మహాభారతం · అధ్యాయం 12.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.185.1
न प्रणाशोऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च ।
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १२.१८५.१ ॥
జీవులకు నాశనం లేదు; ఇచ్చిన దానికీ చేసిన కర్మకూ నాశనం లేదు. ప్రాణి మరొక దేహానికి వెళ్తుంది; శరీరం మాత్రం శిథిలమవుతుంది.
12.185.2
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति ।
यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ १२.१८५.२ ॥
జీవుడు శరీరాన్ని ఆశ్రయించి ఉండడు; ఆ శరీరం నశించినా అతడు నశించడు. కట్టెలు కాలిపోయినా అగ్ని నశించనట్లే.
12.185.3
अग्नेर्यथा समिद्धस्य यदि नाशो न विद्यते ।
इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते ॥ १२.१८५.३ ॥
ప్రజ్వలించిన అగ్నికి నాశనం లేదంటే, ఇంధనం కాలిపోయాక ఆ అగ్ని ఎందుకు కనిపించదు?
12.185.4
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् ।
मतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ १२.१८५.४ ॥
ఇంధనం లేక ఆరిపోయిన అగ్ని నశిస్తుందని నేను తెలుసుకున్నాను. ఎవరి బుద్ధి, పరిమాణం లేదా రూపం కనిపించదో, అది నశించినట్టే.
12.185.5
जीवस्य चेन्धनाग्नेश्च सदा नाशो न विद्यते ।
समिधामुपयोगान्ते सन्नेवाग्निर्न दृश्यते।
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ १२.१८५.५ ॥
జీవునికీ, ఇంధనాగ్నికీ ఎప్పటికీ నాశనం లేదు. సమిధల వినియోగం పూర్తయ్యాక అగ్ని ఉన్నప్పటికీ కనిపించదు; అది ఆకాశాన్ని అనుసరిస్తుంది కాబట్టి పట్టుకోవడం కష్టం, అది ఆధారం లేనిది.
12.185.6
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशमाश्रितः ।
न गृह्यते तु सूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिरनिन्धनम् ॥ १२.१८५.६ ॥
అలాగే శరీరాన్ని విడిచినప్పుడు జీవుడు ఆకాశాన్ని ఆశ్రయిస్తాడు; సూక్ష్మంగా ఉండటం వల్ల అతడు గ్రహించబడడు—ఇంధనం లేని వెలుగులా.
12.185.7
प्राणान्धारयते योऽग्निः स जीव उपधार्यताम् ।
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१८५.७ ॥
ప్రాణాలను ధరించే అగ్నియే జీవుడని తెలుసుకోవాలి. వాయువుచే ధరించబడిన ఆ అగ్ని ఊపిరి నిలిచిపోయినప్పుడు నశిస్తుంది.
12.185.8
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तदचेतनम् ।
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः ॥ १२.१८५.८ ॥
శరీరాగ్ని నశించినప్పుడు ఆ చేతనలేని శరీరం పడిపోయి భూమిత్వాన్ని పొందుతుంది; భూమియే దాని ఆశ్రయం.
12.185.9
जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ।
आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति।
तेषां त्रयाणामेकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१८५.९ ॥
చర, అచర సర్వ ప్రాణులలో ఆకాశాన్ని వాయువు అనుసరిస్తుంది; వాయువును జ్యోతి (అగ్ని) అనుసరిస్తుంది. ఆ మూడింటి ఏకత్వంలో రెండు భూమిపై స్థిరంగా ఉన్నాయి.
12.185.10
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः ।
अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ १२.१८५.१० ॥
ఆకాశం ఉన్నచోట వాయువు ఉంటుంది; వాయువు ఉన్నచోట అగ్ని ఉంటుంది. ఇవి (ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని) అమూర్తాలని తెలుసుకోవాలి; నీరు, భూమి మూర్తాలు.
12.185.11
यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु ।
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ १२.१८५.११ ॥
అగ్ని, వాయువు, భూమి, ఆకాశం, నీరు దేహధారులలో ఉంటే, వాటిలో జీవుని లక్షణం ఏమిటి? నిష్కల్మషుడా, దీన్ని నాకు చెప్పు.
12.185.12
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते ।
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.१८५.१२ ॥
పంచభూతాత్మకమైన, పంచ సుఖాలతో కూడిన, పంచ విజ్ఞానాలతో కూడిన శరీరంలో ప్రాణుల జీవుడు ఎలాంటిదో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
12.185.13
मांसशोणितसंघाते मेदः स्नाय्वस्थिसंचये ।
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ १२.१८५.१३ ॥
మాంస రక్తాల సమూహం, మేదస్సు, స్నాయువులు, ఎముకల సంచయమైన శరీరం విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు జీవుడు కనిపించడు.
12.185.14
यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् ।
शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ १२.१८५.१४ ॥
పంచభూతాలతో కూడిన శరీరం జీవరహితమైతే, శారీరక లేదా మానసిక దుఃఖంలో ఆ బాధను ఎవరు తెలియజేస్తారు?
12.185.15
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् ।
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८५.१५ ॥
జీవుడు చెప్పబడినది వింటాడు; కానీ చెవులతో ఆ వినికిడి చేయడు. మహర్షీ, మనసు చలించినప్పుడు జీవుడు నిరర్థకుడు అవుతాడు.
12.185.16
सर्वं पश्यति यद्दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा ।
मनसि व्याकुले तस्मिन्पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.१८५.१६ ॥
మనసుతో కూడిన కన్నుతో కనిపించేదంతా చూస్తాడు; మనసు కలత చెందినప్పుడు చూస్తున్నా చూడలేడు.
12.185.17
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते ।
न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ १२.१८५.१७ ॥
నిద్రవశమైన జీవుడు మళ్ళీ చూడడు, వాసన చూడడు, వినడు, మాట్లాడడు; స్పర్శను, రుచిని కూడా తెలుసుకోడు.
12.185.18
हृष्यति क्रुध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः ।
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचमीरयते च कः ॥ १२.१८५.१८ ॥
ఇక్కడ ఎవరు సంతోషిస్తారు, ఎవరు కోపిస్తారు, ఎవరు శోకిస్తారు, ఎవరు ఉద్విగ్నులవుతారు? ఎవరు కోరుతారు, ధ్యానిస్తారు, ద్వేషిస్తారు, ఎవరు మాట పలుకుతారు?
12.185.19
न पञ्चसाधारणमत्र किंचि ।
च्छरीरमेकी वहतेऽन्तरात्मा।
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्श्रुतीश्च ।
स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च येऽन्ये ॥ १२.१८५.१९ ॥
ఇక్కడ ఐదు భూతాలకు సాధారణమైనది ఏదీ లేదు. అంతరాత్మ ఒంటరిగానే శరీరాన్ని మోస్తాడు. అతడు గంధాలను, రసాలను, శబ్దాలను, స్పర్శను, రూపాన్ని, ఇతర గుణాలను తెలుసుకుంటాడు.
12.185.20
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी ।
स सर्वगात्रानुगतोऽन्तरात्मा।
स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र ।
तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देही ॥ १२.१८५.२० ॥
ఐదు స్వభావాల శరీరంలో ఐదు గుణాలను చూసే వాడు ఆ అంతరాత్మ. అన్ని అవయవాలలో వ్యాపించిన అతడు ఇక్కడ దుఃఖాలను, సుఖాలను తెలుసుకుంటాడు. కానీ వాటి వియోగంలో దేహి తెలుసుకోడు.
12.185.21
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पञ्चके ।
तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा न नश्यति ॥ १२.१८५.२१ ॥
ఐదు భాగాల ఈ శరీరంలో రూపం లేకపోయినప్పుడు, స్పర్శ లేకపోయినప్పుడు, ఉష్ణత్వం కూడా లేకపోయినప్పుడు, శరీరాగ్ని శాంతించినప్పుడు, దేహాన్ని విడిచిపెట్టినా అతడు నశించడు.
12.185.22
अम्मयं सर्वमेवेदमापो मूर्तिः शरीरिणाम् ।
तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्व भूतेषु लोककृत् ॥ १२.१८५.२२ ॥
ఇదంతా నీటితో నిర్మితమే; నీరే దేహధారుల రూపం. అందులో మానసమైన ఆత్మ బ్రహ్మ, అన్ని ప్రాణులలోనూ లోకాలను సృష్టించేవాడు.
12.185.23
आत्मा क्षेत्रज्ञ इत्युक्तः संयुक्तः प्राकृतैर्गुणैः ।
तैरेव तु विनिर्मुक्तः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ १२.१८५.२३ ॥
ఆత్మ 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని చెప్పబడ్డాడు; అతడు ప్రాకృత గుణాలతో కూడినవాడు. కానీ ఆ గుణాల నుంచే విముక్తుడైతే అతడు 'పరమాత్మ' అని చెప్పబడ్డాడు.
12.185.24
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकविपाचकम् ।
स तस्मिन्संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे ॥ १२.१८५.२४ ॥
అన్ని లోకాలను పరిపక్వం చేసే ఆ ఆత్మను తెలుసుకో. తామరాకుపై నీటిబిందువులా అతడు ఈ దేహంలో ఆశ్రయించి ఉన్నాడు.
12.185.25
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् ।
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान् ॥ १२.१८५.२५ ॥
ఆ క్షేత్రజ్ఞుని తెలుసుకో; అతడు ఎల్లప్పుడూ లోకాల హితమే స్వభావంగా కలవాడు. తమస్సు, రజస్సు, సత్త్వం — ఇవి జీవుని గుణాలని తెలుసుకో.
12.185.26
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ १२.१८५.२६ ॥
దీనిని చైతన్యంతో కూడిన జీవుని గుణం అంటారు. అతడు కదులుతాడు, సమస్తాన్నీ కదిలిస్తాడు. దానికి మించి క్షేత్రవేత్తలు చెప్పేది ఏడు లోకాలను నడిపించేవాడిని.
12.185.27
न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्मुत इत्यबुद्धाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ १२.१८५.२७ ॥
శరీరం విడిపోయినప్పుడు జీవునికి నాశనం లేదు. 'అతడు చనిపోయాడు' అనడం అసత్యం; అజ్ఞానులు అలా అంటారు. జీవుడు మరొక శరీరంలోకి వెళ్లిపోతాడు; అతని శరీర భేదం కేవలం … మాత్రమే.
12.185.28
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२.१८५.२८ ॥
ఈ విధంగా అతడు సమస్త ప్రాణులలో దాగి, ఆవరింపబడినవాడై సంచరిస్తాడు. కానీ తత్త్వదర్శులు ఉన్నతమైన సూక్ష్మ బుద్ధితో అతడిని చూస్తారు.
12.185.29
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानंमात्मनि ॥ १२.१८५.२९ ॥
రాత్రి ఆరంభంలో, అంతంలో ఎడతెగకుండా యోగంలో నిమగ్నమై, తేలికగా ఆహారం తీసుకుంటూ, విశుద్ధమైన ఆత్మ గల జ్ఞాని అతడిని చూస్తాడు — ఆత్మను ఆత్మలో.
12.185.30
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्माऽत्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.१८५.३० ॥
మనస్సు ప్రసన్నత వల్ల, శుభాశుభ కర్మలను విడిచి, ప్రసన్నమైన ఆత్మ గలవాడై, ఆత్మలో స్థిరంగా నిలిచి, అక్షయమైన సుఖాన్ని పొందుతాడు.
12.185.31
मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते ।
सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चया ॥ १२.१८५.३१ ॥
శరీరాలలో మనోరూపమైన అగ్నియే జీవుడు అని పిలువబడుతుంది. ఇది ప్రజాపతి సృష్టి; భూతాలు మరియు అధ్యాత్మ విషయాల నిశ్చయం ఇది.