ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.194
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.194.1
चातुरात्रस्यनुक्तं ते राजधर्मास्तथैव च ।
नानाश्रयाश्च भगवन्नितिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.१९४.१ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਚਾਰ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਯਗ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਏ।
12.194.2
श्रुतास्त्वत्तः कथाश्चैव धर्मयुक्ता महामते ।
संदेहोऽस्ति तु कश्चिन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.१९४.२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸ਼ਯ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੋ।
12.194.3
जापकानां फलावाप्तिं श्रोतुमिच्छामि भारत ।
किं फलं जपतामुक्तं क्व वा तिष्ठन्ति जापकाः ॥ १२.१९४.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
12.194.4
जपस्य च विधिं कृत्स्नं वक्तुमर्हसि सेऽनघ ।
जापका इति किंचैतत्साङ्ख्ययोगक्रियाविधिः ॥ १२.१९४.४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਜਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਜਾਪਕ' ਕੀ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਧੀ ਹੈ?
12.194.5
किं यज्ञविधिरेवैष किमेतज्जप्यमुच्यते ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ १२.१९४.५ ॥
ਕੀ ਇਹ ਕੇਵਲ ਯਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ; ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਰਬਗਿਆ ਹੋ।
12.194.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यमस्य यत्पुरा वृत्तं कालस्य ब्राह्मणस्य च ॥ १२.१९४.६ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਯਮ, ਕਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
12.194.7
इक्ष्वाकोश्चैव मृत्योश्च विवादे धर्मकारणात् ।
संन्यास एव वेदान्ते वर्तते जपनं प्रति।
वेदवादाङ्गनिर्वृत्ताः शान्ता ब्रह्मण्यवस्थिताः ॥ १२.१९४.७ ॥
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦੇ ਧਰਮ-ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਪ ਬਾਰੇ ਸੰਨਿਆਸ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਵੇਦਵਾਦ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ, ਸ਼ਾਂਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
12.194.8
साङ्ख्ययोगौ तु यावुक्तौ मुनिभिः समदर्शिभिः ।
मार्गौ तावप्युभावेतौ संश्रितौ न च संश्रितौ ॥ १२.१९४.८ ॥
ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਸਾਂਖਯ ਤੇ ਯੋਗ ਕਹੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰਗ ਆਸ਼ਰਿਤ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਅਨਾਸ਼ਰਿਤ ਵੀ।
12.194.9
यथा संश्रूयते राजन्कारणं चात्र वक्ष्यते ।
क्रमेण चैव विहितो जपयज्ञविधिर्नृप ॥ १२.१९४.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜਪਯਗ੍ਯ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਯਤ ਹੈ।
12.194.10
सालम्बनमिति ज्ञेयं जपयज्ञात्मकं शुभम् ।
मनः समाधिरेवात्र तथेन्द्रियजयः स्मृतः ॥ १२.१९४.१० ॥
ਇਹ ਸਾਲੰਬਨ ਹੈ, ਇਉਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਜਪਯਗ੍ਯ ਸਰੂਪ ਸ਼ੁਭ। ਇੱਥੇ ਮਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਹੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਜਯ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
12.194.11
सत्यमग्निपरीचारो विविक्तानां च सेवनम् ।
ध्यानं तपो दमः क्षान्तिरनसूया मिताशनम् ॥ १२.१९४.११ ॥
ਸੱਚ, ਅਗਨੀ ਪਰਿਚਰਜਾ, ਇਕਾਂਤਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਧਿਆਨ, ਤਪ, ਦਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ, ਮਿਤਾਹਾਰ।
12.194.12
विषयप्रतिसंहारो मितजल्पस्तथा शमः ।
एष प्रवर्तको धर्मो निवर्तकमथो शृणु ॥ १२.१९४.१२ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਤਾਉਣਾ, ਮਿਤਭਾਸ਼ਣ, ਤੇ ਸ਼ਮ — ਇਹ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਿਵਰਤਕ ਧਰਮ ਸੁਣ।
12.194.13
यथा निवर्तते धर्मो जपतो ब्रह्मचारिणः ।
न जपो न च वै ध्यानं नेच्छा न द्वेषहर्षणौ।
युज्यते नृपशार्दूल सुसंवेद्यं हि तत्किल ॥ १२.१९४.१३ ॥
ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਾ ਧਰਮ ਜਿਵੇਂ ਨਿਵ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਜਪ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਤੇ ਨਾ ਹਰਸ਼; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਹ ਸੌਖਿਆਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ।
12.194.14
जपमावर्तयन्नित्यं जपन्वै ब्रह्मचारिकम् ।
तदर्थबुद्ध्या संयाति मनसा जापकः परम् ॥ १२.१९४.१४ ॥
ਜਪ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੁਹਰਾਉਂਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਜਪਦਿਆਂ, ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਲਾ ਕੇ, ਜਾਪਕ ਮਨ ਨਾਲ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.194.15
यथा संश्रूयते जापो येन वै जापको भवेत् ।
संहिताप्रणवेनैव सावित्री च परा मता ॥ १२.१९४.१५ ॥
ਜਪ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਪਕ ਬਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ ਹੀ, ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
12.194.16
यदन्यदुचितं शुद्धं वेदस्मृत्युपपादितम् ।
एतत्सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् ॥ १२.१९४.१६ ॥
ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ, ਉਚਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਰੱਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.194.17
द्विविदं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनामयम् ।
कुशोच्चयनिषष्णः सन्कुशहस्तः कुशैः शिख।
कुशैः परिवृतस्तस्मिन्मध्ये छन्नः कुशैस्तथा ॥ १२.१९४.१७ ॥
ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ; ਕੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਫੜੀ, ਸਿਖਾ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ।
12.194.18
विषयेभ्यो नमस्कुर्याद्विषयान्न च भावयेत् ।
साम्यमुत्पाद्य मनसा मनस्येव मनो दधत् ॥ १२.१९४.१८ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦਿਆਂ।
12.194.19
तद्धिया ध्यायति ब्रह्म जपन्वै संहितां हिताम् ।
संन्यस्यत्यथवा तां वै समाधौ पर्यवस्थितः ॥ १२.१९४.१९ ॥
ਉਸੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.194.20
ध्यानमुत्पादयत्यत्र संहिताबलसंश्रयात् ।
अथाभिमतमन्त्रेण प्रणवाद्यं जपेत्कृती ॥ १२.१९४.२० ॥
ਇੱਥੇ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਇੱਛਤ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਕੁਸ਼ਲ ਪੁਰਸ਼ ਜਪ ਕਰੇ।
12.194.21
यस्मिन्नेवाभिपतितं मनस्तत्र निवेशयेत् ।
समाधौ स हि मन्त्रे तु संहितां वा यथाविधि।
शुद्धात्मा तपसा दान्तो निवृत्तद्वेषकामवान् ॥ १२.१९४.२१ ॥
ਮਨ ਜਿੱਥੇ ਟਿਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੰਜਮੀ, ਦਵੇਸ਼ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।
12.194.22
अरागमोहो निर्द्वन्द्वो न शोचति न सज्जते ।
न कर्ता करणीयानां नाकार्याणामिति स्थितिः ॥ १२.१९४.२२ ॥
ਰਾਗ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਦਾ; ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
12.194.23
न चाहंकारयोगेन मनः प्रस्थाफ्येत्क्वचित् ।
न चार्थग्रहणे युक्तो नावमानी न चाक्रियः ॥ १२.१९४.२३ ॥
ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ।
12.194.24
ध्यानक्रियापरो युक्तो ध्यानवान्ध्याननिश्चयः ।
ध्याने समाधिमुत्पाद्य तदपि त्यजति क्रमात् ॥ १२.१९४.२४ ॥
ਧਿਆਨ-ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਯੋਗ-ਯੁਕਤ, ਧਿਆਨਵਾਨ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.194.25
स वै तस्यामवस्थायां सर्वत्यागकृतः सुखी ।
निरिच्छस्त्यजति प्राणान्ब्राह्मीं संश्रयते तनुम् ॥ १२.१९४.२५ ॥
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤਨੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.194.26
निरालम्बो भवेत्स्मृत्वा मरणाय समाधिमान् ।
सर्वाल्लोँकान्समाक्रम्य क्रमात्प्राप्नोति वै परम् ॥ १२.१९४.२६ ॥
ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.194.27
अथवा नेच्छते तत्र ब्रह्मकायनिषेवणम् ।
उत्क्रामति च मार्गस्थो नैव क्वचन जायते ॥ १२.१९४.२७ ॥
ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਕਾਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
12.194.28
आत्मबुद्धिं समास्थाय शान्तीभूतो निरामयः ।
अमृतं विरजाः शुद्धमात्मानं प्रतिपद्यते ॥ १२.१९४.२८ ॥
ਆਤਮ-ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਰਜੋਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।