マハーバーラタ · 章 12.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.212.1
योगं मे परमं तात मोक्षस्य वदभारत ।
तमहं तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि वदतांवर ॥ १२.२१२.१ ॥
親愛なる父よ、バラタの子よ、解脱への最高のヨーガを私に語ってください。話す者の中で最も優れた方よ、私はそれを真に知りたいのです。
12.212.2
भूयोपि ज्ञानसद्भावे स्थित्यर्थं त्वां ब्रवीम्यहम् ।
अचिन्त्यं वासुदेवाख्यं तस्मात्प्रब्रूहि सत्तम ॥ १२.२१२.२ ॥
再び、知識の真実の本質において確固たるために、私はあなたに言います。不可思議で、ヴァスデーヴァと呼ばれるものについて語ってください、善人の中で最も優れた方よ。
12.212.3
अत्राप्युदाह न्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १२.२१२.३ ॥
ここでも人々はこの古い伝承を語ります。解脱に結びついた、弟子と師の対話です。
12.212.4
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यमृषिसत्तमम् ।
तेजोराशिं महात्मानं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम् ॥ १२.२१२.४ ॥
あるバラモン、座している師、聖仙の中で最も優れた方、輝きの集まり、偉大な魂、誓いに真実で、感官を制した人。
12.212.5
शिष्यः परममेधावी श्रेयोर्थी सुसमाहितः ।
चरणावुपसंगृह्य स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ १२.२१२.५ ॥
最も聡明で、至福を求め、よく心を集中させた弟子は、師の足を取り、合掌して立ち、語った。
12.212.6
उपासनात्प्रसन्नोऽसि यदि वै भगवन्मम ।
संशयो मे महान्कश्चित्तं मे व्याख्यातुमर्हसि।
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सम्यग्ब्रूहि यत्परम् ॥ १२.२१२.६ ॥
尊き方よ、もし私の奉仕にご満足なら、私には大きな疑問があり、それを説明していただくべきです。私はどこから来て、あなたはどこから来たのか？あの至高のことを正しく語ってください。
12.212.7
कथं च सर्वभूतेषु समेषु द्विजसत्तम ।
सम्यग्वृत्ता निवर्तन्ते विपरीताः क्षयोदयाः ॥ १२.२१२.७ ॥
二生者の最勝者よ、すべての等しい存在のうちで、正しく行われる衰退と隆盛は、どのようにして反転し逆になるのか。
12.212.8
वेदेषु चापि यद्वाक्यं लौकिकं व्यापकं च यत् ।
एतद्विद्वन्यथातत्त्वं सर्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२१२.८ ॥
ヴェーダにある言葉と、世俗的で遍在するもの、賢者よ、この異なる真理のすべてを説明するのにあなたはふさわしい。
12.212.9
शृणु शिष्य महाप्राज्ञ ब्रह्मगुह्यमिदं परम् ।
अध्यात्मं सर्वभूतानामागमानां च यद्वसु ॥ १२.२१२.९ ॥
聞け、弟子よ、大いなる智者よ。これはブラフマンの至高の秘密であり、一切の存在者の内なる自己であり、聖典の宝である。
12.212.10
वासुदेवः सर्वमिदं विश्वस्य ब्रह्मणो सुखम् ।
सत्यं दानं तपो यज्ञस्तितिक्षा दम आर्जवम् ॥ १२.२१२.१० ॥
ヴァーсудеваこそこれらすべてであり、宇宙のブラフマンの至福である。真実、布施、苦行、供犠、忍耐、自制、正直もまた彼である。
12.212.11
पुरुषं सनातनं विष्णुं यं तं वेदविदो विदुः ।
सर्गप्रलयकर्तारमव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१२.११ ॥
ヴェーダに通じた人々が知る永遠の人格、ヴィシュヌ。創造と解消の主であり、未顕現にして永遠のブラフマンである。
12.212.12
तदिदं ब्रह्म वार्ष्णोयमितिहासं शृणुष्व मे ।
ब्राह्मणो ब्राह्मणैः श्राव्यो राजन्यः क्षत्रियैस्तता ॥ १२.२१२.१२ ॥
それこそがそのブラフマンである。ヴリシュニ族のこの伝承を私から聞きなさい。これはバラモンがバラモンに、クシャトリヤが王に語るべきもので、詳しく語られている。
12.212.13
वैश्यो वैश्यैस्तथा श्राव्यः शूद्रः शूद्रैर्महामनाः ।
माहात्म्यं देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२१२.१३ ॥
ヴァイシャはヴァイシャから、大度なシュードラはシュードラから聞かされるべきである——神々の神、無限の威光を持つヴィシュヌの偉大さを。
12.212.14
अर्हस्त्वमसि कल्याणं वार्ष्णेयाध्यात्ममुत्तमम् ॥ १२.२१२.१४ ॥
ヴリシュニの末裔よ、お前は吉祥で最上の内的教えを受けるにふさわしい。
12.212.15
यमच्युतं परं नित्यं लिङ्गहीनं च निर्मलम् ।
निर्वाणममृतं श्रीमत्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१२.१५ ॥
不滅であり、至上であり、永遠であり、標識なく、清浄なもの——それが涅槃、不死、栄光あるヴィシュヌの最高の境地である。
12.212.16
भवे च भेदवद्भिन्नं प्रदानं गुणकारकम् ।
तस्मिन्न सज्यते नित्यं स एष पुरुषोऽपरः ॥ १२.२१२.१६ ॥
生成の世界には、区別によって分かれ、諸性質を生み出す根源原理（プラダーナ）がある。彼はそれに決して執着しない——これが別の原人である。
12.212.17
पुरुषाधिष्ठितं नित्यं प्रधानं ब्रह्म कारणम् ।
कालस्वरूपं रूपेण विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १२.२१२.१७ ॥
原人に統御された永遠の根源原理は、ブラフマンであり原因である。時間の姿をとって、万物を生み出す力ある ヴィシュヌによって動かされる。
12.212.18
क्षोभ्यमाणं सृजत्येव नानाभूतानि भागशः ।
तद्दृष्ट्वा पुरुषोतत्वं साक्षीभूत्वा प्रवर्तते।
तत्प्रविश्य यथायोगमभिन्नो भिन्नलक्षणः ॥ १२.२१२.१८ ॥
揺り動かされて、それは種々の存在を部分ごとに創造する。最上の人の至高性を見て、証人としてそれは働く。ふさわしいように それに入り込み、彼は不可分でありながら異なる特徴を帯びる。
12.212.19
कालचक्रमनाद्यन्तं भावाभावस्वलक्षणम् ।
त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१२.१९ ॥
始まりも終わりもなく、有と無をおのれの相とする時輪は、三界のすべての衆生の中を車輪のように回る。
12.212.20
यत्तदक्षरमव्यक्तममृतं ब्रह्म शाश्वतम् ।
वदन्ति पुरुषव्याघ्र केशवं पुरुषर्षभम् ॥ १२.२१२.२० ॥
不滅で、未顕現で、不死で、永遠のブラフマン——人中の最上者よ、人々はそれをケーシャヴァと呼ぶ。人中の牡牛である。
12.212.21
तदक्षरमचिन्त्यं वै भिन्नरूपेण दृश्यते ।
पश्य कालाख्यमनिशं न चोष्णं नातिशीतलम् ॥ १२.२१२.२१ ॥
その不滅者は思議を超えるが、分かたれた姿で見られる。見よ、時と呼ばれるものは、常に熱いわけでも、極端に冷たいわけでもない。
12.212.22
न सन्त्येते गुणास्तस्मिंतथा तस्मात्प्रवर्तते ।
शीतलोऽयमनुप्राप्तः कालो ग्रीष्मस्तथैव च ॥ १२.२१२.२२ ॥
そこにはこれらの性質はない。ゆえにそれはこのように進む。見よ、寒の季節が訪れ、夏もまた同じように来る。
12.212.23
वक्ष्यन्ति सर्वभूतानि ह्येते सूर्योदयं प्रति ।
आगच्छन्ति निवर्तन्ति स कालो गुणराशयः ॥ १२.२१२.२३ ॥
すべての衆生は日の出に向かってこれらについて語るだろう。それらは来ては去る。その時は諸性質の集まりである。
12.212.24
न चैव प्रकृतिस्थेन कालयुक्तेन नित्यशः ।
गुणैः संभोगमरतिस्तत्वविज्ञानकोविदम्।
पुरुषाधिष्ठिता नित्यं प्रकृतिः सूयते परा ॥ १२.२१२.२४ ॥
原質に安住し時に結ばれた者は、常に諸性質の享受に耽るわけではない。真理の知に巧みな者は離欲にとどまる。プルシャに統べられた至上のプラクリティは常に生み出される。
12.212.25
पितॄन्देवानृषींश्चैव तथा वै यक्षराक्षसान् ।
नागासुरमनुष्यांश्च सृजते मनसाऽव्ययः ॥ १२.२१२.२५ ॥
不滅なるものは心によって、祖霊、神々、聖仙、夜叉、羅刹、龍、阿修羅、人間を創造する。
12.212.26
तथैव वेदशास्त्राणि लोकधर्मांश्च शाश्वतान् ।
प्रलये प्रकृतिं यातान्युगादौ सृजते पुनः ॥ १२.२१२.२६ ॥
同様に、ヴェーダ、論書、永遠の世間の法は、プララヤにおいて根本原質に帰入し、ユガの初めに再び創造される。
12.212.27
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १२.२१२.२७ ॥
季節が移ろうとき、それぞれの季節の徴が次々と様々な姿で現れるように、ユガの初めにはさまざまな存在の状態が現れる。
12.212.28
अथ यद्यद्यदा भावि कालयोगाद्युगादिषु ।
तत्तदुत्पद्यते ज्ञानं लोकयात्राविधानजम् ॥ १२.२१२.२८ ॥
そのとき、時との結合によってユガの初めに起こるべきものが、そのまま世間生活の定めから生まれた知識として生じる。
12.212.29
श्रुतिरेषा समाख्याता तदर्थं कारणात्मना ।
अनाम्नायविधानाद्वै वेदा ह्यन्तर्हिता यथा ॥ १२.२१२.२९ ॥
この聖典は、まさにその目的のために原因の形で説かれている。伝承の規定が失われると、ヴェーダもまた隠れてしまう。
12.212.30
युगान्ते ह्यस्तभूतानि शास्त्राणि विविधानि च ।
सर्वसत्वविना द्वै जीवात्मनित्यया स्मृताः।
अन्यस्मिन्नण्डसद्भावे वर्तमानानि नित्यशः ॥ १२.२१२.३० ॥
ユガの終わりに存在者たちは溶け去り、さまざまな論書もまた同様である。すべての生き物が滅しても、個我の永遠性によって記憶され、別の卵の状態ではつねに存在する。
12.212.31
युगान्तेऽन्तर्हितान्वेदान्सेतिहासान्महर्षयः ।
लेभिरे तपसा पूर्वमनुज्ञाताः स्वयंभुवा ॥ १२.२१२.३१ ॥
劫末にヴェーダと史伝は隠れていた。偉大な仙人たちは昔、苦行によってそれを得た。自生者（ブラフマー）が許可を与えたときに。
12.212.32
नियोगाद्ब्रह्मणो विप्रा लोकतन्त्रप्रवर्तकाः ।
वेदविद्भगवान्ब्रह्मा वेदाङ्गानि बृहस्पतिः।
भार्गवो नीतिशास्त्रं तु जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१२.३२ ॥
ブラフマーの命により、世界の秩序を導くバラモンたち——ヴェーダに通じた尊きブラフマーはヴェーダの支分を、ブリハスパティもまた、そしてバールガヴァは世の利益のために政治学を説いた。
12.212.33
गान्धर्वं नारदो वेद भरद्वाजो धनुर्ग्रहम् ।
देवर्षिचरितं गर्गो कृष्णात्रेयश्चिकित्सितम् ॥ १२.२१२.३३ ॥
ナーラダはガーンダルヴァ（音楽）を知り、バラドヴァージャは弓術を、ガルガは神仙の行いを、クリシュナートレーヤは治療の術を知った。
12.212.34
न्यायतन्त्रं हि कार्त्स्न्येन गौतमो वेद तत्वतः ।
वेदान्तकर्मायोगं च वेदविद्ब्रह्मविद्विभुः।
द्वैपायनो निजग्राह शिल्पशास्त्रं भृगुः पुनः ॥ १२.२१२.३४ ॥
ゴータマは論理学の体系を完全に真実に知った。ヴェーダとブラフマンに通じた遍在の聖者ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）はヴェーダーンタと行為のヨーガを修め、さらにブリグは工芸の学問を取った。
12.212.35
न्यायतन्त्राण्यनेकानि तस्तैरुक्तानि वादिभिः ।
हेत्वागमसदाचारैर्यदुक्तं तदुपास्यते ॥ १२.२१२.३५ ॥
それらの論者によって、多くの論理学の体系が説かれてきた。理性・聖典・善行によって説かれたものこそ、人が従うものである。
12.212.36
अनाद्यं तत्परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकस्तद्वेद भगवान्धाता नारायणः प्रभुः ॥ १२.२१२.३६ ॥
その始まりなき至高のブラフマンを、神々も聖仙たちも知らない。ただ一人だけがそれを知る——尊き創造主、主なるナーラーヤナである。
12.212.37
नारायणादृषिगणास्तथा मुख्याः सुरासुराः ।
राजर्षयः पुराणाश्च परमं दुःखभेषडम्।
वक्ष्येऽहं तव यत्प्राप्तमृषेद्वैपोयनान्मया ॥ १२.२१२.३७ ॥
ナーラーヤナから、聖仙の群れ、主要な神々と阿修羅、王仙、古伝の学者たちは至高の苦しみの薬を得た。私が聖仙ドヴァイパーヤナから受けたことを、あなたに語ろう。
12.212.38
पुरुषाधिष्ठितान्भावान्प्रकृतिः सूयते यदा ।
हेतुयुक्तमतः पूर्वं जगत्संपरिवर्तते ॥ १२.२१२.३८ ॥
プルシャに統御された諸有を根本原質（プラクリティ）が生み出すとき、原因に結ばれたこの世界は以前のように回転する。
12.212.39
दीपादन्ये यथा दीपाः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ।
प्रकृतिः सूयते सद्वदानन्त्यान्नापचीयते ॥ १२.२१२.३९ ॥
一つの灯から千もの他の灯がともるように、プラクリティは生じ、その無限性によって減ることはない。
12.212.40
अव्यक्तकर्मजा बुद्धिरहंकारं प्रसूयते ।
आकाशं चाप्यहंकाराद्वायुराकाशसंभवः ॥ १२.२१२.४० ॥
未顕の業から生じた覚（ブッディ）は我執（アハンカーラ）を生み、我執から虚空が、虚空から風が生じる。
12.212.41
वायोस्तेजस्ततश्चाप अद्भ्योऽथ वसुधोद्गता ।
मूलप्रकृतयो ह्यष्टौ जगदेतास्ववस्थितम् ॥ १२.२१२.४१ ॥
風から火が、次に水が生じ、水から大地が現れた。これら八つが根本の原質であり、この世界はその上に立っている。
12.212.42
ज्ञानेन्द्रियाण्यतः पञ्च पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यपि ।
विषयाः पञ्च चैकं च विकाराः षोडशं मनः ॥ १२.२१२.४२ ॥
これらから五つの知覚器官、五つの行為器官、五つの感覚対象、そして一つが生じる。変化のうち第十六は意（マナス）である。
12.212.43
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं ज्ञानेन्द्रियाण्यश्च ।
पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक्कर्मणी अपि ॥ १२.२१२.४३ ॥
聴覚、皮膚、両眼、舌、嗅覚は知の感官である。両足、肛門、生殖器、両手、言葉も行為の感官である。
12.212.44
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
विज्ञेयं व्यापकं चित्तं तेषु सर्वगतं मनः ॥ १२.२१२.४४ ॥
音、触、色、味、香は対象である。知るべきは遍く行き渡る心（citta）であり、意はそれらすべてに遍在するものである。
12.212.45
बुद्धीन्द्रियार्था इत्युक्ता दशसंसर्गयोनयः ।
सदसद्भावयोगे च मन इत्यभिधीयते ॥ १२.२१२.४५ ॥
これらは知の感官の対象と呼ばれ、十の接触の源である。有と無の状態が結合するとき、それは意と呼ばれる。
12.212.46
व्यवसायगुणा बुद्धिरहंकारोऽभिमानकः ।
न बीजं देहयोगे च कर्मबीजप्रवर्तनात् ॥ १२.२१२.४६ ॥
知性は決定という性質を持つ。自我意識は慢心である。身体との結合においてそれは種子ではない。業の種子を動かすからである。
12.212.47
रसज्ञाने तु जिह्वेयं व्याहृते वाक्यथैव च ।
इन्द्रियैर्विविधैर्युक्तं सर्वैर्व्यतं मनस्तथा ॥ १२.२१२.४७ ॥
味の知においては舌であり、発話においては文そのものである。種々の感官と結ばれ、すべてに織り込まれた意もまた同様である。
12.212.48
विद्यात्तु षोडशैतानि दैवतानि विभागशः ।
देहेषु ज्ञानकर्तारमुपासीनमुपासते ॥ १२.२१२.४८ ॥
この十六は部分ごとに神々として知るべきである。身体の中に座し知の主体であるものを、彼らは礼拝する。
12.212.49
तत्र सोमगुणा जिह्वा गन्धस्तु पृथिवीगुणः ।
श्रोत्रे शब्दगुणे चैव चक्षुरग्नेर्गुणस्तथा।
स्पर्शं वायुगुणं विद्यात्सर्वभूतेषु सर्वदा ॥ १२.२१२.४९ ॥
ここで舌はソーマの性質を持ち、香りは地の性質である。耳は音を性質とし、眼もまた火の性質である。触れることは風の性質である。これを、すべての生き物において常に知るべきである。
12.212.50
मनः सत्वगुणं प्राहु सत्वमव्यक्तजं तथा ।
सर्वभूतात्मभूतस्थं तस्माद्बुद्ध्येत बुद्धिमान् ॥ १२.२१२.५० ॥
心はサットヴァの性質を持つと言われ、サットヴァもまた未顕現から生じる。ゆえに知恵ある者は、すべての存在の自己として内に住するものを悟るべきである。
12.212.51
एते भावा जगत्सर्वं बहन्ति सचराचरम् ।
श्रिता विरजसं देवं यमाहुः परमं पदम् ॥ १२.२१२.५१ ॥
これらの状態は、動くものも動かぬものも含む全世界を担う。情熱を離れた神に帰依する者は、それを至高の境地と呼ぶ。
12.212.52
नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैर्भावैः स्मन्वितम् ।
व्याप्य शेते महानात्मा तस्मात्पुरुष उच्यते ॥ १२.२१२.५२ ॥
九つの門を持つこの聖なる都市は、これらの状態を備えている。大我はそれに遍満して横たわる。ゆえにそれはプルシャと呼ばれる。
12.212.53
अजरश्चामरश्चैव व्यक्ताव्यक्तोपदेशवान् ।
व्यापकः सगुणः सूक्ष्मः सर्वभूतगुणाश्रयः ॥ १२.२१२.५३ ॥
老いず死なず、顕と未顕の教えを備え、遍在し、属性を具え、微細で、一切の存在の属性の依り所である。
12.212.54
यथा दीपः प्रकाशात्मा ह्रस्वो वा यदि वा महान् ।
ज्ञानात्मानं तथा विद्यात्पुरुषं सर्वजन्तुषु ॥ १२.२१२.५४ ॥
灯火がその本性として光であるように、大きくとも小さくとも、同様にすべての生き物の中のプルシャは、知を本性とする自己であると知るべきである。
12.212.55
श्रोत्रं वेदयते वेद्यं स शृणोति स पश्यति ।
कारणं तस्य देहोऽयं स कर्ता सर्वकर्मणाम् ॥ १२.२१२.५५ ॥
聴覚は知られるべきものを知覚させる。聞くのも見るのも彼である。この身体は彼の道具であり、彼こそ一切の行為の作者である。
12.212.56
अग्निर्दारुगतो यद्वद्भिन्ने दारौ न दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थ ऋते योगान्न दृश्यते ॥ १२.२१२.५६ ॥
木の中に潜む火は、木を割っても見えない。同じく、身体に宿る我も、ヨーガなしには見えない。
12.212.57
अग्निर्यथा ह्युपायेन मथित्वा दारु दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थो योगेनैवात्र दृश्यते ॥ १२.२१२.५७ ॥
方法によって木をこすれば火が現れるように、身体に宿る我はここではヨーガによってのみ見られる。
12.212.58
नदीष्वापो यथा युक्ता यथा सूर्ये मरीचयः ।
संतन्वाना यथा यान्ति तथा देहाः शरीरिणाम् ॥ १२.२१२.५८ ॥
川の水が合流して流れ、太陽の光が広がって進むように、有身の存在の身体もまた移り行く。
12.212.59
स्वप्नयोगे यथैवात्मा पञ्चेन्द्रियसमायुतः ।
देहमुत्सृज्य वै याति तथैवात्मोपलभ्यते ॥ १२.२१२.५९ ॥
夢の状態で、五感と結ばれた我が身体を離れて去るように、我はこのように知覚される。
12.212.60
कर्मणा व्याप्यते सर्वं कर्मणैवोपपद्यते ।
कर्मणा नीयतेऽन्यत्र स्वकृतेन बलीयसा ॥ १२.२१२.६० ॥
すべては行為に貫かれ、行為からのみ生じる。自らの行為というより強い力によって、人は別の所へ導かれる。
12.212.61
स तु देहाद्यथा देहं त्यक्त्वाऽन्यं प्रतिपद्यते ।
तथा तं संप्रवक्ष्यामि भूतग्रामं स्वकर्मजम् ॥ १२.२१२.६१ ॥
身体を持つものが一つの身体を捨てて別の身体を得るように、私は自らの業から生じた生類の群れについて語ろう。