ทั้งสามนี้พึงรู้ว่าไม่มีรูปร่าง ส่วนน้ำและดินมีรูปร่าง
12.185.11
यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु ।
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ १२.१८५.११ ॥
หากไฟ ลม ดิน อากาศ และน้ำอยู่ในสิ่งมีชีวิตที่มีร่าง ชีวะมีลักษณะเช่นไรในท่ามกลางธาตุเหล่านั้น ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน ขอพระองค์โปรดอธิบายให้ข้าพเจ้าฟัง
12.185.12
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते ।
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.१८५.१२ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้ว่า ชีวะเช่นไรที่สถิตอยู่ในร่างของสิ่งมีชีวิต ร่างที่ประกอบด้วยห้าธาตุ เชื่อมด้วยห้าความยินดี และประสานกับห้าการรับรู้
12.185.13
मांसशोणितसंघाते मेदः स्नाय्वस्थिसंचये ।
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ १२.१८५.१३ ॥
เมื่อร่างซึ่งเป็นกองเนื้อและเลือด มีไขมัน เอ็น และกระดูกรวมกันอยู่ ถูกทำลายแยกออก ชีวะย่อมไม่อาจพบได้
12.185.14
यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् ।
शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ १२.१८५.१४ ॥
หากร่างที่ประกอบด้วยห้าธาตุนั้นไร้ชีวะ ใครเล่าเป็นผู้ทำให้ความเจ็บปวดนั้นถูกรับรู้ ทั้งในความทุกข์ทางกายและทางใจ
12.185.15
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् ।
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८५.१५ ॥
ชีวะได้ยินสิ่งที่ถูกกล่าว แต่มิได้ยินด้วยหู ข้าแต่มหาฤๅษี เมื่อใจถูกรบกวน ชีวะย่อมไร้ความหมาย
12.185.16
सर्वं पश्यति यद्दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा ।
मनसि व्याकुले तस्मिन्पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.१८५.१६ ॥
ผู้ที่มองด้วยตาซึ่งเชื่อมกับใจ ย่อมเห็นทุกสิ่งที่ปรากฏ แต่เมื่อใจนั้นปั่นป่วน แม้มองอยู่ก็มิได้เห็น
12.185.17
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते ।
न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ १२.१८५.१७ ॥
เมื่อตกอยู่ใต้อำนาจของการหลับ ชีวะย่อมไม่เห็น ไม่ดม ไม่ได้ยิน ไม่พูด และไม่รู้จักการสัมผัสหรือรส
12.185.18
हृष्यति क्रुध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः ।
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचमीरयते च कः ॥ १२.१८५.१८ ॥
ใครในที่นี้ที่ยินดี ใครโกรธ ใครโศกเศร้า ใครกระวนกระวาย ใครปรารถนา ใครใคร่ครวญ ใครเกลียดชัง และใครเปล่งถ้อยคำ
12.185.19
न पञ्चसाधारणमत्र किंचि ।
च्छरीरमेकी वहतेऽन्तरात्मा।
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्श्रुतीश्च ।
स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च येऽन्ये ॥ १२.१८५.१९ ॥
ในที่นี้ไม่มีสิ่งใดที่เป็นของร่วมกันของธาตุทั้งห้า มีเพียงอันตราตมันเท่านั้นที่แบกร่างไว้ อันตราตมันนั้นรู้กลิ่น รส เสียง การสัมผัส รูป และคุณลักษณะอื่น ๆ ทั้งหมด
12.185.20
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी ।
स सर्वगात्रानुगतोऽन्तरात्मा।
स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र ।
तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देही ॥ १२.१८५.२० ॥
ในร่างที่ประกอบด้วยห้า อันตราตมันเป็นผู้รับรู้คุณลักษณะทั้งห้า แผ่ซ่านไปทั่วทุกอวัยวะ ในที่นี้ท่านรู้ความทุกข์และความสุข แต่เมื่อแยกจากสิ่งเหล่านั้น ผู้มีร่างย่อมไม่รู้
12.185.21
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पञ्चके ।
तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा न नश्यति ॥ १२.१८५.२१ ॥
เมื่อในร่างห้าประการนี้ไม่มีรูป ไม่มีการสัมผัส และไม่มีสภาวะแห่งความร้อน เมื่อไฟแห่งร่างกายดับลงแล้ว ผู้นั้นแม้ละทิ้งร่างไปก็ไม่สิ้นสลาย
12.185.22
अम्मयं सर्वमेवेदमापो मूर्तिः शरीरिणाम् ।
तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्व भूतेषु लोककृत् ॥ १२.१८५.२२ ॥
สิ่งทั้งปวงนี้ล้วนเกิดจากน้ำ น้ำคือรูปของสรรพสัตว์ผู้มีร่าง ในนั้นอาตมันที่เป็นมนัสคือพระพรหม ผู้สร้างโลกในหมู่สรรพภูต
12.185.23
आत्मा क्षेत्रज्ञ इत्युक्तः संयुक्तः प्राकृतैर्गुणैः ।
तैरेव तु विनिर्मुक्तः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ १२.१८५.२३ ॥
อาตมันถูกเรียกว่าผู้รู้แห่งเขตร ผูกพันอยู่กับคุณประกอบด้วยประกฤติ แต่เมื่อพ้นจากคุณเหล่านั้นแล้ว ท่านจึงกล่าวว่าเป็นปรมาตมัน
12.185.24
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकविपाचकम् ।
स तस्मिन्संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे ॥ १२.१८५.२४ ॥
จงรู้จักอาตมันนั้นว่าเป็นผู้ทำให้โลกทั้งปวงสุกงอม ท่านอาศัยอยู่ในร่างนี้ดุจหยดน้ำบนใบบัว
12.185.25
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् ।
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान् ॥ १२.१८५.२५ ॥
จงรู้จักท่านว่าเป็นผู้รู้แห่งเขตร ผู้มีธรรมชาติเป็นประโยชน์ของโลกอยู่เสมอ จงรู้ว่าตมัส รชัส และสัตตวะเหล่านี้เป็นคุณของชีวะ
12.185.26
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ १२.१८५.२६ ॥
ท่านทั้งหลายเรียกสิ่งนี้ว่าคุณของชีวะผู้มีจิตสำนึก ท่านเคลื่อนไหวและทำให้สรรพสิ่งเคลื่อนไหว ยิ่งกว่านั้น ผู้รู้แห่งเขตรกล่าวถึงผู้ที่ทำให้โลกทั้งเจ็ดเคลื่อนไป
12.185.27
न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्मुत इत्यबुद्धाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ १२.१८५.२७ ॥
เมื่อร่างแตกสลาย ชีวะหาได้ดับไปไม่ การกล่าวว่า “เขาตายแล้ว” เป็นเท็จ ผู้ไม่รู้แจ้งกล่าวเช่นนั้น ส่วนชีวะย่อมไปสู่ร่างอื่น การเปลี่ยนร่างของท่านก็เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงครึ่งหนึ่งของสิบ
12.185.28
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२.१८५.२८ ॥
ดังนี้ ท่านเคลื่อนไปซ่อนเร้นและถูกปกปิดอยู่ในสรรพสัตว์ทั้งปวง แต่ผู้เห็นความจริงย่อมเห็นท่านด้วยปัญญาอันสูงสุดและละเอียด
12.185.29
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानंमात्मनि ॥ १२.१८५.२९ ॥
ผู้มีปัญญาซึ่งฝึกโยคะอยู่เสมอทั้งในยามต้นและยามปลายของราตรี กินอาหารน้อย มีอาตมันบริสุทธิ์ ย่อมเห็นท่าน คืออาตมันที่อยู่ในอาตมัน
12.185.30
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्माऽत्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.१८५.३० ॥
เพราะความผ่องใสแห่งจิต ผู้ละทิ้งกรรมดีและกรรมชั่วแล้ว มีอาตมันผ่องใสตั้งมั่นอยู่ในอาตมัน ย่อมได้รับความสุขอันไม่เสื่อมสลาย
12.185.31
मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते ।
सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चया ॥ १२.१८५.३१ ॥
ในร่างทั้งหลาย ไฟแห่งจิตนั้นเรียกว่าชีวะ นี่คือการสร้างของประชาบดี คือการกำหนดรู้เกี่ยวกับธาตุและอาตมันภายใน