મહાભારત · અધ્યાય 12.206
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.206.1
पितामह महाप्राज्ञ पुण्डरीकाक्षमच्युतम् ।
कर्तारमकृतं विष्णुं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२०६.१ ॥
હે પિતામહ, મહાપ્રાજ્ઞ, કમળનયન, અચ્યુત, કર્તા, અકૃત, વિષ્ણુ, જે ભૂતોના ઉદ્ભવ અને લય છે.
12.206.2
नारायणं हृषीकेशं गोविन्दमपराजितम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छामि केशवम् ॥ १२.२०६.२ ॥
નારાયણ, હૃષીકેશ, ગોવિંદ, અપરાજિત કેશવ વિશે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
12.206.3
श्रुतोऽयमर्थो रामस्य जामदग्न्यस्य जल्पतः ।
नारदस्य च देवर्षेः कृष्णद्वैपायनस्य च ॥ १२.२०६.३ ॥
જામદગ્ન્ય રામ, દેવર્ષિ નારદ અને કૃષ્ણદ્વૈપાયન બોલતા હતા ત્યારે મેં આ વિષય સાંભળ્યો છે.
12.206.4
असितो देवलस्तात वाल्मीकिश्च महातपाः ।
मार्कण्डेयश्च गोविन्दे कथयन्त्यद्भुतं महत् ॥ १२.२०६.४ ॥
હે તાત, અસિત, દેવલ, મહાતપસ્વી વાલ્મીકિ અને માર્કંડેય ગોવિંદ વિશે મહાન અને અદ્ભુત કહે છે.
12.206.5
केशवस्य मया राजन्न शक्या वर्णितुं गुणाः ।
ईदृशोऽसौ हृषीकेशो वासुदेवः परात्परः ॥ १२.२०६.५ ॥
હે રાજન, કેશવના ગુણોનું વર્ણન મારાથી થઈ શકતું નથી. આવા છે તે હૃષીકેશ વાસુદેવ, પરાત્પર.
12.206.6
केशवो भरतश्रेष्ठ भगवानीश्वरः प्रभुः ।
पुरुषः सर्वमित्येव श्रूयते बहुधा विभुः ॥ १२.२०६.६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કેશવ ભગવાન, ઈશ્વર, પ્રભુ, પુરુષ છે; તે જ સર્વ છે એમ અનેક રીતે સંભળાય છે; તે સર્વવ્યાપી છે.
12.206.7
किंतु यानि विदुर्लोके ब्राह्मणाः शार्ङ्गधन्वनि ।
महात्मनि महाबाहो शृणु तानि युधिष्ठिर ॥ १२.२०६.७ ॥
પરંતુ જગતમાં શાર્ઙ્ગધન્વા મહાત્માના વિષયમાં બ્રાહ્મણો જે જાણે છે, હે મહાબાહુ યુધિષ્ઠિર, તે સાંભળ.
12.206.8
यानि चाहुर्मनुष्येन्द्र ये पुराणविदो जनाः ।
श्रुत्वा सर्वाणि गोविन्दो कीर्तयिष्यामि तान्यहम् ॥ १२.२०६.८ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર, પુરાણજ્ઞો જે કહે છે તે બધું સાંભળીને ગોવિંદ વિશેના તે હું કહીશ.
12.206.9
महाभूतानि भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः ।
वायुर्ज्योतिस्तथा चापः खं च गां चान्वकल्पयत् ॥ १२.२०६.९ ॥
ભૂતાત્મા મહાત્મા પુરુષોત્તમે વાયુ, તેજ, જળ, આકાશ અને પૃથ્વી એ મહાભૂતોની રચના કરી.
12.206.10
स सृष्ट्वा पृथिवीं चैव सर्वभूतेश्वरः प्रभुः ।
अप्स्वेव शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः ॥ १२.२०६.१० ॥
સર્વભૂતેશ્વર, પ્રભુ, તે મહાત્મા પુરુષોત્તમે પૃથ્વીની રચના કરીને પાણીમાં જ પોતાની શય્યા બનાવી.
12.206.11
सर्वतेजोमयस्तस्मिञ्शयानः शयने शुभे ।
सोऽग्रजं सर्वभूतानां संकर्षणमचिन्तयत् ॥ १२.२०६.११ ॥
સર્વતેજોમય તેઓ તે શુભ શય્યા પર સૂતા હતા ત્યારે, સર્વ ભૂતોના અગ્રજ સંકર્ષણનું તેમણે ચિંતન કર્યું.
12.206.12
आश्रयं सर्वभूतानां मनसेतीह शुश्रुम् ।
स धारयति भूतानि उभे भूतभविष्यती ॥ १२.२०६.१२ ॥
અહીં આપણે સાંભળ્યું છે કે મનથી તેઓ સર્વ ભૂતોના આશ્રય છે; તેઓ જ ભૂત અને ભવિષ્ય બંનેને ધારણ કરે છે.
12.206.13
प्रद्युम्नमसृजत्तस्मात्सर्वतेजः प्रकाशकम् ।
अनिरुद्धस्ततो जज्ञे सर्वशक्तिर्महाद्युतिः ॥ १२.२०६.१३ ॥
તેમનાથી સર્વ તેજને પ્રકાશિત કરનાર પ્રદ્યુમ્ન સર્જાયા. પછી સર્વશક્તિમાન, મહાદ્યુતિમાન અનિરુદ્ધ જન્મ્યા.
12.206.14
अप्सु व्योमगतः श्रीमान्योगनिद्रामुपेयिवान् ।
तस्मात्संजज्ञिरे देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः।
लयस्थित्यन्तकर्माणस्रयस्ते सुमहौजसः ॥ १२.२०६.१४ ॥
પાણીમાં, આકાશમાં રહેલા તે શ્રીમાને યોગનિદ્રા પ્રાપ્ત કરી. તેમનાથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર એ દેવો ઉત્પન્ન થયા; સર્જન, સ્થિતિ અને લયના કર્મવાળા તે ત્રણેય મહાતેજસ્વી છે.
12.206.15
ततस्तस्मिन्महाबाहौ प्रादुर्भूते महात्मनि ।
भास्करप्रतिमं दिव्यं नाभ्यां पद्ममजायत ॥ १२.२०६.१५ ॥
પછી તે મહાબાહુ મહાત્મા પ્રગટ થતાં તેમની નાભિમાંથી સૂર્ય સમાન દિવ્ય કમળ ઉત્પન્ન થયું.
12.206.16
स तत्र भगवान्देवः पुष्करे भ्राजयन्दिशः ।
ब्रह्मा समभवत्तात सर्वभूतपितामहः ॥ १२.२०६.१६ ॥
ત્યાં તે કમળ પર તે ભગવાન દેવ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતા બ્રહ્મા થયા. હે તાત, તેઓ સર્વ ભૂતોના પિતામહ છે.
12.206.17
तस्मिन्नपि महाबाहौ प्रादुर्भूते महात्मनि ।
तमसः पूर्वजो जज्ञे मधुर्नाम महासुरः ॥ १२.२०६.१७ ॥
તે મહાબાહુ મહાત્મા પ્રગટ થયા છતાં પણ તમસમાંથી પૂર્વજ 'મધુ' નામનો મહાન અસુર જન્મ્યો.
12.206.18
तमुग्रमुग्रकर्माणमुग्रां बुद्धिं समास्थितम् ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान पुरुषोत्तमः ॥ १२.२०६.१८ ॥
તે ઉગ્ર કર્મવાળા, ઉગ્ર બુદ્ધિમાં સ્થિત ઉગ્ર મધુને, બ્રહ્માની વૃદ્ધિ કરતા પુરુષોત્તમે મારી નાખ્યો.
12.206.19
तस्य तात वधात्सर्वे देवदानवमानवाः ।
मधुसूदनमित्याहुर्ऋषभं सर्वसात्वताम् ॥ १२.२०६.१९ ॥
હે તાત, તેના વધથી દેવ, દાનવ અને માનવ સૌ તેને મધુસૂદન કહે છે; તે સર્વ સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ વૃષભ છે.
12.206.20
ब्रह्माऽनुससृजे पुत्रान्मानसान्दक्षसप्तमान् ।
मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥ १२.२०६.२० ॥
બ્રહ્માએ માનસપુત્રો સર્જ્યા; દક્ષ સાતમા હતા. મરીચિ, અત્રિ, અંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ.
12.206.21
मरीचिः कश्यपं तात पुत्रमग्रजमग्रजः ।
मानसं जनयामास तैजसं ब्रह्मवित्तमम् ॥ १२.२०६.२१ ॥
હે તાત, મરીચિએ પોતાના જ્યેષ્ઠ પુત્ર કશ્યપને ઉત્પન્ન કર્યા; તે માનસ, તેજસ્વી અને બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
12.206.22
अङ्गुष्ठात्ससृजे ब्रह्मा मरीचेरपि पूर्वजम् ।
सोऽभवद्भरतश्रेष्ठ दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ १२.२०६.२२ ॥
બ્રહ્માએ પોતાના અંગૂઠામાંથી મરીચિથી પણ પૂર્વજને સર્જ્યો. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે દક્ષ નામના પ્રજાપતિ થયા.
12.206.23
तस्य पूर्वमजायन्त दश तिस्रश्च भारत ।
प्रजापतेर्दुहितरस्तासां ज्येष्ठाऽभवद्दितिः ॥ १२.२०६.२३ ॥
હે ભારત, તેમના પહેલાં દસ અને ત્રણ પ્રજાપતિની પુત્રીઓ જન્મી; તેમાં જ્યેષ્ઠ દિતિ હતી.
12.206.24
सर्वधर्मविशेषज्ञः पुण्यकीर्तिर्महायशाः ।
मारीचः कश्यपस्तात सर्वासामभवत्पतिः ॥ १२.२०६.२४ ॥
હે તાત, સર્વ ધર્મોના વિશેષ જ્ઞાતા, પુણ્યકીર્તિ અને મહાયશસ્વી મરીચિના પુત્ર કશ્યપ તે સર્વેના પતિ થયા.
12.206.25
उत्पाद्य तु महाभागस्तासामवरजा दश ।
ददौ धर्माय धर्मज्ञो दक्ष एव प्रजापतिः ॥ १२.२०६.२५ ॥
મહાભાગ્યવાને તેમનામાં સૌથી નાની દસ કન્યાઓને ઉત્પન્ન કરી; ધર્મજ્ઞ પ્રજાપતિ દક્ષે તેમને ધર્મને આપી.
12.206.26
धर्मस्य वसवः पुत्रा रुद्राश्चामिततेजसः ।
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च मरुत्वन्तश्च भारत ॥ १२.२०६.२६ ॥
ધર્મના પુત્રો વસુઓ હતા; અમિત તેજસ્વી રુદ્રો, વિશ્વદેવો, સાધ્યો અને હે ભારત, મરુત્વંતો પણ.
12.206.27
अपराश्च यवीयस्यस्ताभ्योऽन्याः सप्तविंशतिः ।
सोमस्तासां महाभागः सर्वासामभवत्पतिः ॥ १२.२०६.२७ ॥
તેમનાથી નાની બીજી સત્તાવીસ હતી; તે સર્વેનો પતિ મહાભાગ્યવાન સોમ થયો.
12.206.28
इतरास्तु व्यजायन्त गन्धवोस्तुरगान्द्विजान् ।
गाश्च किंपुरुषान्मत्स्यानुद्भिज्जांश्च वनस्पतीन् ॥ १२.२०६.२८ ॥
બાકીઓથી ગંધર્વો, ઘોડા, પક્ષીઓ, ગાયો, કિંપુરુષો, માછલીઓ અને ભૂમિમાંથી ઊગતાં વૃક્ષ-વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થયાં.
12.206.29
आदित्यानदितिर्जज्ञे देवश्रेष्ठान्महाबलान् ।
तेषां विष्णुर्वामनोऽभूद्गोविन्दश्चाभवत्प्रभुः ॥ १२.२०६.२९ ॥
અદિતિએ આદિત્યોને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ મહાબળવાન પુત્રોને જન્મ આપ્યો; તેમનામાં વિષ્ણુ વામન થયા, અને પ્રભુ ગોવિંદ પણ થયા.
12.206.30
तस्य विक्रमणाच्चापि देवानां श्रीर्व्यवर्धत ।
दानवाश्च पराभूता दैतेयाश्चासुरी प्रजा ॥ १२.२०६.३० ॥
તેમના વિક્રમણથી દેવોની શ્રી વધી; દાનવો પરાજિત થયા, દૈત્યો અને અસુર-પ્રજા પણ.
12.206.31
विप्रचित्तिप्रधानांश्च दानवानसृजद्दनुः ।
दितिस्तु सर्वानसुरान्महासत्वानजीजनत् ॥ १२.२०६.३१ ॥
દનુએ વિપ્રચિત્તિ મુખ્ય એવા દાનવોને સર્જ્યા; અને દિતિએ મહાબળવાન સર્વ અસુરોને જન્મ આપ્યો.
12.206.32
ततः ससर्ज भगवान्मृत्युं लोकभयंकरम् ।
हर्तारं सर्व भूतानां ससर्ज च जनार्दनः ॥ १२.२०६.३२ ॥
પછી ભગવાન જનાર્દને લોકોને ભયંકર મૃત્યુને સર્જ્યું; સર્વ ભૂતોના હર્તાને પણ સર્જ્યો.
12.206.33
अहोरात्रं च कालं च यथर्तु मधुसूदनः ।
पूर्वाह्णं चापराह्णं च सर्वमेवान्वकल्पयत् ॥ १२.२०६.३३ ॥
મધુસૂદને દિવસ-રાત, કાળ, ઋતુ અનુસાર, પૂર્વાહ્ન અને અપરાહ્ન — એ સર્વને યથાયોગ્ય ગોઠવ્યું.
12.206.34
लब्ध्वापः सोऽसृजन्मेघांस्तथा स्थावरजङ्गमान् ।
पृथिवीं सोऽसृजद्विश्वां सहीतां भूरितेजसा ॥ १२.२०६.३४ ॥
જળ મેળવીને તેમણે મેઘો સર્જ્યા, તેમજ સ્થાવર-જંગમ જીવો સર્જ્યા; અને મહાતેજથી સમગ્ર પૃથ્વીને સર્જી ધારણ કરી.
12.206.35
ततः कृष्णो महाभागः पुनरेव युधिष्ठिर ।
ब्राह्मणानां शतं श्रेष्ठं मुखादेवासृजत्प्रभुः ॥ १२.२०६.३५ ॥
પછી, હે યુધિષ્ઠિર, મહાભાગ કૃષ્ણે, પ્રભુએ, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ સો જણને મુખમાંથી જ સર્જ્યા.
12.206.36
बाहुभ्यां क्षत्रियशतं वैश्यानामूरुतः शतम् ।
पद्भ्यां शूत्रशतं चैव कशेवो भरतर्षभ ॥ १२.२०६.३६ ॥
ભુજાઓથી સો ક્ષત્રિયો, જાંઘોથી સો વૈશ્યો, અને પગોથી સો શૂદ્રો સર્જ્યા; હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
12.206.37
स एवं चतुरो वर्णान्समुत्पाद्य महातपाः ।
अध्यक्षं सर्व भूतानां धातारमकरोत्स्वयम् ॥ १२.२०६.३७ ॥
આ રીતે ચાર વર્ણોનું સર્જન કરીને તે મહાતપસ્વીએ પોતે જ સર્વ ભૂતોના અધ્યક્ષ અને ધાતા બનાવ્યા.
12.206.38
वेदविद्याविधातारं ब्रह्माणमतितद्युतिम् ।
भूतमातृगणाध्यक्षं विरूपाक्षं च सोऽसृजत् ॥ १२.२०६.३८ ॥
વેદવિદ્યાના સ્થાપક, અતિ તેજસ્વી બ્રહ્માને તથા ભૂતમાતૃગણોના અધ્યક્ષ વિરૂપાક્ષને પણ તેમણે સર્જ્યા.
12.206.39
शासितारं च पापानां पितृणां समवर्तिनम् ।
असृजत्सर्वभूतात्मा निधिपं च धनेश्वरम् ॥ १२.२०६.३९ ॥
પાપીઓના શાસક અને પિતૃઓ પ્રત્યે સમભાવ રાખનારને, તથા નિધિપતિ ધનેશ્વરને સર્વભૂતાત્માએ સર્જ્યા.
12.206.40
यादसामसृजन्नाथं वरुणं च जलेश्वरम् ।
वासवं सर्वदेवानामध्यक्षमकरोत्प्रभुः ॥ १२.२०६.४० ॥
જળચરોના નાથ વરુણને અને જલેશ્વરને તેમણે સર્જ્યા; પ્રભુએ વાસવને સર્વ દેવોના અધ્યક્ષ બનાવ્યા.
12.206.41
यावद्यावदभूच्छ्रद्धा देहं धारयितुं नृणाम् ।
तावत्तावदजीवंस्ते नासीद्यमकृतं भयम् ॥ १२.२०६.४१ ॥
મનુષ્યોમાં દેહ ધારણ કરવાની શ્રદ્ધા જ્યાં સુધી હતી ત્યાં સુધી તેઓ જીવ્યા; યમથી ઉત્પન્ન થતો ભય તેમને નહોતો.
12.206.42
न चैषां मैथुनो धर्मो बभूव भरतर्षभ ।
संकल्पादेव चैतेषां गर्भः समुपपद्यते ॥ १२.२०६.४२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમનામાં મૈથુનધર્મ નહોતો; સંકલ્પથી જ તેમનામાં ગર્ભ ઉત્પન્ન થતો.
12.206.43
ततस्रेतायुगे काले संस्पर्शाज्जायते प्रजा ।
न ह्यभून्मैथुनो धर्मस्तेषामपि जनाधिप ॥ १२.२०६.४३ ॥
પછી ત્રેતાયુગના સમયમાં સ્પર્શથી પ્રજા જન્મતી હતી. હે જનાધિપ, તેમને પણ મૈથુનધર્મ ન હતો.
12.206.44
द्वापरे मैथुनो धर्मः प्रजानामभवन्नृप ।
तथा कलियुगे राजन्द्वन्द्वमापेदिरे जनाः ॥ १२.२०६.४४ ॥
દ્વાપરયુગમાં હે નૃપ, પ્રજાઓમાં મૈથુનધર્મ ઉત્પન્ન થયો. તેમ હે રાજન, કલિયુગમાં લોકો દ્વંદ્વને પામ્યા.
12.206.45
एष भूतपतिस्तात स्वध्यक्षश्च तथोच्यते ।
निरपेक्षांश्च कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२०६.४५ ॥
આ ભૂતપતિ છે, હે તાત; અને પોતાના અધ્યક્ષ તરીકે પણ એવું કહેવાય છે. હે કૌન્તેય, નિરપેક્ષોનું હું વર્ણન કરીશ; તે સાંભળ.
12.206.46
दक्षिणापथजन्मानः सर्वे करभृतस्तव ।
आन्ध्राः पुलिन्दाः शवराश्चूचुपा मद्रकैः सह ॥ १२.२०६.४६ ॥
દક્ષિણાપથમાં જન્મેલા સૌ તારા કર ભરનારા છે: આંધ્ર, પુલિંદ, શબર, મદ્રકો સાથે ચૂચુપ.
12.206.47
उत्तरापथजन्मानः कीर्तयिष्यामि तानपि ।
ये तु काम्भोजगान्धाराः किराता बर्वरैः सह ॥ १२.२०६.४७ ॥
ઉત્તરાપથમાં જન્મેલા લોકોનું પણ હું વર્ણન કરીશ: કાંબોજ, ગાંધાર, કિરાત, બર્બરો સાથે.
12.206.48
एते पापकृतस्तात चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
बकश्वपाकगृध्राणां सधर्माणो नराधिप ॥ १२.२०६.४८ ॥
આ પાપકર્મીઓ, હે તાત, આ પૃથ્વી પર વિચરે છે; હે નરાધિપ, તેઓ બગલા, શ્વપાક અને ગીધના સ્વભાવવાળા છે.
12.206.49
नैते कृतयुगे तात चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
त्रेताप्रभुति वर्धन्ते ते जना भरतर्षभ ॥ १२.२०६.४९ ॥
હે તાત, આ કૃતયુગમાં આ પૃથ્વી પર વિચરતા નહોતા; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે લોકો ત્રેતાથી વધ્યા.
12.206.50
ततस्तस्मिन्महाघोरे संन्ध्याकाले युगान्तिके ।
राजानः समसज्जन्त समासाद्येतरेतम् ॥ १२.२०६.५० ॥
પછી તે મહાભયંકર, યુગાંતની સંધ્યાવેળાએ રાજાઓ એકબીજાને સામસામે ભટક્યા.
12.206.51
ऐन्द्रं रूपं समास्थाय ह्यसुरेभ्यो चरन्महीम् ।
स एव भगवान्देवो वेदित्वं च गता मही ॥ १२.२०६.५१ ॥
ઇન્દ્રનું રૂપ ધારણ કરીને તે અસુરોથી પૃથ્વી પર વિચર્યો; તે જ ભગવાન દેવ હતા; પૃથ્વી તેમને જાણવા પહોંચી.
12.206.52
एवंभूते सृष्टिर्नारसिंहादयः क्रमात् ।
प्रादुर्भावाः स्मृता विष्णोर्जगतीरक्षणाय वै ॥ १२.२०६.५२ ॥
આ રીતે નરસિંહ વગેરે ક્રમશઃ વિષ્ણુના પ્રાદુર્ભાવ તરીકે સ્મરાય છે; જગતની રક્ષા માટે જ.
12.206.53
एष कृष्णो महायोगी तत्तत्कार्यानुरूपणम् ।
हिरण्यकशिपुं दैत्यं हिरण्याक्षं तथैव च ॥ १२.२०६.५३ ॥
આ મહાયોગી કૃષ્ણ, તે તે કાર્યને અનુરૂપ રૂપ ધારણ કરે છે; દૈત્ય હિરણ્યકશિપુ અને હિરણ્યાક્ષને પણ તેમ જ.
12.206.54
रावणं च महादैत्यं हत्वासौ पुरुषोत्तमः ।
भूमेर्दुःखोपनाशार्थं ब्रह्मशक्रादिभिः स्तुतः ॥ १२.२०६.५४ ॥
મહાદૈત્ય રાવણને પણ મારીને તે પુરુષોત્તમ, પૃથ્વીનું દુઃખ દૂર કરવા માટે, બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર વગેરે વડે સ્તુત થયા.
12.206.55
आत्मनोऽङ्गान्महातेजा उद्वबर्ह जनार्दनः ।
सितकृष्णौ महाराज केशौ हरिरुदारधीः ॥ १२.२०६.५५ ॥
હે મહારાજ, મહાતેજસ્વી જનાર્દને પોતાના અંગોમાંથી સફેદ અને કાળા એવા બે વાળ ઉખેડ્યા; તે ઉદારબુદ્ધિ હરિ હતા.
12.206.56
वसुदेवस्य देवक्यामेष जात इहोत्तमः ।
देहवानिह विश्वात्मा संबन्धी ते जनार्दनः ॥ १२.२०६.५६ ॥
વસુદેવથી દેવકીમાં આ ઉત્તમ પુરુષ અહીં જન્મ્યા; વિશ્વાત્મા જનાર્દન અહીં દેહધારી થઈને તમારા સંબંધી છે.
12.206.57
आविर्वभूव योगीन्द्रो मनोतीतो जगत्पतिः ।
अचिन्त्यः पुरुषव्याघ्र नैव केवलमानुषः ॥ १२.२०६.५७ ॥
યોગેશ્વર, મનથી પર, જગત્પતિ પ્રગટ થયા; હે પુરુષવ્યાઘ્ર, તે અચિંત્ય છે, કેવળ મનુષ્ય નથી.
12.206.58
अव्यक्तादिविशेषान्तं परिमाणार्थसंयुतम् ।
क्रीडा हरेरिदं सर्वं क्षरमित्येव धार्यताम् ॥ १२.२०६.५८ ॥
અવ્યક્તથી વિશેષ સુધી, માપ અને પ્રયોજનથી યુક્ત આ બધું હરિની ક્રીડા છે; તેને ક્ષર જ માનવું.
12.206.59
अक्षरं तत्परं नित्यं वैरूप्यं जगतो हरेः ।
तद्विद्धि रूपमतुलममृतत्वं भवज्जितम् ॥ १२.२०६.५९ ॥
તે અક્ષર, પરમ, નિત્ય છે; જગતનું વૈરૂપ્ય હરિનું છે; તેને જ અતુલ રૂપ અને તમારા વડે જીતાયેલું અમૃતત્વ જાણો.
12.206.60
तदेव कृष्णो दाशार्हः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
न भूतसृष्टिसंस्थानं देहोऽस्य परमात्मनः ॥ १२.२०६.६० ॥
તે જ દાશાર્હ કૃષ્ણ, શ્રીમાન, શ્રીવત્સ લક્ષણવાળા છે; આ પરમાત્માનો દેહ ભૂતસૃષ્ટિની વ્યવસ્થા નથી.
12.206.61
देहवानिह यो विष्णुरसौ मायामयो हरिः ।
आत्मनो लोकरक्षार्थं ध्याहि नित्यं सनातनम् ॥ १२.२०६.६१ ॥
અહીં દેહધારી જે વિષ્ણુ છે, તે માયામય હરિ છે. લોકરક્ષણ માટે તે સનાતનનું નિત્ય ધ્યાન ધર.
12.206.62
अङ्गानि चतुरे वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः ।
इतिहासपुराणानि धर्माः स्वायंभुवादयः ॥ १२.२०६.६२ ॥
ચાર વેદ અને તેમના અંગો, મીમાંસા, ન્યાયનો વિસ્તાર, ઇતિહાસ-પુરાણો તથા સ્વાયંભુવ આદિ ધર્મો.
12.206.63
य एनं प्रतिवर्तन्ते वेदान्तानि च सर्वशः ।
भक्तिहीना न तैर्यान्ति नित्यमेनं कथंचन ॥ १२.२०६.६३ ॥
જેઓ તેમની તરફ વળે છે, અને વેદાંતો દ્વારા સર્વથા પ્રયત્ન કરે છે પણ ભક્તિ વિના, તેઓ કોઈ પણ રીતે તેમને પહોંચતા નથી.
12.206.64
सर्वभूतेषु भूतात्मा तत्तद्बुद्धिं समास्थितः ।
तस्माद्बुद्धस्त्वमेवैनं ध्याहि नित्यमतन्द्रितः ॥ १२.२०६.६४ ॥
બધાં પ્રાણીઓમાં ભૂતાત્મા તરીકે, દરેકની બુદ્ધિમાં સ્થિત તે જ છે. તેથી જાગૃત થઈને તું તેમનું જ નિત્ય આળસ વિના ધ્યાન કર.
12.206.65
एवमेष कुरुश्रेष्ठ प्रादुर्भावो महात्मनः ।
एवं देवर्षिराचष्ट नारदः सर्वलोकदृक् ॥ १२.२०६.६५ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, મહાત્માનું આ પ્રાકટ્ય આ રીતે છે. સર્વલોક દર્શી દેવર્ષિ નારદે આ રીતે કહ્યું હતું.
12.206.66
नारदोऽप्यथ कृष्णस्य परं मेने नराधिप ।
शाश्वतत्वं महाबाहो यथावद्भरतर्षभ ॥ १२.२०६.६६ ॥
હે નરાધિપ, નારદે પણ કૃષ્ણને પરમ માન્યા. હે મહાબાહો, હે ભરતર્ષભ, તેમની શાશ્વતતા યથાર્થ રીતે સ્વીકારી.
12.206.67
एवमेव महाबाहुः केशवः सत्यविक्रमः ।
अचिन्त्यः पुण्डरीकाक्षो नैष केवलमानुषः ॥ १२.२०६.६७ ॥
એ જ રીતે મહાબાહુ કેશવ, જેમનો પરાક્રમ સત્ય છે, અચિંત્ય અને કમળનયન છે; તે કેવળ માનવ નથી.
12.206.68
एवंविधोऽसौ पुरुषः को वैनं वेत्ति सर्वदा ।
एतत्ते कथितं राजन्भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १२.२०६.६८ ॥
આવા તે પુરુષને કોણ સદા જાણી શકે? હે રાજન, આ મેં તને કહ્યું; હવે વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?