महाभारत · अध्याय 12.206
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.206.1
पितामह महाप्राज्ञ पुण्डरीकाक्षमच्युतम् ।
कर्तारमकृतं विष्णुं भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ १२.२०६.१ ॥
हे पितामह, महाप्राज्ञ, कमलनयन, अच्युत, कर्ता, अकृत, विष्णू, जे भूतांचे उत्पत्ती आणि लय आहेत.
12.206.2
नारायणं हृषीकेशं गोविन्दमपराजितम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छामि केशवम् ॥ १२.२०६.२ ॥
नारायण, हृषीकेश, गोविंद, अपराजित केशवाविषयी, हे भरतश्रेष्ठा, यथार्थपणे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
12.206.3
श्रुतोऽयमर्थो रामस्य जामदग्न्यस्य जल्पतः ।
नारदस्य च देवर्षेः कृष्णद्वैपायनस्य च ॥ १२.२०६.३ ॥
जामदग्न्य राम, देवर्षी नारद आणि कृष्णद्वैपायन बोलत असताना मी हा विषय ऐकला आहे.
12.206.4
असितो देवलस्तात वाल्मीकिश्च महातपाः ।
मार्कण्डेयश्च गोविन्दे कथयन्त्यद्भुतं महत् ॥ १२.२०६.४ ॥
हे तात, असित, देवल, महातपस्वी वाल्मीकी आणि मार्कंडेय गोविंदाविषयी महान व अद्भुत सांगतात.
12.206.5
केशवस्य मया राजन्न शक्या वर्णितुं गुणाः ।
ईदृशोऽसौ हृषीकेशो वासुदेवः परात्परः ॥ १२.२०६.५ ॥
हे राजा, केशवाचे गुण मला वर्णन करता येत नाहीत. असा तो हृषीकेश वासुदेव, परात्पर आहे.
12.206.6
केशवो भरतश्रेष्ठ भगवानीश्वरः प्रभुः ।
पुरुषः सर्वमित्येव श्रूयते बहुधा विभुः ॥ १२.२०६.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, केशव भगवान, ईश्वर, प्रभू, पुरुष आहे; तोच सर्व आहे असे अनेक प्रकारे ऐकले जाते; तो सर्वव्यापी आहे.
12.206.7
किंतु यानि विदुर्लोके ब्राह्मणाः शार्ङ्गधन्वनि ।
महात्मनि महाबाहो शृणु तानि युधिष्ठिर ॥ १२.२०६.७ ॥
परंतु जगात शार्ङ्गधन्वा महात्म्याविषयी ब्राह्मण जे जाणतात, ते हे महाबाहो युधिष्ठिरा, ऐक.
12.206.8
यानि चाहुर्मनुष्येन्द्र ये पुराणविदो जनाः ।
श्रुत्वा सर्वाणि गोविन्दो कीर्तयिष्यामि तान्यहम् ॥ १२.२०६.८ ॥
हे मनुष्येंद्रा, पुराणज्ञ जे सांगतात ते सर्व ऐकून, गोविंदाविषयीचे ते मी सांगेन.
12.206.9
महाभूतानि भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमः ।
वायुर्ज्योतिस्तथा चापः खं च गां चान्वकल्पयत् ॥ १२.२०६.९ ॥
भूतात्मा महात्मा पुरुषोत्तमाने वायू, तेज, जल, आकाश आणि पृथ्वी ही महाभूते निर्माण केली.
12.206.10
स सृष्ट्वा पृथिवीं चैव सर्वभूतेश्वरः प्रभुः ।
अप्स्वेव शयनं चक्रे महात्मा पुरुषोत्तमः ॥ १२.२०६.१० ॥
सर्वभूतेश्वर, प्रभू, त्या महात्मा पुरुषोत्तमाने पृथ्वीची निर्मिती करून पाण्यातच आपली शय्या केली.
12.206.11
सर्वतेजोमयस्तस्मिञ्शयानः शयने शुभे ।
सोऽग्रजं सर्वभूतानां संकर्षणमचिन्तयत् ॥ १२.२०६.११ ॥
सर्वतेजोमय ते त्या शुभ शय्येवर पहुडले असता, सर्व भूतांचा अग्रज संकर्षणाचे त्यांनी चिंतन केले.
12.206.12
आश्रयं सर्वभूतानां मनसेतीह शुश्रुम् ।
स धारयति भूतानि उभे भूतभविष्यती ॥ १२.२०६.१२ ॥
येथे आम्ही ऐकले आहे की मनाने ते सर्व भूतांचा आश्रय आहेत; तेच भूत आणि भविष्य दोन्ही धारण करतात.
12.206.13
प्रद्युम्नमसृजत्तस्मात्सर्वतेजः प्रकाशकम् ।
अनिरुद्धस्ततो जज्ञे सर्वशक्तिर्महाद्युतिः ॥ १२.२०६.१३ ॥
त्याच्यापासून सर्व तेजाचा प्रकाशक प्रद्युम्न निर्माण झाला. नंतर सर्वशक्तिमान, महातेजस्वी अनिरुद्ध जन्मला.
12.206.14
अप्सु व्योमगतः श्रीमान्योगनिद्रामुपेयिवान् ।
तस्मात्संजज्ञिरे देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः।
लयस्थित्यन्तकर्माणस्रयस्ते सुमहौजसः ॥ १२.२०६.१४ ॥
पाण्यात आकाशात स्थित असलेल्या त्या श्रीमंताने योगनिद्रा प्राप्त केली. त्याच्यापासून ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश्वर हे देव जन्मले; सृष्टी, स्थिती आणि लय ही कर्मे असलेले ते तिघेही अतिशय तेजस्वी आहेत.
12.206.15
ततस्तस्मिन्महाबाहौ प्रादुर्भूते महात्मनि ।
भास्करप्रतिमं दिव्यं नाभ्यां पद्ममजायत ॥ १२.२०६.१५ ॥
त्यानंतर त्या महाबाहू महात्म्याचा प्रादुर्भाव झाल्यावर त्याच्या नाभीतून सूर्यासारखे दिव्य कमळ उत्पन्न झाले.
12.206.16
स तत्र भगवान्देवः पुष्करे भ्राजयन्दिशः ।
ब्रह्मा समभवत्तात सर्वभूतपितामहः ॥ १२.२०६.१६ ॥
तेथे त्या कमळावर त्या भगवान देवाने दिशा उजळवत ब्रह्मा म्हणून जन्म घेतला. वत्सा, तो सर्व भूतांचा पितामह आहे.
12.206.17
तस्मिन्नपि महाबाहौ प्रादुर्भूते महात्मनि ।
तमसः पूर्वजो जज्ञे मधुर्नाम महासुरः ॥ १२.२०६.१७ ॥
त्या महाबाहू महात्म्याचा प्रादुर्भाव झाला असतानाही तमसापासून प्रथम जन्मलेला 'मधु' नावाचा महान असुर उत्पन्न झाला.
12.206.18
तमुग्रमुग्रकर्माणमुग्रां बुद्धिं समास्थितम् ।
ब्रह्मणोपचितिं कुर्वञ्जघान पुरुषोत्तमः ॥ १२.२०६.१८ ॥
त्या उग्र कर्म करणाऱ्या, उग्र बुद्धीत स्थित असलेल्या उग्र मधुला, ब्रह्माची वृद्धी करत पुरुषोत्तमाने ठार मारले.
12.206.19
तस्य तात वधात्सर्वे देवदानवमानवाः ।
मधुसूदनमित्याहुर्ऋषभं सर्वसात्वताम् ॥ १२.२०६.१९ ॥
हे तात, त्याच्या वधामुळे देव, दानव आणि मानव सर्व त्याला मधुसूदन म्हणतात; तो सर्व सात्वतांमधील श्रेष्ठ वृषभ आहे.
12.206.20
ब्रह्माऽनुससृजे पुत्रान्मानसान्दक्षसप्तमान् ।
मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥ १२.२०६.२० ॥
ब्रह्म्याने मानसपुत्र निर्माण केले; दक्ष सातवा होता. मरीची, अत्री, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह आणि क्रतू.
12.206.21
मरीचिः कश्यपं तात पुत्रमग्रजमग्रजः ।
मानसं जनयामास तैजसं ब्रह्मवित्तमम् ॥ १२.२०६.२१ ॥
हे तात, मरीचीने आपला ज्येष्ठ पुत्र कश्यप निर्माण केला; तो मानस, तेजस्वी आणि ब्रह्मज्ञानींमध्ये श्रेष्ठ होता.
12.206.22
अङ्गुष्ठात्ससृजे ब्रह्मा मरीचेरपि पूर्वजम् ।
सोऽभवद्भरतश्रेष्ठ दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ १२.२०६.२२ ॥
ब्रह्म्याने आपल्या अंगठ्यातून मरीचीच्याही आधी जन्मलेल्याला निर्माण केले. हे भरतश्रेष्ठा, तो दक्ष नावाचा प्रजापती झाला.
12.206.23
तस्य पूर्वमजायन्त दश तिस्रश्च भारत ।
प्रजापतेर्दुहितरस्तासां ज्येष्ठाऽभवद्दितिः ॥ १२.२०६.२३ ॥
हे भारता, त्याच्या आधी दहा आणि तीन प्रजापतीच्या कन्या जन्मल्या; त्यात ज्येष्ठ दिती होती.
12.206.24
सर्वधर्मविशेषज्ञः पुण्यकीर्तिर्महायशाः ।
मारीचः कश्यपस्तात सर्वासामभवत्पतिः ॥ १२.२०६.२४ ॥
हे तात, सर्व धर्मांचे विशेष जाणकार, पुण्यकीर्ती आणि महायशस्वी मरीचीचा पुत्र कश्यप त्या सर्वांचा पती झाला.
12.206.25
उत्पाद्य तु महाभागस्तासामवरजा दश ।
ददौ धर्माय धर्मज्ञो दक्ष एव प्रजापतिः ॥ १२.२०६.२५ ॥
महाभाग्यवान त्याने त्यांच्यातील सर्वात धाकट्या दहा जणींना जन्म दिला; धर्मज्ञ प्रजापती दक्षाने त्यांना धर्मासाठी दिले.
12.206.26
धर्मस्य वसवः पुत्रा रुद्राश्चामिततेजसः ।
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च मरुत्वन्तश्च भारत ॥ १२.२०६.२६ ॥
धर्माचे पुत्र वसू होते; अमित तेजस्वी रुद्र, विश्वेदेव, साध्य आणि हे भारता, मरुत्वान्सुद्धा.
12.206.27
अपराश्च यवीयस्यस्ताभ्योऽन्याः सप्तविंशतिः ।
सोमस्तासां महाभागः सर्वासामभवत्पतिः ॥ १२.२०६.२७ ॥
त्यांच्यापासून धाकट्या इतर सत्तावीस होत्या; त्या सर्वांचा पती महाभाग्यवान सोम झाला.
12.206.28
इतरास्तु व्यजायन्त गन्धवोस्तुरगान्द्विजान् ।
गाश्च किंपुरुषान्मत्स्यानुद्भिज्जांश्च वनस्पतीन् ॥ १२.२०६.२८ ॥
उरलेल्या इतरांपासून गंधर्व, घोडे, पक्षी, गायी, किंपुरुष, मासे आणि भूमीतून उगवणारे वृक्ष-वनस्पती जन्मले.
12.206.29
आदित्यानदितिर्जज्ञे देवश्रेष्ठान्महाबलान् ।
तेषां विष्णुर्वामनोऽभूद्गोविन्दश्चाभवत्प्रभुः ॥ १२.२०६.२९ ॥
अदितीने आदित्यांना जन्म दिला, देवांमध्ये श्रेष्ठ महाबलवान पुत्र; त्यांच्यात विष्णू वामन झाला, आणि प्रभू गोविंदही झाला.
12.206.30
तस्य विक्रमणाच्चापि देवानां श्रीर्व्यवर्धत ।
दानवाश्च पराभूता दैतेयाश्चासुरी प्रजा ॥ १२.२०६.३० ॥
त्याच्या विक्रमणाने देवांची श्री वाढली; दानव पराभूत झाले, दैत्य आणि असुरप्रजाही.
12.206.31
विप्रचित्तिप्रधानांश्च दानवानसृजद्दनुः ।
दितिस्तु सर्वानसुरान्महासत्वानजीजनत् ॥ १२.२०६.३१ ॥
दनूने विप्रचित्ती प्रमुख असलेल्या दानवांची निर्मिती केली; आणि दितीने महापराक्रमी सर्व असुरांना जन्म दिला.
12.206.32
ततः ससर्ज भगवान्मृत्युं लोकभयंकरम् ।
हर्तारं सर्व भूतानां ससर्ज च जनार्दनः ॥ १२.२०६.३२ ॥
नंतर भगवान जनार्दनाने लोकांना भय देणाऱ्या मृत्यूची निर्मिती केली; सर्व भूतांना हरण करणाराही त्यानेच निर्माण केला.
12.206.33
अहोरात्रं च कालं च यथर्तु मधुसूदनः ।
पूर्वाह्णं चापराह्णं च सर्वमेवान्वकल्पयत् ॥ १२.२०६.३३ ॥
मधुसूदनाने दिवस-रात्र, काळ, ऋतूंनुसार, पूर्वाह्न आणि अपराह्न, हे सर्व यथायोग्य रचले.
12.206.34
लब्ध्वापः सोऽसृजन्मेघांस्तथा स्थावरजङ्गमान् ।
पृथिवीं सोऽसृजद्विश्वां सहीतां भूरितेजसा ॥ १२.२०६.३४ ॥
पाणी मिळवून त्याने मेघ निर्माण केले, तसेच स्थावर-जंगम प्राणी निर्माण केले; आणि आपल्या महातेजाने संपूर्ण पृथ्वीची निर्मिती करून तिला धारण केले.
12.206.35
ततः कृष्णो महाभागः पुनरेव युधिष्ठिर ।
ब्राह्मणानां शतं श्रेष्ठं मुखादेवासृजत्प्रभुः ॥ १२.२०६.३५ ॥
नंतर, हे युधिष्ठिरा, महाभाग कृष्णाने, प्रभूने, ब्राह्मणांमधील श्रेष्ठ शंभर जणांना मुखातूनच निर्माण केले.
12.206.36
बाहुभ्यां क्षत्रियशतं वैश्यानामूरुतः शतम् ।
पद्भ्यां शूत्रशतं चैव कशेवो भरतर्षभ ॥ १२.२०६.३६ ॥
बाहूंपासून शंभर क्षत्रिय, मांड्यांपासून शंभर वैश्य आणि पायांपासून शंभर शूद्र निर्माण केले; हे भरतश्रेष्ठा.
12.206.37
स एवं चतुरो वर्णान्समुत्पाद्य महातपाः ।
अध्यक्षं सर्व भूतानां धातारमकरोत्स्वयम् ॥ १२.२०६.३७ ॥
अशा प्रकारे चार वर्ण निर्माण करून त्या महातपस्वीने स्वतःच सर्व भूतांचा अध्यक्ष व धाता केला.
12.206.38
वेदविद्याविधातारं ब्रह्माणमतितद्युतिम् ।
भूतमातृगणाध्यक्षं विरूपाक्षं च सोऽसृजत् ॥ १२.२०६.३८ ॥
वेदविद्येचा स्थापक, अतितेजस्वी ब्रह्मदेव आणि भूतमातृगणांचा अध्यक्ष विरूपाक्ष यांनाही त्याने निर्माण केले.
12.206.39
शासितारं च पापानां पितृणां समवर्तिनम् ।
असृजत्सर्वभूतात्मा निधिपं च धनेश्वरम् ॥ १२.२०६.३९ ॥
पापी लोकांचा शासक, पितरांशी समभाव ठेवणारा, आणि निधिपती धनेश्वर यांनाही सर्वभूतात्म्याने निर्माण केले.
12.206.40
यादसामसृजन्नाथं वरुणं च जलेश्वरम् ।
वासवं सर्वदेवानामध्यक्षमकरोत्प्रभुः ॥ १२.२०६.४० ॥
जलचरांचा नाथ वरुण आणि जलेश्वर यांना त्याने निर्माण केले; प्रभूने वासवाला सर्व देवांचा अध्यक्ष केले.
12.206.41
यावद्यावदभूच्छ्रद्धा देहं धारयितुं नृणाम् ।
तावत्तावदजीवंस्ते नासीद्यमकृतं भयम् ॥ १२.२०६.४१ ॥
मनुष्यांची देह धारण करण्याची श्रद्धा जोवर होती, तोवर ते जगले; यमामुळे निर्माण होणारे भय त्यांना नव्हते.
12.206.42
न चैषां मैथुनो धर्मो बभूव भरतर्षभ ।
संकल्पादेव चैतेषां गर्भः समुपपद्यते ॥ १२.२०६.४२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्यांच्यात मैथुनधर्म नव्हता; संकल्पानेच त्यांच्यात गर्भ निर्माण होत असे.
12.206.43
ततस्रेतायुगे काले संस्पर्शाज्जायते प्रजा ।
न ह्यभून्मैथुनो धर्मस्तेषामपि जनाधिप ॥ १२.२०६.४३ ॥
नंतर त्रेतायुगाच्या काळात स्पर्शाने प्रजा जन्मली. हे जनाधिपा, त्यांनाही मैथुनधर्म नव्हता.
12.206.44
द्वापरे मैथुनो धर्मः प्रजानामभवन्नृप ।
तथा कलियुगे राजन्द्वन्द्वमापेदिरे जनाः ॥ १२.२०६.४४ ॥
द्वापरयुगात हे नृपा, प्रजांमध्ये मैथुनधर्म उत्पन्न झाला. तसेच हे राजा, कलियुगात लोक द्वंद्वांना प्राप्त झाले.
12.206.45
एष भूतपतिस्तात स्वध्यक्षश्च तथोच्यते ।
निरपेक्षांश्च कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १२.२०६.४५ ॥
हा भूतपती आहे, हे तात; तसेच स्वाध्यक्ष म्हणूनही याचे वर्णन होते. हे कौंतेया, निरपेक्षांचे मी वर्णन करीन; ते ऐक.
12.206.46
दक्षिणापथजन्मानः सर्वे करभृतस्तव ।
आन्ध्राः पुलिन्दाः शवराश्चूचुपा मद्रकैः सह ॥ १२.२०६.४६ ॥
दक्षिणापथात जन्मलेले सर्व तुझे करदाते आहेत: आंध्र, पुलिंद, शबर, मद्रकांसह चूचुप.
12.206.47
उत्तरापथजन्मानः कीर्तयिष्यामि तानपि ।
ये तु काम्भोजगान्धाराः किराता बर्वरैः सह ॥ १२.२०६.४७ ॥
उत्तरापथात जन्मलेल्यांचेही मी वर्णन करीन: काम्बोज, गांधार, किरात, बर्बरांसह.
12.206.48
एते पापकृतस्तात चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
बकश्वपाकगृध्राणां सधर्माणो नराधिप ॥ १२.२०६.४८ ॥
हे पापकर्मी, हे तात, या पृथ्वीवर फिरतात; हे नराधिपा, ते बक, श्वपाक आणि गिधाडांसारखे स्वभावाचे आहेत.
12.206.49
नैते कृतयुगे तात चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
त्रेताप्रभुति वर्धन्ते ते जना भरतर्षभ ॥ १२.२०६.४९ ॥
हे तात, हे कृतयुगात या पृथ्वीवर फिरत नव्हते; हे भरतर्षभा, ते लोक त्रेतेपासून वाढले.
12.206.50
ततस्तस्मिन्महाघोरे संन्ध्याकाले युगान्तिके ।
राजानः समसज्जन्त समासाद्येतरेतम् ॥ १२.२०६.५० ॥
मग त्या महाभयंकर, युगांताच्या संध्याकाळी राजे एकमेकांना भिडले.
12.206.51
ऐन्द्रं रूपं समास्थाय ह्यसुरेभ्यो चरन्महीम् ।
स एव भगवान्देवो वेदित्वं च गता मही ॥ १२.२०६.५१ ॥
इंद्राचे रूप धारण करून असुरांपासून तो पृथ्वीवर फिरला; तोच भगवान देव होता; पृथ्वी त्याला जाणण्यास आली.
12.206.52
एवंभूते सृष्टिर्नारसिंहादयः क्रमात् ।
प्रादुर्भावाः स्मृता विष्णोर्जगतीरक्षणाय वै ॥ १२.२०६.५२ ॥
अशा रीतीने नरसिंह इत्यादी क्रमाने विष्णूचे प्रादुर्भाव स्मरले जातात; जगताच्या रक्षणासाठी खरोखर.
12.206.53
एष कृष्णो महायोगी तत्तत्कार्यानुरूपणम् ।
हिरण्यकशिपुं दैत्यं हिरण्याक्षं तथैव च ॥ १२.२०६.५३ ॥
हा महायोगी कृष्ण, त्या त्या कार्याला अनुरूप रूप धारण करतो; दैत्य हिरण्यकशिपू आणि हिरण्याक्ष यांनाही तसेच.
12.206.54
रावणं च महादैत्यं हत्वासौ पुरुषोत्तमः ।
भूमेर्दुःखोपनाशार्थं ब्रह्मशक्रादिभिः स्तुतः ॥ १२.२०६.५४ ॥
महादैत्य रावणालाही मारून तो पुरुषोत्तम, पृथ्वीचे दुःख दूर करण्यासाठी, ब्रह्मा, इंद्र इत्यादींनी स्तविला गेला.
12.206.55
आत्मनोऽङ्गान्महातेजा उद्वबर्ह जनार्दनः ।
सितकृष्णौ महाराज केशौ हरिरुदारधीः ॥ १२.२०६.५५ ॥
हे महाराजा, महातेजस्वी जनार्दनाने आपल्या अवयवांतून पांढरे आणि काळे असे दोन केस उपटले; ते उदारबुद्धी हरि होते.
12.206.56
वसुदेवस्य देवक्यामेष जात इहोत्तमः ।
देहवानिह विश्वात्मा संबन्धी ते जनार्दनः ॥ १२.२०६.५६ ॥
वसुदेवाच्या द्वारे देवकीच्या ठायी हा उत्तम पुरुष येथे जन्मला; विश्वात्मा जनार्दन येथे देहधारी होऊन तुमचा नातेवाईक आहे.
12.206.57
आविर्वभूव योगीन्द्रो मनोतीतो जगत्पतिः ।
अचिन्त्यः पुरुषव्याघ्र नैव केवलमानुषः ॥ १२.२०६.५७ ॥
योगेश्वर, मनाच्याही पलीकडील, जगत्पती प्रकट झाले; हे पुरुषव्याघ्रा, ते अचिंत्य आहेत, केवळ मनुष्य नाहीत.
12.206.58
अव्यक्तादिविशेषान्तं परिमाणार्थसंयुतम् ।
क्रीडा हरेरिदं सर्वं क्षरमित्येव धार्यताम् ॥ १२.२०६.५८ ॥
अव्यक्तापासून विशेषापर्यंत, परिमाण आणि प्रयोजनाने युक्त हे सर्व हरीची क्रीडा आहे; हे नश्वर आहे असेच मानावे.
12.206.59
अक्षरं तत्परं नित्यं वैरूप्यं जगतो हरेः ।
तद्विद्धि रूपमतुलममृतत्वं भवज्जितम् ॥ १२.२०६.५९ ॥
ते अक्षर, परम, नित्य आहे; जगताचे वैरूप्य हरीचे आहे; त्यालाच अतुल रूप आणि तुम्ही जिंकलेले अमृतत्व म्हणून जाणा.
12.206.60
तदेव कृष्णो दाशार्हः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
न भूतसृष्टिसंस्थानं देहोऽस्य परमात्मनः ॥ १२.२०६.६० ॥
तेच दाशार्ह कृष्ण, श्रीमान, श्रीवत्सलक्षणयुक्त आहेत; या परमात्म्याचा देह भूतसृष्टीची रचना नाही.
12.206.61
देहवानिह यो विष्णुरसौ मायामयो हरिः ।
आत्मनो लोकरक्षार्थं ध्याहि नित्यं सनातनम् ॥ १२.२०६.६१ ॥
येथे देहधारी असलेला जो विष्णू, तो मायामय हरी आहे. लोकरक्षणासाठी त्या सनातनाचे नित्य ध्यान कर.
12.206.62
अङ्गानि चतुरे वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः ।
इतिहासपुराणानि धर्माः स्वायंभुवादयः ॥ १२.२०६.६२ ॥
चार वेद आणि त्यांचे अंग, मीमांसा, न्यायाचा विस्तार, इतिहास-पुराणे आणि स्वायंभुव आदी धर्म.
12.206.63
य एनं प्रतिवर्तन्ते वेदान्तानि च सर्वशः ।
भक्तिहीना न तैर्यान्ति नित्यमेनं कथंचन ॥ १२.२०६.६३ ॥
जे त्याच्याकडे वळतात, आणि वेदांतांद्वारे सर्वथा प्रयत्न करतात पण भक्तीविना, ते कोणत्याही प्रकारे त्याला पोहोचत नाहीत.
12.206.64
सर्वभूतेषु भूतात्मा तत्तद्बुद्धिं समास्थितः ।
तस्माद्बुद्धस्त्वमेवैनं ध्याहि नित्यमतन्द्रितः ॥ १२.२०६.६४ ॥
सर्व प्राण्यांमध्ये भूतात्मा म्हणून, प्रत्येकाच्या बुद्धीत स्थित असलेला तोच आहे. म्हणून जागृत होऊन तू त्यालाच नित्य आळस न करता ध्यान कर.
12.206.65
एवमेष कुरुश्रेष्ठ प्रादुर्भावो महात्मनः ।
एवं देवर्षिराचष्ट नारदः सर्वलोकदृक् ॥ १२.२०६.६५ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, महात्म्याचे हे प्रादुर्भाव असेच आहे. सर्व लोक पाहणारे देवर्षी नारद असेच म्हणाले.
12.206.66
नारदोऽप्यथ कृष्णस्य परं मेने नराधिप ।
शाश्वतत्वं महाबाहो यथावद्भरतर्षभ ॥ १२.२०६.६६ ॥
हे नराधिपा, नारदांनीही कृष्णाला परम मानले. हे महाबाहो, हे भरतर्षभा, त्याचे शाश्वतत्व यथार्थपणे मानले.
12.206.67
एवमेव महाबाहुः केशवः सत्यविक्रमः ।
अचिन्त्यः पुण्डरीकाक्षो नैष केवलमानुषः ॥ १२.२०६.६७ ॥
याचप्रमाणे महाबाहू केशव, ज्यांचा पराक्रम सत्य आहे, अचिंत्य आणि कमलनयन आहेत; ते केवळ मनुष्य नाहीत.
12.206.68
एवंविधोऽसौ पुरुषः को वैनं वेत्ति सर्वदा ।
एतत्ते कथितं राजन्भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १२.२०६.६८ ॥
असा तो पुरुष कोण सदैव जाणू शकतो? हे राजा, हे मी तुला सांगितले; आता आणखी काय ऐकण्याची इच्छा आहे?