ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.185
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.185.1
न प्रणाशोऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च ।
याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ १२.१८५.१ ॥
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ; ದಾನಕ್ಕೂ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಕ್ಕೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದೇಹ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.185.2
न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति ।
यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ १२.१८५.२ ॥
ಜೀವವು ದೇಹವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ದೇಹ ನಾಶವಾದರೂ ಅದು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಿಧೆಗಳು ಸುಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಅಗ್ನಿ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.3
अग्नेर्यथा समिद्धस्य यदि नाशो न विद्यते ।
इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर्नोपलभ्यते ॥ १२.१८५.३ ॥
ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಇಂಧನ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆ ಬೆಂಕಿ ಏಕೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ?
12.185.4
नश्यतीत्येव जानामि शान्तमग्निमनिन्धनम् ।
मतिर्यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ १२.१८५.४ ॥
ಇಂಧನವಿಲ್ಲದೆ ನಂದಿದ ಬೆಂಕಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಯಾವುದರ ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ರೂಪ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ನಾಶವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.185.5
जीवस्य चेन्धनाग्नेश्च सदा नाशो न विद्यते ।
समिधामुपयोगान्ते सन्नेवाग्निर्न दृश्यते।
आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ १२.१८५.५ ॥
ಜೀವಕ್ಕೂ ಇಂಧನದ ಬೆಂಕಿಗೂ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಿಲ್ಲ. ಸಮಿಧೆಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬೆಂಕಿ ಇದ್ದರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಆಕಾಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದದ್ದು.
12.185.6
तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशमाश्रितः ।
न गृह्यते तु सूक्ष्मत्वाद्यथा ज्योतिरनिन्धनम् ॥ १२.१८५.६ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಾಗ ಜೀವವು ಆಕಾಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ; ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ—ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ಬೆಳಕಿನಂತೆ.
12.185.7
प्राणान्धारयते योऽग्निः स जीव उपधार्यताम् ।
वायुसंधारणो ह्यग्निर्नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ १२.१८५.७ ॥
ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯೋ ಅದೇ ಜೀವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ವಾಯುವಿನಿಂದ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಅಗ್ನಿ ಉಸಿರು ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ನಶಿಸುತ್ತದೆ.
12.185.8
तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तदचेतनम् ।
पतितं याति भूमित्वमयनं तस्य हि क्षितिः ॥ १२.१८५.८ ॥
ದೇಹದ ಅಗ್ನಿ ನಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಚೇತನರಹಿತ ದೇಹ ಬಿದ್ದು ಭೂಮಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿಯೇ ಅದರ ಆಶ್ರಯ.
12.185.9
जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च ।
आकाशं पवनोऽन्वेति ज्योतिस्तमनुगच्छति।
तेषां त्रयाणामेकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१८५.९ ॥
ಚರ ಮತ್ತು ಅಚರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ವಾಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ವಾಯುವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿ (ಅಗ್ನಿ) ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂರರ ಏಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.
12.185.10
यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुतः ।
अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ १२.१८५.१० ॥
ಆಕಾಶ ಇರುವಲ್ಲಿ ವಾಯು ಇರುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಇರುವಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು (ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ) ಅಮೂರ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮೂರ್ತವಾಗಿವೆ.
12.185.11
यद्यग्निमारुतौ भूमिः खमापश्च शरीरिषु ।
जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतदाचक्ष्व मेऽनघ ॥ १२.१८५.११ ॥
ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ, ನೀರು ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಲಕ್ಷಣ ಏನು? ನಿರ್ದೋಷಿಯೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.185.12
पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते ।
शरीरे प्राणिनां जीवं वेत्तुमिच्छामि यादृशम् ॥ १२.१८५.१२ ॥
ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕವಾದ, ಪಂಚ ಸುಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಪಂಚ ವಿಜ್ಞಾನಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವ ಎಂತಹದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.185.13
मांसशोणितसंघाते मेदः स्नाय्वस्थिसंचये ।
भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ १२.१८५.१३ ॥
ಮಾಂಸ ರಕ್ತಗಳ ಸಮೂಹ, ಮೇದಸ್ಸು, ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳ ಸಂಚಯವಾದ ದೇಹ ಛಿದ್ರವಾದಾಗ ಜೀವ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.14
यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् ।
शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ १२.१८५.१४ ॥
ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹ ಜೀವರಹಿತವಾದರೆ, ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಆ ನೋವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ?
12.185.15
शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् ।
महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८५.१५ ॥
ಜೀವ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದಾಗ ಜೀವ ನಿರರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
12.185.16
सर्वं पश्यति यद्दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा ।
मनसि व्याकुले तस्मिन्पश्यन्नपि न पश्यति ॥ १२.१८५.१६ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವುದೆಲ್ಲ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾದಾಗ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.17
न पश्यति न चाघ्राति न शृणोति न भाषते ।
न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ १२.१८५.१७ ॥
ನಿದ್ರೆಯ ವಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಜೀವ ಮತ್ತೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರಸವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.18
हृष्यति क्रुध्यते कोऽत्र शोचत्युद्विजते च कः ।
इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचमीरयते च कः ॥ १२.१८५.१८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹರ್ಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಮಾತನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
12.185.19
न पञ्चसाधारणमत्र किंचि ।
च्छरीरमेकी वहतेऽन्तरात्मा।
स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ्श्रुतीश्च ।
स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च येऽन्ये ॥ १२.१८५.१९ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂತರಾತ್ಮನೇ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಗಂಧ, ರಸ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
12.185.20
पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी ।
स सर्वगात्रानुगतोऽन्तरात्मा।
स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र ।
तद्विप्रयोगात्तु न वेत्ति देही ॥ १२.१८५.२० ॥
ಪಂಚಾತ್ಮಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪಂಚಗುಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು ಆ ಅಂತರಾತ್ಮ. ಎಲ್ಲ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ದೇಹಿ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.21
यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पञ्चके ।
तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा न नश्यति ॥ १२.१८५.२१ ॥
ಪಂಚಾತ್ಮಕ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೂಪವೂ ಇಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಇಲ್ಲ, ಉಷ್ಣಭಾವವೂ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ, ದೇಹಾಗ್ನಿ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಅವನು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.185.22
अम्मयं सर्वमेवेदमापो मूर्तिः शरीरिणाम् ।
तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्व भूतेषु लोककृत् ॥ १२.१८५.२२ ॥
ಇದೆಲ್ಲವೂ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಆದದ್ದು; ನೀರೇ ದೇಹಿಗಳ ರೂಪ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸ ಆತ್ಮನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು.
12.185.23
आत्मा क्षेत्रज्ञ इत्युक्तः संयुक्तः प्राकृतैर्गुणैः ।
तैरेव तु विनिर्मुक्तः परमात्मेत्युदाहृतः ॥ १२.१८५.२३ ॥
ಆತ್ಮನು 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ಆದರೆ ಅದೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಾಗ ಅವನನ್ನು 'ಪರಮಾತ್ಮ' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.185.24
आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकविपाचकम् ।
स तस्मिन्संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुरिव पुष्करे ॥ १२.१८५.२४ ॥
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವ ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿ. ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಹನಿಯಂತೆ ಅವನು ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
12.185.25
क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् ।
तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणानिमान् ॥ १२.१८५.२५ ॥
ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ತಿಳಿ; ಅವನು ಸದಾ ಲೋಕಹಿತವನ್ನೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ತಮಸ್ಸು, ರಜಸ್ಸು, ಸತ್ತ್ವ — ಇವು ಜೀವನ ಗುಣಗಳೆಂದು ತಿಳಿ.
12.185.26
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति ।
स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम्।
ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति ।
प्रावर्तयद्यो भुवनानि सप्त ॥ १२.१८५.२६ ॥
ಇದನ್ನು ಚೇತನಯುಕ್ತ ಜೀವನ ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದರು ಹೇಳುವುದು, ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನನ್ನು.
12.185.27
न जीवनाशोऽस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्मुत इत्यबुद्धाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ १२.१८५.२७ ॥
ಶರೀರ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಜೀವನಿಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ. 'ಅವನು ಸತ್ತನು' ಎನ್ನುವುದು ಮಿಥ್ಯೆ; ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ದೇಹಭೇದವು ಕೇವಲ … ಮಾತ್ರ.
12.185.28
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः ।
दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२.१८५.२८ ॥
ಹೀಗೆ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ, ಆವೃತನಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.185.29
तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः ।
लध्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानंमात्मनि ॥ १२.१८५.२९ ॥
ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಅಲ್ಪಾಹಾರಿಯಾಗಿ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ — ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ.
12.185.30
चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् ।
प्रसन्नात्माऽत्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते ॥ १२.१८५.३० ॥
ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ, ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾಗಿ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು, ಅವ್ಯಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.185.31
मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते ।
सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चया ॥ १२.१८५.३१ ॥
ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಅಗ್ನಿಯೇ ಜೀವ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ; ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ನಿಶ್ಚಯ ಇದು.