മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.204
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.204.1
तदेव सततं मन्ये न शक्यमनुवर्णितुम् ।
यथा निदर्शनं वस्तु न शक्यमनुबोधितुम् ॥ १२.२०४.१ ॥
അതിനെ എപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഉദാഹരണത്തിലൂടെ ഒരു വസ്തുവിനെ പൂർണ്ണമായി ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
12.204.2
यथाहि सारं जानाति न कथंचन संस्थितम् ।
परकायच्छविस्तद्वद्देहेऽयं चेतनस्तथा ॥ १२.२०४.२ ॥
ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ ശരീരച്ഛായയിലുള്ള സാരത്തെ ഒരു വിധത്തിലും അറിയാത്തതുപോലെ, ഈ ശരീരത്തിലുള്ള ഈ ചേതനനും അങ്ങനെതന്നെ.
12.204.3
विना कायं न सा च्छाया तां विना कायमस्त्युत ।
तद्वदेव विना नास्ति प्रकृतेरिह वर्तनम् ॥ १२.२०४.३ ॥
ശരീരമില്ലാതെ ആ നിഴലില്ല; നിഴലില്ലാതെ ശരീരവുമില്ല. അതുപോലെ ഇവിടെ പ്രകൃതിയുടെ പ്രവർത്തനവും അതില്ലാതെ ഇല്ല.
12.204.4
इदं वै नास्ति नेदमस्ति परं विना ।
जीवात्मना त्वसौ छिन्नस्त्वेष चैव परात्मना ॥ १२.२०४.४ ॥
ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല, ഇതും അല്ല; എന്നാൽ അതില്ലാതെ ഇത് പരമാണ്. അത് ജീവാത്മാവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതാണ്; ഇതും പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതാണ്.
12.204.5
तत्तवेति विदुः केचिदतथ्यमिति चापरे ।
उभयं मे मतं विद्वन्मुक्तिहेतौ समाहितम् ॥ १२.२०४.५ ॥
ചിലർ അത് നിന്റേതെന്ന് അറിയുന്നു; മറ്റു ചിലർ അത് അസത്യമെന്ന് പറയുന്നു. ഓ വിദ്വാനേ, രണ്ടും മോക്ഷത്തിന്റെ കാരണത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
12.204.6
विमुक्तैश्च मृगः सोऽपि दृश्यते संयतेन्द्रियः ।
सर्वेषां न हि दृश्यो हि तटिद्वत्स्फुरति ह्यसौ ॥ १२.२०४.६ ॥
മോചിതരായവർ ആ മൃഗത്തെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനായി, കാണുന്നു. അവൻ എല്ലാവർക്കും കാണപ്പെടുന്നില്ല; മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
12.204.7
ब्राह्मणस्य समादृश्यो वर्तते सोऽपि किं पुनः ।
विद्यते परमः शुद्धः साक्षिभूतो विभावसुः ॥ १२.२०४.७ ॥
അവൻ ബ്രാഹ്മണന് പോലും പൂർണ്ണമായി ദർശനീയനാണ്; പിന്നെ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യം എന്തു പറയാൻ? അവൻ പരമശുദ്ധനും സാക്ഷിഭൂതനുമായ വിഭാവസുവാണ്.
12.204.8
श्रुतिरेषा ततो नित्या तस्मादेकः परो मतः ।
न प्रयोजनमुद्दिश्य चेष्टा तस्य महात्मनः ॥ १२.२०४.८ ॥
ഈ ശ്രുതി നിത്യമാണ്; അതിനാൽ അവനെ ഏകനും പരനുമായി കരുതുന്നു. ആ മഹാത്മാവിന്റെ പ്രവൃത്തി ഏതെങ്കിലും ലക്ഷ്യത്തോടെയല്ല.
12.204.9
तादृशोस्त्विति मन्तव्यस्तथा सत्यं महात्मना ।
नानासंस्थेन भेदेन सदा गतिविभेदवत्।
तस्य भेदः समाख्यातो भेदो ह्यस्ति तथाविधः ॥ १२.२०४.९ ॥
"അവൻ അങ്ങനെയാകട്ടെ" എന്ന് കരുതണം; മഹാത്മാവിനാൽ ഇത് സത്യമാണ്. പല രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, ഗതിഭേദങ്ങൾ പോലെ അവൻ എപ്പോഴും വ്യത്യസ്തനായി കാണപ്പെടുന്നു. അവന്റെ ഭേദങ്ങൾ ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത്തരം ഭേദങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ട്.
12.204.10
एवं विद्वन्विजानीहि परमात्मानमव्ययम् ।
तत्तद्गुणविशेषेण संज्ञानामनुसंयुतम् ॥ १२.२०४.१० ॥
ഇങ്ങനെ വിദ്വാൻ ആ അവ്യയനായ പരമാത്മാവിനെ അറിയണം; ഓരോ ഗുണവിശേഷത്തിനനുസരിച്ച് വിവിധ നാമങ്ങളോടു ചേർന്നവനാണവൻ.
12.204.11
सर्वेश्वरः सर्वमयः स च सर्वप्रवर्तकः ।
सर्वात्मकः सर्वशक्तिः सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०४.११ ॥
അവൻ സർവേശ്വരനും സർവമയനുമാണ്; അവൻ തന്നെയാണ് സർവത്തെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവാത്മാവ്, സർവശക്തൻ, സർവകാരണങ്ങളുടെയും കാരണം.
12.204.12
सर्वसाधारणः सर्वैरुपास्यश्च महात्मभिः ।
वासुदेवेति विख्यातस्तं विदित्वाऽश्नुतेऽमृतम् ॥ १२.२०४.१२ ॥
അവൻ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവനാണ്; മഹാത്മാക്കളാൽ എല്ലാവരാലും ഉപാസിക്കപ്പെടുന്നവനാണ്; "വാസുദേവൻ" എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. അവനെ അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ അമൃതത്വം നേടുന്നു.
12.204.13
यदा ते प़ञ्चभिः पञ्च युक्तानि मनसा सह ।
अथ तद्द्रक्ष्यते ब्रह्म मणौ सूत्रमिवार्पितम् ॥ १२.२०४.१३ ॥
നിന്റെ അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിനോടൊപ്പം അഞ്ച് വിഷയങ്ങളിൽ യോജിക്കുമ്പോൾ, മണിയിൽ കോർത്ത നൂൽപോലെ ആ ബ്രഹ്മം നിനക്ക് കാണാം.
12.204.14
तदेव च यथा सूत्रं सुवर्णे वर्तते पुनः ।
मुक्तास्वथ प्रवालेषु मृन्मये राजते तथा ॥ १२.२०४.१४ ॥
ആ നൂൽ തന്നെ സ്വർണ്ണത്തിലും മുത്തുകളിലും പവിഴങ്ങളിലും മണ്ണുകൊണ്ടുള്ളതിലും വീണ്ടും പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ അത് പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.204.15
तद्वद्गोऽश्वमनुष्येषु तद्वद्धस्तिमृगादिषु ।
तद्वत्कीटपतङ्गेषु प्रसक्तात्मा स्वकर्मभिः ॥ १२.२०४.१५ ॥
അതുപോലെ പശു, കുതിര, മനുഷ്യർ എന്നിവയിലും; ആന, മാൻ തുടങ്ങിയവയിലും; അതുപോലെ പ്രാണികളിലും പറക്കുന്ന ജീവികളിലും, സ്വകർമ്മങ്ങളാൽ ബന്ധിതമായ ആത്മാവ് (വസിക്കുന്നു).
12.204.16
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोत्ययम् ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १२.२०४.१६ ॥
ഈ ജീവൻ ഏത് ഏത് ശരീരംകൊണ്ട് ഏത് ഏത് കർമ്മം ചെയ്യുന്നുവോ, ആ ശരീരംകൊണ്ടുതന്നെ അതിന്റെ ഫലം അവൻ നേടുന്നു.
12.204.17
यथा ह्येकरसा भूमिरोषध्यर्थानुसारिणी ।
तथा कर्मानुगा बुद्धिरन्तरात्माऽनुदर्शिनी ॥ १२.२०४.१७ ॥
ഒരേ രസമുള്ള ഭൂമി ഔഷധങ്ങളുടെ പ്രയോജനത്തെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, കർമ്മത്തെ പിന്തുടരുന്ന ബുദ്ധി അന്തരാത്മാവിനെ കാണിക്കുന്നു.
12.204.18
ज्ञानपूर्वोद्भवा लिप्सा लिप्सापूर्वाभिसन्धिता ।
अभिसन्धिपूर्वकं कर्म कर्ममूलं ततः फलम् ॥ १२.२०४.१८ ॥
അറിവിൽനിന്ന് ഉദിക്കുന്നത് ആഗ്രഹം; ആഗ്രഹത്തിന് മുമ്പ് സങ്കൽപ്പം; സങ്കൽപ്പത്തിന് മുമ്പ് കർമ്മം; കർമ്മമാണ് മൂലം, അതിൽനിന്ന് ഫലം.
12.204.19
फलं कर्मत्मकं विद्यात्कर्म ज्ञेयात्मकं तथा ।
ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज्ज्ञानं सदसदात्मकम् ॥ १२.२०४.१९ ॥
ഫലത്തെ കർമ്മസ്വരൂപമായും കർമ്മത്തെ ജ്ഞേയസ്വരൂപമായും അറിയണം. ജ്ഞേയത്തെ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായും ജ്ഞാനത്തെ സത്‌–അസത്‌ സ്വരൂപമായും അറിയണം.
12.204.20
तदेवमिष्यते ब्रह्म संख्यानाद्विनिभिद्यते ।
ज्ञानानां च फलानां च ज्ञेयानां कर्मणां तथा।
क्षयान्ते यत्फलं विद्याज्ज्ञानं ज्ञेयप्रतिष्ठितम् ॥ १२.२०४.२० ॥
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മം കരുതപ്പെടുന്നു; സംഖ്യാനത്താൽ അത് വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനങ്ങളുടെയും ഫലങ്ങളുടെയും ജ്ഞേയങ്ങളുടെയും കർമ്മങ്ങളുടെയും ക്ഷയാന്തത്തിൽ ഏതു ഫലമുണ്ടോ, അതിനെ ജ്ഞേയത്തിൽ സ്ഥിതമായ ജ്ഞാനമായി അറിയണം.
12.204.21
महद्धि परमं भूतं युक्ताः पश्यन्ति योगिनः ।
अबुधास्तं न पश्यन्ति ह्यात्मस्थं गुणबुद्धयः ॥ १२.२०४.२१ ॥
മഹത്തും പരമവുമായ ഭൂതത്തെ യുക്തരായ യോഗികൾ കാണുന്നു. ഗുണബുദ്ധികളായ അജ്ഞർ ആത്മാവിൽ സ്ഥിതനായ അവനെ കാണുന്നില്ല.
12.204.22
पृथिवीरुपतो रूपमपामिह महत्तरम् ।
अद्भ्यो महत्तरं तेजस्तेजसः पवनो महान् ॥ १२.२०४.२२ ॥
ഇവിടെ ഭൂമിയുടെ രൂപത്തെക്കാൾ ജലത്തിന്റെ രൂപം മഹത്തരമാണ്. ജലത്തെക്കാൾ തേജസ്സ് മഹത്തരം; തേജസ്സിനെക്കാൾ വായു മഹാൻ.
12.204.23
पवनाच्च महद्व्योम तस्मात्परतरं मनः ।
मनसो महती बुद्धिर्बुद्धेः कालो महान्स्मृतः ॥ १२.२०४.२३ ॥
വായുവെക്കാൾ മഹത്തായത് ആകാശം; അതിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം മനസ്സ്. മനസ്സിനെക്കാൾ മഹതിയായ ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയെക്കാൾ മഹാനായ കാലം എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.204.24
कालात्स भगवान्विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् ।
नादिर्न मध्यं नैवान्तस्तस्य देवस्य विद्यते ॥ १२.२०४.२४ ॥
കാലത്തെക്കാൾ ആ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവാണ്; അവന്റേതാണ് ഈ സർവ്വ ജഗത്തും. ആ ദേവന് ആദിയില്ല, മധ്യവുമില്ല, അന്തവും കാണുന്നില്ല.
12.204.25
अनादित्वादमध्यत्वादनन्तत्वाच्च सोऽव्ययः ।
अत्येति सर्वदुःखानि दुःखं ह्यन्तवदुच्यते ॥ १२.२०४.२५ ॥
ആദിയില്ലാത്തതിനാലും മധ്യമില്ലാത്തതിനാലും അന്തമില്ലാത്തതിനാലും അവൻ അവ്യയനാണ്. അവൻ സർവ ദുഃഖങ്ങളെയും കടക്കുന്നു; ദുഃഖമാണ് അന്തമുള്ളതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
12.204.26
तद्ब्रह्म परमं प्रोक्तं तद्धाम परमं पदम् ।
तद्गत्वा कालविषयाद्विमुक्ता मोक्षमाश्रिताः ॥ १२.२०४.२६ ॥
ആ ബ്രഹ്മം പരമമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ആ ധാമം പരമപദം. അതിനെ പ്രാപിച്ച്, കാലവിഷയത്തിൽനിന്ന് വിമുക്തരായി, മോക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചവർ മുക്തരാകുന്നു.
12.204.27
गुणेष्वेते प्रकाशन्ते निर्गुणत्वात्ततः परम् ।
निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथाऽऽनन्त्याय कल्पते ॥ १२.२०४.२७ ॥
ഇവ ഗുണങ്ങളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; നിർഗുണനാകയാൽ അവൻ അവയ്ക്കപ്പുറമാണ്. നിവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമം ഇങ്ങനെ അനന്തതയ്ക്ക് യോഗ്യമാകുന്നു.
12.204.28
ऋचो यजूंषि सामानि शरीराणि व्यपाश्रिताः ।
जिह्वाग्रेषु प्रवर्तन्ते यत्नसाध्याविनाशिनः ॥ १२.२०४.२८ ॥
ഋക്കുകളും യജുസ്സുകളും സാമങ്ങളും ശരീരങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ നാവിന്റെ അഗ്രങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രയത്നത്താൽ സാധിക്കപ്പെടുന്നവ, എന്നിട്ടും അവിനാശികൾ.
12.204.29
न चैवमिष्यते ब्रह्म शरीराश्रयसंभवम् ।
न यत्नसाध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवन् ॥ १२.२०४.२९ ॥
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മം ശരീരാശ്രയത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നില്ല; ആ ബ്രഹ്മം പ്രയത്നത്താൽ സാധിക്കപ്പെടുന്നതല്ല, ആദിമധ്യമുള്ളതോ അന്തമുള്ളതോ അല്ല.
12.204.30
ऋचामादिस्तथा साम्नां यजुषामादिरुच्यते ।
अन्तश्चादिमतां दृष्टो न त्वादिर्ब्रह्मणः स्मृतः ॥ १२.२०४.३० ॥
ഋക്കുകൾക്ക് ആദിയുണ്ട്; അതുപോലെ സാമങ്ങൾക്കും യജുസ്സുകൾക്കും ആദി പറയപ്പെടുന്നു. ആദിയുള്ളവയ്ക്ക് അന്തം കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മത്തിന് ആദി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
12.204.31
अनादित्वादनन्तत्वात्तदनन्तमथाव्ययम् ।
अव्ययत्वाच्च निर्दुःखं द्वन्द्वाभावस्ततः परम् ॥ १२.२०४.३१ ॥
ആദിയില്ലാത്തതിനാലും അന്തമില്ലാത്തതിനാലും അത് അനന്തവും അവ്യയവുമാണ്. അവ്യയമായതിനാൽ അത് ദുഃഖരഹിതമാണ്; അതിനുശേഷം പരമപദത്തിൽ ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ അഭാവമുണ്ട്.
12.204.32
अदृष्टतोऽनुपायाच्च प्रतिसन्धेश्च कर्मणः ।
न तेन मर्त्याः पश्यन्ति येन गच्छान्त तत्पदम् ॥ १२.२०४.३२ ॥
കാണപ്പെടാത്തതിനാലും, ഉപായമില്ലായ്മയാലും, കർമ്മത്തിന്റെ പുനർബന്ധനത്താലും, മർത്യർ ഏതിനാൽ ആ പദത്തിൽ എത്തുന്നുവോ ആ വഴി കാണുന്നില്ല.
12.204.33
विषयेषु च संसर्गाच्छाश्वतस्य च संशयात् ।
मनसा चान्यदाकाङ्क्षन्परं न प्रतिपद्यते ॥ १२.२०४.३३ ॥
വിഷയങ്ങളുമായുള്ള സംസർഗ്ഗത്താലും ശാശ്വതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയത്താലും, മനസ്സുകൊണ്ട് മറ്റൊന്നിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
12.204.34
गुणान्यदिह पश्यन्ति तदिच्छन्त्यपरे जनाः ।
परं नैवाभिकाङ्क्षन्ति निर्गुणत्वाद्गुणार्थिनः ॥ १२.२०४.३४ ॥
ഇവിടെ ഗുണങ്ങളെ കാണുന്നവരെ മറ്റുള്ളവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഗുണാർത്ഥികൾ നിർഗുണമായതിനാൽ പരമത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
12.204.35
गुणैर्यस्त्ववरैर्युक्तः कथं विद्याद्गुणानिमान् ।
अनुमानाद्धि गन्तव्यं गुणैरवयवैः परम् ॥ १२.२०४.३५ ॥
എന്നാൽ താഴ്ന്ന ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവൻ ഈ ഗുണങ്ങളെ എങ്ങനെ അറിയും? അനുമാനത്താൽ, ഗുണങ്ങളും അവയവങ്ങളും വഴി പരമത്തിൽ എത്തണം.
12.204.36
सूक्ष्मेण मनसा विद्मो वाचा वक्तुं न शक्नुमः ।
मनो हि मनसा ग्राह्यं दर्शनेन च दर्शनम् ॥ १२.२०४.३६ ॥
സൂക്ഷ്മമായ മനസ്സുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു; വാക്കുകൊണ്ട് പറയാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിയുന്നില്ല. മനസ്സ് മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; ദർശനം ദർശനത്താലും.
12.204.37
ज्ञानेन निर्मलीकृत्य बुद्धिं बुद्ध्या मनस्तथा ।
मनसा चेन्द्रियग्राममक्षरं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०४.३७ ॥
ജ്ഞാനത്താൽ ബുദ്ധിയെ നിർമ്മലമാക്കി, ബുദ്ധിയാലും അങ്ങനെതന്നെ മനസ്സാലും, മനസ്സാൽ ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ (നിയന്ത്രിച്ചാൽ) അക്ഷരത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.204.38
बुद्धिप्रहीणो मनसा समृद्ध ।
स्तथाऽनिराशीर्गुणतामुपैति।
परं त्यजन्तीह विलोभ्यमाना ।
हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम् ॥ १२.२०४.३८ ॥
ബുദ്ധിയില്ലാത്തവനും മനസ്സിനാൽ സമൃദ്ധനുമായവൻ, ഇങ്ങനെ ആശയില്ലാത്തവനായി ഗുണാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ മോഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർ പരമത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, കാറ്റ് വിറകിലെ അഗ്നിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
12.204.39
गुणादाने विप्रयोगे च तेषां ।
मनः सदा विद्धि परावराभ्याम्।
अनेनैव विधिना संप्रवृत्तो ।
गुणादाने ब्रह्म शरीरमेति ॥ १२.२०४.३९ ॥
ഗുണങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്നതിലും അവയിൽനിന്ന് വേർപെടുന്നതിലും അവരുടെ മനസ്സിനെ എപ്പോഴും പരാവര (ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും) ഇവ രണ്ടിനാലും അറിയുക. ഈ വിധിപ്രകാരം തന്നെ പ്രവർത്തിച്ച്, ഗുണങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മശരീരത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.204.40
अव्यक्तात्मा पुरुषोऽव्यक्तकर्मा ।
सोऽव्यक्तत्वं गच्छति ह्यन्तकाले।
तैरेवायं चेन्द्रियैर्वर्धमानै ।
र्ग्लायद्भिर्वा वर्ततेऽकामरूपः ॥ १२.२०४.४० ॥
അവ്യക്തമായ ആത്മാവും അവ്യക്തമായ കർമ്മവുമുള്ള പുരുഷൻ അന്ത്യകാലത്ത് അവ്യക്തതയെ പ്രാപിക്കുന്നു. വളരുന്നതോ ക്ഷയിക്കുന്നതോ ആയ ആ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽത്തന്നെ ഇവൻ ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.
12.204.41
सर्वैरयं चेन्द्रियैः संप्रयुक्तो ।
देहं प्राप्तः यञ्चभूताश्रयः स्यात्।
न सामर्थ्याद्गच्छति कर्मणेह ।
हीनस्तेन परमेणाव्ययेन ॥ १२.२०४.४१ ॥
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും ചേർന്ന ഇവൻ ശരീരം പ്രാപിച്ച് ഭൂതങ്ങളുടെ ആശ്രയമായിരിക്കാം. ശക്തികൊണ്ടല്ല, കർമ്മം കൊണ്ടാണ് ഇവിടെ ആ പരമമായ അവ്യയത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ഇവൻ പോകുന്നത്.
12.204.42
पृथ्व्या नरः पश्यति नान्तमस्या ।
ह्यन्तश्चास्या भविता चेति विद्धि।
परं न यातीह विलोभ्यमानो ।
यथा प्लवं वायुरिवार्णवस्थम् ॥ १२.२०४.४२ ॥
മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമിയുടെ അവസാനം കാണുന്നില്ല. ഇതിനും ഒരന്ത്യമുണ്ടാകും എന്നറിയുക. സമുദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന തോണിയെ കാറ്റ് ഇളക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ ലോഭത്താൽ ഇളക്കപ്പെടുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
12.204.43
दिवाकरो गुणमुपलभ्य निर्गुणो ।
यथा भवेदपगतरश्मिमण्डलः।
तथां ह्यसौ मुनिरिह निर्विशेषवान् ।
स निर्गुणं प्रविशति ब्रह्म चाव्ययम् ॥ १२.२०४.४३ ॥
സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മിമണ്ഡലം നീങ്ങിയപ്പോൾ നിർഗുണനാകുന്നതുപോലെ, ഈ മുനി ഇവിടെ ഭേദരഹിതനായി നിർഗുണവും അവ്യയവുമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
12.204.44
अनागतं सुकृतवतां परां गतिं ।
स्वयंभुवं प्रभवनिधानमव्ययम्।
सनातनं यदमृतमव्ययं ध्रुवं ।
निचाय्य तत्परममृतत्वमश्नुते ॥ १२.२०४.४४ ॥
പുണ്യവാന്മാർക്ക് ഇനിയും വരാത്ത പരമഗതി, സ്വയംഭൂവും സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവും നിധിയും, അവ്യയവും സനാതനവും അമൃതവും ധ്രുവവുമാണ്. അതറിഞ്ഞ് അവൻ പരമമായ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.