మహాభారతం · అధ్యాయం 12.204
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.204.1
तदेव सततं मन्ये न शक्यमनुवर्णितुम् ।
यथा निदर्शनं वस्तु न शक्यमनुबोधितुम् ॥ १२.२०४.१ ॥
అది ఎల్లప్పుడూ పూర్తిగా వర్ణించలేనిదని నేను భావిస్తున్నాను; ఒక వస్తువును ఉదాహరణ ద్వారా పూర్తిగా తెలియజేయలేనట్లు.
12.204.2
यथाहि सारं जानाति न कथंचन संस्थितम् ।
परकायच्छविस्तद्वद्देहेऽयं चेतनस्तथा ॥ १२.२०४.२ ॥
ఒకరు ఇతరుల శరీరపు ఛాయలో ఉన్న సారాన్ని ఏ విధంగానూ తెలుసుకోనట్లే, ఈ దేహంలో ఉన్న ఈ చేతన ఆత్మ కూడా అంతే.
12.204.3
विना कायं न सा च्छाया तां विना कायमस्त्युत ।
तद्वदेव विना नास्ति प्रकृतेरिह वर्तनम् ॥ १२.२०४.३ ॥
శరీరం లేకుండా ఆ ఛాయ ఉండదు; ఆ ఛాయ లేకుండా శరీరమూ ఉండదు. అలాగే ఇక్కడ ప్రకృతి కార్యం దాని లేకుండా ఉండదు.
12.204.4
इदं वै नास्ति नेदमस्ति परं विना ।
जीवात्मना त्वसौ छिन्नस्त्वेष चैव परात्मना ॥ १२.२०४.४ ॥
ఇది నిజంగా లేదు, ఇదీ కాదు; కానీ దాని లేకుండా ఇది పరమైనది. అది జీవాత్మ నుండి విడిపోయింది; ఇదీ పరమాత్మ నుండి విడిపోయింది.
12.204.5
तत्तवेति विदुः केचिदतथ्यमिति चापरे ।
उभयं मे मतं विद्वन्मुक्तिहेतौ समाहितम् ॥ १२.२०४.५ ॥
కొందరు అది నీదని అంటారు; ఇతరులు అది అసత్యమని అంటారు. ఓ విద్వాంసుడా, రెండూ విముక్తికి కారణంగా సమకూడి ఉన్నాయని నా అభిప్రాయం.
12.204.6
विमुक्तैश्च मृगः सोऽपि दृश्यते संयतेन्द्रियः ।
सर्वेषां न हि दृश्यो हि तटिद्वत्स्फुरति ह्यसौ ॥ १२.२०४.६ ॥
విముక్తులైన వారు ఆ మృగాన్ని, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించిన వానిగా, చూస్తారు. అతడు అందరికీ కనిపించడు; మెరుపులా ప్రకాశిస్తాడు.
12.204.7
ब्राह्मणस्य समादृश्यो वर्तते सोऽपि किं पुनः ।
विद्यते परमः शुद्धः साक्षिभूतो विभावसुः ॥ १२.२०४.७ ॥
ఆయన బ్రాహ్మణునికి కూడా పూర్తిగా దర్శనీయుడు; మరి ఇతరులకు చెప్పేదేముంది? ఆయన పరమ శుద్ధుడు, సాక్షిభూతుడైన విభావసువు.
12.204.8
श्रुतिरेषा ततो नित्या तस्मादेकः परो मतः ।
न प्रयोजनमुद्दिश्य चेष्टा तस्य महात्मनः ॥ १२.२०४.८ ॥
ఈ శ్రుతి నిత్యమైనది; కాబట్టి ఆయనే ఏకుడు, పరముడు అని భావించబడుతాడు. ఆ మహాత్ముని చేష్ట ఏ ప్రయోజనం కోసమూ కాదు.
12.204.9
तादृशोस्त्विति मन्तव्यस्तथा सत्यं महात्मना ।
नानासंस्थेन भेदेन सदा गतिविभेदवत्।
तस्य भेदः समाख्यातो भेदो ह्यस्ति तथाविधः ॥ १२.२०४.९ ॥
"ఆయన అలాగే ఉండుగాక" అని భావించాలి; మహాత్మునిచే ఇది సత్యం. అనేక రూపాలలో నిలిచి, గతి భేదాల వలె ఆయన ఎల్లప్పుడూ భిన్నంగా కనిపిస్తాడు. ఆయన భేదాలు ఇలా చెప్పబడ్డాయి; ఎందుకంటే అటువంటి భేదాలు నిజంగానే ఉన్నాయి.
12.204.10
एवं विद्वन्विजानीहि परमात्मानमव्ययम् ।
तत्तद्गुणविशेषेण संज्ञानामनुसंयुतम् ॥ १२.२०४.१० ॥
ఈ విధంగా విద్వాంసుడు ఆ అవ్యయమైన పరమాత్మను తెలుసుకోవాలి; ఆయనే ప్రతి గుణ విశేషానుసారం వివిధ నామాలతో అనుబంధించబడినవాడు.
12.204.11
सर्वेश्वरः सर्वमयः स च सर्वप्रवर्तकः ।
सर्वात्मकः सर्वशक्तिः सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०४.११ ॥
ఆయన సర్వేశ్వరుడు, సర్వమయుడు; ఆయనే అందరినీ ప్రవర్తింపజేసేవాడు, సర్వాత్ముడు, సర్వశక్తిమంతుడు, అన్ని కారణాలకు కారణం.
12.204.12
सर्वसाधारणः सर्वैरुपास्यश्च महात्मभिः ।
वासुदेवेति विख्यातस्तं विदित्वाऽश्नुतेऽमृतम् ॥ १२.२०४.१२ ॥
ఆయన అందరికీ సాధారణుడు; మహాత్ములచే అందరూ ఉపాసించదగినవాడు; "వాసుదేవుడు" అని ప్రసిద్ధుడు. ఆయనను తెలుసుకుని మనుష్యుడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
12.204.13
यदा ते प़ञ्चभिः पञ्च युक्तानि मनसा सह ।
अथ तद्द्रक्ष्यते ब्रह्म मणौ सूत्रमिवार्पितम् ॥ १२.२०४.१३ ॥
నీ ఐదు ఇంద్రియాలు మనస్సుతో కలిసి ఐదు విషయాలతో యుక్తమైనప్పుడు, మణిలో గుచ్చిన దారంలా ఆ బ్రహ్మం నీకు కనిపిస్తుంది.
12.204.14
तदेव च यथा सूत्रं सुवर्णे वर्तते पुनः ।
मुक्तास्वथ प्रवालेषु मृन्मये राजते तथा ॥ १२.२०४.१४ ॥
అదే దారం బంగారంలో, ముత్యాలలో, పగడాలలో, మట్టిలో కూడా మళ్లీ ప్రకాశిస్తుంది; అలాగే అది ప్రకాశిస్తుంది.
12.204.15
तद्वद्गोऽश्वमनुष्येषु तद्वद्धस्तिमृगादिषु ।
तद्वत्कीटपतङ्गेषु प्रसक्तात्मा स्वकर्मभिः ॥ १२.२०४.१५ ॥
అలాగే ఆవులలో, గుర్రాలలో, మనుషులలో; అలాగే ఏనుగులలో, జింకలలో మొదలైనవాటిలో; అలాగే కీటకాలలో, పతంగాలలో, తన కర్మలతో అంటుకున్న ఆత్మ (ఉంటుంది).
12.204.16
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोत्ययम् ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १२.२०४.१६ ॥
ఈ జీవుడు ఏ ఏ శరీరంతో ఏ ఏ కర్మ చేస్తాడో, ఆ ఆ శరీరంతోనే ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు.
12.204.17
यथा ह्येकरसा भूमिरोषध्यर्थानुसारिणी ।
तथा कर्मानुगा बुद्धिरन्तरात्माऽनुदर्शिनी ॥ १२.२०४.१७ ॥
ఒకే రసం కలిగిన భూమి ఓషధుల ప్రయోజనాన్ని అనుసరించినట్లే, కర్మను అనుసరించే బుద్ధి అంతరాత్మను చూపిస్తుంది.
12.204.18
ज्ञानपूर्वोद्भवा लिप्सा लिप्सापूर्वाभिसन्धिता ।
अभिसन्धिपूर्वकं कर्म कर्ममूलं ततः फलम् ॥ १२.२०४.१८ ॥
జ్ఞానం నుండి పుట్టేది కోరిక; కోరికకు ముందు సంకల్పం; సంకల్పానికి ముందు కర్మ; కర్మ మూలం; దాని నుండి ఫలం.
12.204.19
फलं कर्मत्मकं विद्यात्कर्म ज्ञेयात्मकं तथा ।
ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज्ज्ञानं सदसदात्मकम् ॥ १२.२०४.१९ ॥
ఫలాన్ని కర్మస్వరూపంగా తెలుసుకోవాలి, కర్మను జ్ఞేయస్వరూపంగా. జ్ఞేయాన్ని జ్ఞానస్వరూపంగా తెలుసుకోవాలి, జ్ఞానాన్ని సత్–అసత్ స్వరూపంగా.
12.204.20
तदेवमिष्यते ब्रह्म संख्यानाद्विनिभिद्यते ।
ज्ञानानां च फलानां च ज्ञेयानां कर्मणां तथा।
क्षयान्ते यत्फलं विद्याज्ज्ञानं ज्ञेयप्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०४.२० ॥
ఇలా బ్రహ్మం భావించబడుతుంది; లెక్కింపు ద్వారా అది భేదించబడుతుంది. జ్ఞానాలు, ఫలాలు, జ్ఞేయాలు, కర్మల క్షయాంతంలో ఏ ఫలం ఉంటుందో దాన్ని జ్ఞేయంలో ప్రతిష్ఠితమైన జ్ఞానంగా తెలుసుకోవాలి.
12.204.21
महद्धि परमं भूतं युक्ताः पश्यन्ति योगिनः ।
अबुधास्तं न पश्यन्ति ह्यात्मस्थं गुणबुद्धयः ॥ १२.२०४.२१ ॥
మహత్తును, పరమమైన భూతాన్ని యుక్తులైన యోగులు చూస్తారు. అజ్ఞానులు, గుణాలపై బుద్ధి నిలిపినవారు, ఆత్మలో ఉన్న అతన్ని చూడరు.
12.204.22
पृथिवीरुपतो रूपमपामिह महत्तरम् ।
अद्भ्यो महत्तरं तेजस्तेजसः पवनो महान् ॥ १२.२०४.२२ ॥
ఇక్కడ పృథివి రూపం కంటే జలరూపం గొప్పది. జలం కంటే తేజస్సు గొప్పది; తేజస్సు కంటే వాయువు మహత్తరమైనది.
12.204.23
पवनाच्च महद्व्योम तस्मात्परतरं मनः ।
मनसो महती बुद्धिर्बुद्धेः कालो महान्स्मृतः ॥ १२.२०४.२३ ॥
వాయువు కంటే గొప్పది ఆకాశం; దాని కంటే శ్రేష్ఠమైనది మనస్సు. మనస్సు కంటే మహతి బుద్ధి; బుద్ధి కంటే మహాన్ కాలం అని స్మరించబడింది.
12.204.24
कालात्स भगवान्विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् ।
नादिर्न मध्यं नैवान्तस्तस्य देवस्य विद्यते ॥ १२.२०४.२४ ॥
కాలం కంటే ఆ భగవంతుడు విష్ణువు; ఆయనదే ఈ సమస్త జగత్తు. ఆ దేవునికి ఆది లేదు, మధ్యము లేదు, అంతము కూడా కనబడదు.
12.204.25
अनादित्वादमध्यत्वादनन्तत्वाच्च सोऽव्ययः ।
अत्येति सर्वदुःखानि दुःखं ह्यन्तवदुच्यते ॥ १२.२०४.२५ ॥
ఆదిలేనిది, మధ్యలేనిది, అంతంలేనిది కాబట్టి ఆయన అవ్యయుడు. ఆయన సర్వ దుఃఖాలను దాటిపోతాడు; దుఃఖమే అంతం కలదని చెప్పబడుతుంది.
12.204.26
तद्ब्रह्म परमं प्रोक्तं तद्धाम परमं पदम् ।
तद्गत्वा कालविषयाद्विमुक्ता मोक्षमाश्रिताः ॥ १२.२०४.२६ ॥
ఆ బ్రహ్మం పరమమైనదని చెప్పబడింది; ఆ ధామమే పరమపదం. దానిని పొంది, కాల విషయం నుండి విముక్తులై, మోక్షాన్ని ఆశ్రయించినవారు విడుదల పొందుతారు.
12.204.27
गुणेष्वेते प्रकाशन्ते निर्गुणत्वात्ततः परम् ।
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽनन्त्याय कल्पते ॥ १२.२०४.२७ ॥
ఇవి గుణాలలో ప్రకాశిస్తాయి; నిర్గుణుడు కాబట్టి ఆయన వాటికి అతీతుడు. నివృత్తి లక్షణమైన ధర్మం ఈ విధంగా అనంతత్వానికి తగినదవుతుంది.
12.204.28
ऋचो यजूंषि सामानि शरीराणि व्यपाश्रिताः ।
जिह्वाग्रेषु प्रवर्तन्ते यत्नसाध्याविनाशिनः ॥ १२.२०४.२८ ॥
ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామములు శరీరాలను ఆశ్రయించి ఉంటాయి; అవి నాలుక కొనలపై ప్రవర్తిస్తాయి. ప్రయత్నంతో సాధించబడేవి, అయినా అవినాశులు.
12.204.29
न चैवमिष्यते ब्रह्म शरीराश्रयसंभवम् ।
न यत्नसाध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवन् ॥ १२.२०४.२९ ॥
ఈ విధంగా బ్రహ్మం శరీరాన్ని ఆశ్రయించి పుట్టినదిగా భావించబడదు; ఆ బ్రహ్మం ప్రయత్నంతో సాధించేది కాదు, ఆది-మధ్యం కలది కాదు, అంతం కలది కూడా కాదు.
12.204.30
ऋचामादिस्तथा साम्नां यजुषामादिरुच्यते ।
अन्तश्चादिमतां दृष्टो न त्वादिर्ब्रह्मणः स्मृतः ॥ १२.२०४.३० ॥
ఋక్కులకు ఆది ఉంది; అలాగే సామములకు, యజుస్సులకు ఆది చెప్పబడుతుంది. ఆదికలిగినవాటికి అంతం కనిపిస్తుంది; కాని బ్రహ్మానికి ఆది స్మరించబడదు.
12.204.31
अनादित्वादनन्तत्वात्तदनन्तमथाव्ययम् ।
अव्ययत्वाच्च निर्दुःखं द्वन्द्वाभावस्ततः परम् ॥ १२.२०४.३१ ॥
ఆదిలేనిది కావడం వల్ల, అంతంలేనిది కావడం వల్ల అది అనంతమూ అవ్యయమూ. అవ్యయత్వం వల్ల అది దుఃఖరహితం; ఆ తరువాత పరమ స్థితిలో ద్వంద్వాల అభావం ఉంటుంది.
12.204.32
अदृष्टतोऽनुपायाच्च प्रतिसन्धेश्च कर्मणः ।
न तेन मर्त्याः पश्यन्ति येन गच्छान्त तत्पदम् ॥ १२.२०४.३२ ॥
కనబడకపోవడం, ఉపాయం లేకపోవడం, కర్మతో తిరిగి బంధం కలగడం వల్ల మానవులు ఏ మార్గంలో ఆ స్థితికి వెళ్తారో ఆ మార్గాన్ని చూడరు.
12.204.33
विषयेषु च संसर्गाच्छाश्वतस्य च संशयात् ।
मनसा चान्यदाकाङ्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०४.३३ ॥
ఇంద్రియ విషయాలతో సంబంధం వల్ల, శాశ్వతం గురించి సందేహం వల్ల, మనసుతో మరొకదాన్ని కోరేవాడు పరమాన్ని పొందడు.
12.204.34
गुणान्यदिह पश्यन्ति तदिच्छन्त्यपरे जनाः ।
परं नैवाभिकाङ्क्षन्ति निर्गुणत्वाद्गुणार्थिनः ॥ १२.२०४.३४ ॥
ఇక్కడ గుణాలను చూసేవారిని ఇతరులు కోరుకుంటారు; కానీ గుణాలను కోరేవారు నిర్గుణమైన కారణంగా పరమాన్ని కోరరు.
12.204.35
गुणैर्यस्त्ववरैर्युक्तः कथं विद्याद्गुणानिमान् ।
अनुमानाद्धि गन्तव्यं गुणैरवयवैः परम् ॥ १२.२०४.३५ ॥
కానీ తక్కువ గుణాలతో కూడినవాడు ఈ గుణాలను ఎలా తెలుసుకోగలడు? అనుమానం ద్వారానే, గుణాల మరియు అవయవాల ద్వారానే పరమాన్ని చేరాలి.
12.204.36
सूक्ष्मेण मनसा विद्मो वाचा वक्तुं न शक्नुमः ।
मनो हि मनसा ग्राह्यं दर्शनेन च दर्शनम् ॥ १२.२०४.३६ ॥
సూక్ష్మమైన మనసుతో మేము తెలుసుకుంటాము; మాటతో చెప్పలేకపోతాము. మనసు మనసుతోనే గ్రహించబడుతుంది; దర్శనం దర్శనంతోనే.
12.204.37
ज्ञानेन निर्मलीकृत्य बुद्धिं बुद्ध्या मनस्तथा ।
मनसा चेन्द्रियग्राममक्षरं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०४.३७ ॥
జ్ఞానంతో బుద్ధిని నిర్మలం చేసి, బుద్ధితో, అలాగే మనస్సుతో, మనస్సుతో ఇంద్రియ సమూహాన్ని (నియంత్రిస్తే), అక్షరాన్ని పొందుతాడు.
12.204.38
बुद्धिप्रहीणो मनसा समृद्ध ।
स्तथाऽनिराशीर्गुणतामुपैति।
परं त्यजन्तीह विलोभ्यमाना ।
हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम् ॥ १२.२०४.३८ ॥
బుద్ధి లేనివాడు, మనస్సుతో సమృద్ధుడై, ఈ విధంగా ఆశారహితుడై గుణస్థితిని పొందుతాడు. ఇక్కడ మోహింపబడినవారు పరమాన్ని విడిచిపెడతారు, వాయువు ఇంధనంలో ఉన్న అగ్నిని విడిచిపెట్టినట్లు.
12.204.39
गुणादाने विप्रयोगे च तेषां ।
मनः सदा विद्धि परावराभ्याम्।
अनेनैव विधिना संप्रवृत्तो ।
गुणादाने ब्रह्म शरीरमेति ॥ १२.२०४.३९ ॥
గుణాలను స్వీకరించడంలో, వాటి నుండి విడిపోవడంలో, వారి మనస్సును ఎల్లప్పుడూ పర-అవరములతో (ఉన్నత-నీచముతో) తెలుసుకో. ఈ విధానంలోనే ప్రవర్తించి, గుణాల స్వీకరణలో (జీవుడు) బ్రహ్మ శరీరాన్ని పొందుతాడు.
12.204.40
अव्यक्तात्मा पुरुषोऽव्यक्तकर्मा ।
सोऽव्यक्तत्वं गच्छति ह्यन्तकाले।
तैरेवायं चेन्द्रियैर्वर्धमानै ।
र्ग्लायद्भिर्वा वर्ततेऽकामरूपः ॥ १२.२०४.४० ॥
అవ్యక్తమైన ఆత్మ, అవ్యక్తమైన కర్మలు గల పురుషుడు అంత్యకాలంలో అవ్యక్త స్థితిని పొందుతాడు. పెరిగే లేదా క్షీణించే అదే ఇంద్రియాలతో, ఇతడు ఇచ్ఛానుసారం రూపం ధరించి ఉంటాడు.
12.204.41
सर्वैरयं चेन्द्रियैः संप्रयुक्तो ।
देहं प्राप्तः यञ्चभूताश्रयः स्यात्।
न सामर्थ्याद्गच्छति कर्मणेह ।
हीनस्तेन परमेणाव्ययेन ॥ १२.२०४.४१ ॥
అన్ని ఇంద్రియాలతో కూడిన ఇతడు, దేహాన్ని పొంది భూతాలకు ఆశ్రయమై ఉండవచ్చు. సామర్థ్యం వల్ల కాదు, కర్మ వల్ల ఇక్కడ ఆ పరమమైన అవ్యయాన్ని విడిచి వెళ్తాడు.
12.204.42
पृथ्व्या नरः पश्यति नान्तमस्या ।
ह्यन्तश्चास्या भविता चेति विद्धि।
परं न यातीह विलोभ्यमानो ।
यथा प्लवं वायुरिवार्णवस्थम् ॥ १२.२०४.४२ ॥
మనిషి ఈ భూమికి అంతాన్ని చూడడు. దీనికీ అంతం ఉంటుందని తెలుసుకో. సముద్రంలో నావను గాలి ఊగించినట్లు, ఇక్కడ లోభంతో కలతచెందినవాడు పరమ స్థితిని పొందడు.
12.204.43
दिवाकरो गुणमुपलभ्य निर्गुणो ।
यथा भवेदपगतरश्मिमण्डलः।
तथां ह्यसौ मुनिरिह निर्विशेषवान् ।
स निर्गुणं प्रविशति ब्रह्म चाव्ययम् ॥ १२.२०४.४३ ॥
సూర్యుడు తన కిరణ మండలం తొలగిపోయినప్పుడు గుణరహితుడౌతాడు. అలాగే ఈ ముని ఇక్కడ భేదరహితుడై గుణరహితమైన, నాశరహితమైన బ్రహ్మంలో ప్రవేశిస్తాడు.
12.204.44
अनागतं सुकृतवतां परां गतिं ।
स्वयंभुवं प्रभवनिधानमव्ययम्।
सनातनं यदमृतमव्ययं ध्रुवं ।
निचाय्य तत्परममृतत्वमश्नुते ॥ १२.२०४.४४ ॥
పుణ్యాత్ములకు ఇంకా రాని పరమ గతి, స్వయంభువు, సృష్టికి మూలమూ నిధానమూ, నాశరహితం, శాశ్వతం, అమృతం, అవ్యయం, స్థిరం. దాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకుని అతడు పరమ అమరత్వాన్ని పొందుతాడు.