મહાભારત · અધ્યાય 12.196

12.196.1

कीदृशं निरयं याति जापको वर्णयस्व मे ।
कौतूहलं हि राजन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.१९६.१ ॥

જાપ કરનાર કેવા પ્રકારના નરકમાં જાય છે, તે મને વર્ણવો. હે રાજન્, મને આ વિશે ઘણી જિજ્ઞાસા છે; આપ જ તે કહેવા યોગ્ય છો.

धर्मस्यांशप्रसूतोऽसि धर्मज्ञोऽसि स्वभावतः ।
धर्ममूलाश्रयं वाक्यं शृणुष्वावहितोऽनघ ॥ १२.१९६.२ ॥

તું ધર્મના અંશથી જન્મેલો છે અને સ્વભાવથી જ ધર્મને જાણનારો છે. હે નિષ્પાપ, ધ્યાનપૂર્વક ધર્મના મૂળ પર આધારિત આ વચન સાંભળ.

अमूनि यानि स्थानानि देवानाममरात्मनाम् ।
नानासंस्थानवर्णानि नानारूपफलानि च ॥ १२.१९६.३ ॥

અમર સ્વરૂપ દેવોનાં એ સ્થાનો — વિવિધ આકાર, વર્ણ, રૂપ અને ફળવાળાં —

दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा ।
आक्रीडा विविधा राजन्पद्मिन्यश्चामलोदकाः ॥ १२.१९६.४ ॥

દિવ્ય, ઇચ્છા મુજબ વિચરતાં વિમાનો, સભાઓ, વિવિધ ક્રીડાસ્થળો, હે રાજન્, નિર્મળ જળવાળાં કમળ-સરોવરો —

चतुर्णां लोकपालानां शुक्रस्याथ बृहस्पतेः ।
मरुतां विश्वदेवानां साध्यानामश्विनोरपि ॥ १२.१९६.५ ॥

ચાર લોકપાલો, શુક્ર અને બૃહસ્પતિ, મરુતો, વિશ્વદેવો, સાધ્યો અને અશ્વિનીકુમારોનાં સ્થાનો પણ ત્યાં છે.

रुद्रादित्यवसूनां च तथाऽन्येषां दिवौकसाम् ।
एते वै निरयास्तात स्थानस्य परमात्मनः ॥ १२.१९६.६ ॥

રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ અને અન્ય સ્વર્ગવાસીઓનાં સ્થાનો પણ ત્યાં છે. હે તાત, આ જ પરમાત્માના સ્થાનના નરકો છે.

अभयं चानिमित्तं च न च क्लेशभयावृतम् ।
द्वाभ्यां मुक्तं त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च ॥ १२.१९६.७ ॥

તે અભય અને નિષ્કારણ છે; ક્લેશ અને ભયથી ઘેરાયેલું નથી; બેથી મુક્ત, ત્રણથી મુક્ત, આઠ અને ત્રણથી પણ મુક્ત.

चतुर्लक्षणवर्जं तु चतुष्कारणवर्जितम् ।
अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्लमम् ॥ १२.१९६.८ ॥

ચાર લક્ષણોથી રહિત અને ચાર કારણોથી વર્જિત છે; હર્ષ વિનાનું, આનંદ વિનાનું, શોક વિનાનું, થાક વિનાનું.

कालः संपच्यते तत्र कालस्तत्र न वै प्रभुः ।
स कालस्य प्रभू राजन्सर्वस्यापि तथेश्वरः ॥ १२.१९६.९ ॥

ત્યાં કાળ દેખાય છે, પણ ત્યાં કાળ પર પ્રભુત્વ નથી. હે રાજન, તે કાળનો પણ પ્રભુ છે અને સર્વનો પણ એવો જ ઈશ્વર છે.

एतद्वै ब्रह्मणः स्थाने जापकस्य महात्मनः ।
तत्रस्थं परमात्मानं ध्यायन्वै सुसमाहितः।
हिरण्यगर्भः सायुज्यं प्राप्नुयाद्वा नृपोत्तम ॥ १२.१९६.१० ॥

આ બ્રહ્મનું સ્થાન છે, જપ કરનાર મહાત્માનું સ્થાન. ત્યાં સ્થિત પરમાત્માનું સારી રીતે એકાગ્ર થઈને ધ્યાન કરતાં હિરણ્યગર્ભ સાયુજ્ય પામી શકે, હે નૃપોત્તમ.

आत्मकेवलतां प्राप्तस्तत्र गत्वा न शोचति ।
ईदृशं परमं स्थानं निरयास्ते च तादृशाः ॥ १२.१९६.११ ॥

આત્મકેવલતા પામેલો ત્યાં જઈને શોક કરતો નથી. આવું પરમ સ્થાન છે, અને તે નરકો પણ એવાં જ છે.

एते ते निरयाः प्रोक्ताः सर्व एव यथातथम् ।
तस्य स्थानवरस्येह सर्वे निरयसंज्ञिताः ॥ १२.१९६.१२ ॥

આ બધાં નરકો યથાર્થપણે કહેવાયાં છે. આ શ્રેષ્ઠ સ્થાનની સામે આ બધાં નરક નામથી ઓળખાય છે.