മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.185.1
न प्रणाशोऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च ।
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १२.१८५.१ ॥
ജീവികൾക്ക് നാശമില്ല; നൽകിയ ദാനത്തിനും ചെയ്ത കർമ്മത്തിനും നാശമില്ല. പ്രാണി മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; എന്നാൽ ശരീരം ജീർണ്ണിക്കുന്നു.
12.185.2
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति ।
यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ १२.१८५.२ ॥
ജീവൻ ശരീരത്തെ ആശ്രയിച്ചല്ല നിലനിൽക്കുന്നത്; ആ ശരീരം നശിച്ചാലും അത് നശിക്കുന്നില്ല. വിറകുകൾ കത്തിയാലും തീ നശിക്കുന്നില്ലല്ലോ.
12.185.3
अग्नेर्यथा समिद्धस्य यदि नाशो न विद्यते ।
इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते ॥ १२.१८५.३ ॥
ജ്വലിക്കുന്ന തീയ്ക്ക് നാശമില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ധനം തീർന്നശേഷം ആ തീ എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
12.185.4
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् ।
मतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ १२.१८५.४ ॥
ഇന്ധനമില്ലാതെ കെട്ടുപോയ തീ നശിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു. ആരുടെ ബുദ്ധിയോ അളവോ രൂപമോ കാണുന്നില്ലയോ, അത് നശിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
12.185.5
जीवस्य चेन्धनाग्नेश्च सदा नाशो न विद्यते ।
समिधामुपयोगान्ते सन्नेवाग्निर्न दृश्यते।
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ १२.१८५.५ ॥
ജീവനും ഇന്ധനാഗ്നിക്കും ഒരിക്കലും നാശമില്ല. വിറകിന്റെ ഉപയോഗം കഴിഞ്ഞാൽ തീ ഉണ്ടായിരിക്കെയും കാണുന്നില്ല; അത് ആകാശത്തെ അനുഗമിക്കുന്നതിനാൽ പിടികിട്ടാത്തതും ആശ്രയമില്ലാത്തതുമാണ്.
12.185.6
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशमाश्रितः ।
न गृह्यते तु सूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिरनिन्धनम् ॥ १२.१८५.६ ॥
അതുപോലെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ ജീവൻ ആകാശത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; സൂക്ഷ്മമായതിനാൽ അത് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല—ഇന്ധനമില്ലാത്ത പ്രകാശം പോലെ.
12.185.7
प्राणान्धारयते योऽग्निः स जीव उपधार्यताम् ।
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१८५.७ ॥
പ്രാണങ്ങളെ ധരിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ് ജീവനെന്ന് അറിയണം. വായുവാൽ താങ്ങപ്പെടുന്ന ആ അഗ്നി ശ്വാസം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ നശിക്കുന്നു.
12.185.8
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तदचेतनम् ।
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः ॥ १२.१८५.८ ॥
ശരീരാഗ്നി നശിക്കുമ്പോൾ ആ അചേതന ശരീരം വീണ് ഭൂമിഭാവത്തിൽ ചേരുന്നു; ഭൂമിയാണ് അതിന്റെ ആശ്രയം.
12.185.9
जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ।
आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति।
तेषां त्रयाणामेकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१८५.९ ॥
ചലിക്കുന്നവയിലും സ്ഥിരമായവയിലും എല്ലാറ്റിലും ആകാശത്തെ വായു പിന്തുടരുന്നു; വായുവിനെ ജ്യോതിസ്സ് (അഗ്നി) പിന്തുടരുന്നു. ആ മൂന്നിന്റെ ഐക്യത്തിൽ രണ്ടെണ്ണം ഭൂമിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
12.185.10
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः ।
अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ १२.१८५.१० ॥
ആകാശമുള്ളിടത്ത് വായുവുണ്ട്; വായുവുള്ളിടത്ത് അഗ്നിയുണ്ട്. ഇവ (ആകാശം, വായു, അഗ്നി) അമൂർത്തങ്ങളെന്ന് അറിയണം; ജലവും ഭൂമിയും മൂർത്തങ്ങളാണ്.
12.185.11
यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु ।
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ १२.१८५.११ ॥
അഗ്നി, വായു, ഭൂമി, ആകാശം, ജലം എന്നിവ ശരീരികളിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവയിൽ ജീവന്റെ ലക്ഷണം എന്താണ്? പാപരഹിതനേ, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
12.185.12
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते ।
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.१८५.१२ ॥
പഞ്ചഭൂതാത്മകവും പഞ്ചസുഖങ്ങളോടു കൂടിയതും പഞ്ചവിജ്ഞാനങ്ങളോടു ചേർന്നതുമായ ശരീരത്തിൽ പ്രാണികളുടെ ജീവൻ എങ്ങനെയുള്ളതെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.185.13
मांसशोणितसंघाते मेदः स्नाय्वस्थिसंचये ।
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ १२.१८५.१३ ॥
മാംസരക്തങ്ങളുടെയും മേദസ്സിന്റെയും സ്നായുക്കളുടെയും അസ്ഥികളുടെയും സഞ്ചയമായ ശരീരം ഭിന്നമാകുമ്പോൾ ജീവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.185.14
यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् ।
शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ १२.१८५.१४ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളോടു ചേർന്ന ശരീരം ജീവനില്ലാത്തതെങ്കിൽ, ശാരീരികമോ മാനസികമോ ആയ ദുഃഖത്തിലെ ആ വേദന ആരറിയിക്കുന്നു?
12.185.15
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् ।
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८५.१५ ॥
ജീവൻ പറയപ്പെട്ടത് കേൾക്കുന്നു; എന്നാൽ ചെവികൊണ്ട് അത് കേൾക്കുന്നില്ല. മഹർഷേ, മനസ്സ് വ്യാകുലമാകുമ്പോൾ ജീവൻ നിരർത്ഥകമാകുന്നു.
12.185.16
सर्वं पश्यति यद्दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा ।
मनसि व्याकुले तस्मिन्पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.१८५.१६ ॥
മനസ്സോടുകൂടിയ കണ്ണുകൊണ്ട് ദൃശ്യമായതെല്ലാം കാണുന്നു; മനസ്സ് വ്യാകുലമാകുമ്പോൾ കണ്ടാലും കാണുന്നില്ല.
12.185.17
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते ।
न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ १२.१८५.१७ ॥
ഉറക്കത്തിന് വശപ്പെട്ട ജീവൻ വീണ്ടും കാണുന്നില്ല, മണക്കുന്നില്ല, കേൾക്കുന്നില്ല, സംസാരിക്കുന്നില്ല; സ്പർശവും രസവും അറിയുന്നുമില്ല.
12.185.18
हृष्यति क्रुध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः ।
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचमीरयते च कः ॥ १२.१८५.१८ ॥
ഇവിടെ ആര് സന്തോഷിക്കുന്നു, ആര് കോപിക്കുന്നു, ആര് ശോകിക്കുന്നു, ആര് ഉദ്വേഗിക്കുന്നു? ആര് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ധ്യാനിക്കുന്നു, വെറുക്കുന്നു, ആര് വാക്ക് ഉച്ചരിക്കുന്നു?
12.185.19
न पञ्चसाधारणमत्र किंचि ।
च्छरीरमेकी वहतेऽन्तरात्मा।
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्श्रुतीश्च ।
स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च येऽन्ये ॥ १२.१८५.१९ ॥
ഇവിടെ പഞ്ചഭൂതങ്ങൾക്ക് പൊതുവായി ഒന്നുമില്ല. അന്തരാത്മാവ് മാത്രമാണ് ഏകനായി ശരീരത്തെ വഹിക്കുന്നത്. അവൻ ഗന്ധങ്ങളും രസങ്ങളും ശബ്ദങ്ങളും സ്പർശവും രൂപവും മറ്റ് ഗുണങ്ങളും അറിയുന്നു.
12.185.20
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी ।
स सर्वगात्रानुगतोऽन्तरात्मा।
स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र ।
तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देही ॥ १२.१८५.२० ॥
പഞ്ചാത്മകമായ ശരീരത്തിൽ പഞ്ചഗുണങ്ങളെ കാണുന്നവൻ ആ അന്തരാത്മാവാണ്. എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അവൻ ഇവിടെ ദുഃഖങ്ങളും സുഖങ്ങളും അറിയുന്നു. എന്നാൽ അവയുടെ വിയോഗത്തിൽ ദേഹി അറിയുന്നില്ല.
12.185.21
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पञ्चके ।
तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा न नश्यति ॥ १२.१८५.२१ ॥
പഞ്ചാത്മകമായ ഈ ശരീരത്തിൽ രൂപവും സ്പർശവും ഉഷ്ണഭാവവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ശരീരാഗ്നി ശാന്തമാകുമ്പോൾ, ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചാലും അവൻ നശിക്കുന്നില്ല.
12.185.22
अम्मयं सर्वमेवेदमापो मूर्तिः शरीरिणाम् ।
तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्व भूतेषु लोककृत् ॥ १२.१८५.२२ ॥
ഇതെല്ലാം ജലമയമാണ്; ജലമാണ് ദേഹധാരികളുടെ രൂപം. അതിൽ മാനസമായ ആത്മാവ് ബ്രഹ്മാവാണ്, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ.
12.185.23
आत्मा क्षेत्रज्ञ इत्युक्तः संयुक्तः प्राकृतैर्गुणैः ।
तैरेव तु विनिर्मुक्तः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ १२.१८५.२३ ॥
ആത്മാവ് 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ പ്രാകൃതഗുണങ്ങളോട് ചേർന്നവനാണ്. എന്നാൽ അതേ ഗുണങ്ങളിൽനിന്ന് മുക്തനായാൽ അവനെ 'പരമാത്മാവ്' എന്ന് പറയുന്നു.
12.185.24
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकविपाचकम् ।
स तस्मिन्संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे ॥ १२.१८५.२४ ॥
എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പാകപ്പെടുത്തുന്ന ആ ആത്മാവിനെ അറിയുക. താമരയിലയിലെ ജലബിന്ദുപോലെ അവൻ ഈ ദേഹത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.185.25
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् ।
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान् ॥ १२.१८५.२५ ॥
ആ ക്ഷേത്രജ്ഞനെ അറിയുക; ലോകഹിതമാണ് എപ്പോഴും അവന്റെ സ്വഭാവം. തമസ്സ്, രജസ്സ്, സത്ത്വം ഇവ ജീവന്റെ ഗുണങ്ങളെന്ന് അറിയുക.
12.185.26
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ १२.१८५.२६ ॥
ഇതിനെ ചേതനയുള്ള ജീവന്റെ ഗുണമെന്ന് പറയുന്നു. അവൻ ചലിക്കുന്നു, എല്ലാത്തിനെയും ചലിപ്പിക്കുന്നു. അതിനപ്പുറം ക്ഷേത്രവിദന്മാർ പറയുന്നത്, ഏഴ് ലോകങ്ങളെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനെയാണ്.
12.185.27
न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्मुत इत्यबुद्धाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ १२.१८५.२७ ॥
ശരീരം വേർപിരിയുമ്പോൾ ജീവന് നാശമില്ല. 'അവൻ മരിച്ചു' എന്നത് മിഥ്യയാണ്; അജ്ഞാനികളാണ് അങ്ങനെ പറയുന്നത്. ജീവൻ മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവന്റെ ശരീരഭേദം കേവലം … മാത്രം.
12.185.28
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२.१८५.२८ ॥
ഇങ്ങനെ അവൻ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ഒളിഞ്ഞ്, മറയ്ക്കപ്പെട്ടവനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. എന്നാൽ തത്ത്വദർശികൾ ശ്രേഷ്ഠവും സൂക്ഷ്മവുമായ ബുദ്ധിയാൽ അവനെ കാണുന്നു.
12.185.29
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानंमात्मनि ॥ १२.१८५.२९ ॥
രാത്രിയുടെ ആദ്യഭാഗത്തും അവസാനഭാഗത്തും, നിരന്തരം യോഗത്തിൽ മുഴുകി, ലഘുവായി ആഹരിച്ച്, ശുദ്ധമനസ്സുള്ള ബുദ്ധിമാൻ അവനെ കാണുന്നു — ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ.
12.185.30
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्माऽत्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.१८५.३० ॥
മനസ്സിന്റെ പ്രസന്നതയാൽ, ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രസന്നാത്മാവായി ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായി, അനശ്വരമായ സുഖം അവൻ നേടുന്നു.
12.185.31
मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते ।
सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चया ॥ १२.१८५.३१ ॥
ശരീരങ്ങളിൽ മനസ്സായ അഗ്നിയാണ് ജീവൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടിയാണ്; ഭൂതങ്ങളെയും അധ്യാത്മത്തെയും കുറിച്ചുള്ള നിശ്ചയമാണിത്.