മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.212.1
योगं मे परमं तात मोक्षस्य वदभारत ।
तमहं तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि वदतांवर ॥ १२.२१२.१ ॥
ഹേ താതാ, ഭാരതാ! മോക്ഷത്തിനുള്ള പരമയോഗം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ. വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.212.2
भूयोपि ज्ञानसद्भावे स्थित्यर्थं त्वां ब्रवीम्यहम् ।
अचिन्त्यं वासुदेवाख्यं तस्मात्प्रब्रूहि सत्तम ॥ १२.२१२.२ ॥
വീണ്ടും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥഭാവത്തിൽ സ്ഥിരതയ്ക്കായി ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു. അചിന്ത്യമായതും വാസുദേവൻ എന്ന് പേരുള്ളതുമായ അതിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുതരൂ, സജ്ജനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
12.212.3
अत्राप्युदाह न्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १२.२१२.३ ॥
ഇവിടെയും ആളുകൾ ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം പറയുന്നു—മോക്ഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, ഗുരുവും ശിഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ആ സംവാദം.
12.212.4
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यमृषिसत्तमम् ।
तेजोराशिं महात्मानं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम् ॥ १२.२१२.४ ॥
ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, ഇരിക്കുന്ന ആചാര്യൻ, ഋഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, തേജോരാശി, മഹാത്മാവ്, സത്യപ്രതിജ്ഞനായവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ.
12.212.5
शिष्यः परममेधावी श्रेयोर्थी सुसमाहितः ।
चरणावुपसंगृह्य स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ १२.२१२.५ ॥
അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യൻ, ശ്രേയസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, നന്നായി ഏകാഗ്രനായവൻ, ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളെ പിടിച്ച്, കൈകൂപ്പി നിന്നു പറഞ്ഞു.
12.212.6
उपासनात्प्रसन्नोऽसि यदि वै भगवन्मम ।
संशयो मे महान्कश्चित्तं मे व्याख्यातुमर्हसि।
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सम्यग्ब्रूहि यत्परम् ॥ १२.२१२.६ ॥
എന്റെ ഉപാസനയാൽ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഭഗവാനേ, എനിക്ക് ഒരു വലിയ സംശയമുണ്ട്; അത് വിശദീകരിക്കാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്. ഞാൻ എവിടെനിന്ന്, നിങ്ങൾ എവിടെനിന്ന്? ആ പരമമായത് ശരിയായി പറഞ്ഞുതരൂ.
12.212.7
कथं च सर्वभूतेषु समेषु द्विजसत्तम ।
सम्यग्वृत्ता निवर्तन्ते विपरीताः क्षयोदयाः ॥ १२.२१२.७ ॥
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, സർവഭൂതങ്ങളിലും സമമായവയിൽ, ശരിയായി നടക്കുന്ന ക്ഷയോദയങ്ങൾ എങ്ങനെ വിപരീതമായി തിരിഞ്ഞുപോകുന്നു?
12.212.8
वेदेषु चापि यद्वाक्यं लौकिकं व्यापकं च यत् ।
एतद्विद्वन्यथातत्त्वं सर्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२१२.८ ॥
വേദങ്ങളിലെ വാക്യവും ലൗകികവും വ്യാപകവുമായതും, വിദ്വാനേ, ഈ അന്യഥാ തത്ത്വമെല്ലാം വിവരിക്കുവാൻ നീ യോഗ്യനാണ്.
12.212.9
शृणु शिष्य महाप्राज्ञ ब्रह्मगुह्यमिदं परम् ।
अध्यात्मं सर्वभूतानामागमानां च यद्वसु ॥ १२.२१२.९ ॥
കേൾക്കൂ, ശിഷ്യാ, മഹാപ്രാജ്ഞനേ! ഇത് പരമമായ ബ്രഹ്മരഹസ്യമാണ്; സർവഭൂതങ്ങളുടെയും അധ്യാത്മവും ആഗമങ്ങളുടെ സമ്പത്തുമാണ്.
12.212.10
वासुदेवः सर्वमिदं विश्वस्य ब्रह्मणो सुखम् ।
सत्यं दानं तपो यज्ञस्तितिक्षा दम आर्जवम् ॥ १२.२१२.१० ॥
വാസുദേവനാണ് ഇതെല്ലാം; വിശ്വബ്രഹ്മത്തിന്റെ സുഖവും അവനാണ്. സത്യം, ദാനം, തപസ്സ്, യജ്ഞം, ക്ഷമ, ദമം, ആർജവം എന്നിവയും അവൻ തന്നെ.
12.212.11
पुरुषं सनातनं विष्णुं यं तं वेदविदो विदुः ।
सर्गप्रलयकर्तारमव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१२.११ ॥
വേദജ്ഞർ അറിയുന്ന സനാതനപുരുഷനായ വിഷ്ണു; സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും ചെയ്യുന്നവൻ; അവ്യക്തവും ശാശ്വതവുമായ ബ്രഹ്മം.
12.212.12
तदिदं ब्रह्म वार्ष्णोयमितिहासं शृणुष्व मे ।
ब्राह्मणो ब्राह्मणैः श्राव्यो राजन्यः क्षत्रियैस्तता ॥ १२.२१२.१२ ॥
അതാണ് ആ ബ്രഹ്മം; വൃഷ്ണികുലത്തിന്റെ ഈ ഇതിഹാസം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കൂ. ബ്രാഹ്മണന് ബ്രാഹ്മണരും രാജന്യന് ക്ഷത്രിയരും കേൾപ്പിക്കേണ്ടതായ ഇത് വിസ്തരിച്ചു പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.212.13
वैश्यो वैश्यैस्तथा श्राव्यः शूद्रः शूद्रैर्महामनाः ।
माहात्म्यं देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२१२.१३ ॥
വൈശ്യൻ വൈശ്യരാലും, മഹാമനസ്കനായ ശൂദ്രൻ ശൂദ്രരാലും ഇത് കേൾപ്പിക്കപ്പെടണം — അമിതതേജസ്വിയായ ദേവദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ മാഹാത്മ്യം.
12.212.14
अर्हस्त्वमसि कल्याणं वार्ष्णेयाध्यात्ममुत्तमम् ॥ १२.२१२.१४ ॥
വാർഷ്ണേയാ, നീ മംഗളകരമായ ഉത്തമ അധ്യാത്മത്തിന് അർഹനാണ്.
12.212.15
यमच्युतं परं नित्यं लिङ्गहीनं च निर्मलम् ।
निर्वाणममृतं श्रीमत्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१२.१५ ॥
അച്യുതവും പരവും നിത്യവും ലിംഗരഹിതവും നിർമ്മലവുമായത് — അത് നിർവാണം, അമൃതം, ശ്രീമാനായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം.
12.212.16
भवे च भेदवद्भिन्नं प्रदानं गुणकारकम् ।
तस्मिन्न सज्यते नित्यं स एष पुरुषोऽपरः ॥ १२.२१२.१६ ॥
ഭവത്തിൽ ഭേദങ്ങളോടെ വിഭജിതമായ, ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രധാനമുണ്ട്; അതിൽ അവൻ ഒരിക്കലും പറ്റിച്ചേരുന്നില്ല — ഇവനാണ് മറ്റൊരു പുരുഷൻ.
12.212.17
पुरुषाधिष्ठितं नित्यं प्रधानं ब्रह्म कारणम् ।
कालस्वरूपं रूपेण विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १२.२१२.१७ ॥
പുരുഷനാൽ അധിഷ്ഠിതമായ നിത്യമായ പ്രധാനമാണ് ബ്രഹ്മവും കാരണവും; കാലസ്വരൂപത്തിൽ പ്രഭവിഷ്ണുവായ വിഷ്ണുവിനാൽ (നടത്തപ്പെടുന്നു).
12.212.18
क्षोभ्यमाणं सृजत्येव नानाभूतानि भागशः ।
तद्दृष्ट्वा पुरुषोतत्वं साक्षीभूत्वा प्रवर्तते।
तत्प्रविश्य यथायोगमभिन्नो भिन्नलक्षणः ॥ १२.२१२.१८ ॥
ഇളക്കപ്പെട്ട് അത് നാനാഭൂതങ്ങളെ ഭാഗംഭാഗമായി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുരുഷോത്തമത്വം കണ്ട് സാക്ഷിയായി (പുരുഷൻ) പ്രവർത്തിക്കുന്നു; യഥായോഗം അതിൽ പ്രവേശിച്ച് അഭിന്നനായിരിക്കെയും ഭിന്നലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനാകുന്നു.
12.212.19
कालचक्रमनाद्यन्तं भावाभावस्वलक्षणम् ।
त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१२.१९ ॥
ആദിയും അന്ത്യവുമില്ലാത്ത, ഭാവാഭാവങ്ങളാണ് സ്വലക്ഷണമായ കാലചക്രം മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും സർവഭൂതങ്ങളിലും ചക്രംപോലെ തിരിയുന്നു.
12.212.20
यत्तदक्षरमव्यक्तममृतं ब्रह्म शाश्वतम् ।
वदन्ति पुरुषव्याघ्र केशवं पुरुषर्षभम् ॥ १२.२१२.२० ॥
അക്ഷരവും അവ്യക്തവും അമൃതവും ശാശ്വതവുമായ ആ ബ്രഹ്മത്തെ — പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, കേശവൻ എന്ന് അവർ വിളിക്കുന്നു; അവൻ പുരുഷന്മാരിൽ ഋഷഭനാണ്.
12.212.21
तदक्षरमचिन्त्यं वै भिन्नरूपेण दृश्यते ।
पश्य कालाख्यमनिशं न चोष्णं नातिशीतलम् ॥ १२.२१२.२१ ॥
ആ അക്ഷരം അചിന്ത്യമാണ്; എങ്കിലും ഭിന്നരൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. നോക്കൂ, കാലം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത് എപ്പോഴും ചൂടുള്ളതല്ല, അത്യന്തം തണുപ്പുള്ളതുമല്ല.
12.212.22
न सन्त्येते गुणास्तस्मिंतथा तस्मात्प्रवर्तते ।
शीतलोऽयमनुप्राप्तः कालो ग्रीष्मस्तथैव च ॥ १२.२१२.२२ ॥
അതിൽ ഈ ഗുണങ്ങളില്ല; അതിനാൽ അത് അങ്ങനെതന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതാ തണുപ്പുകാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു; വേനൽക്കാലവും അതുപോലെ വരുന്നു.
12.212.23
वक्ष्यन्ति सर्वभूतानि ह्येते सूर्योदयं प्रति ।
आगच्छन्ति निवर्तन्ति स कालो गुणराशयः ॥ १२.२१२.२३ ॥
എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും സൂര്യോദയത്തിലേക്ക് നോക്കി ഇവയെക്കുറിച്ച് പറയും. ഇവ വരുന്നു, മടങ്ങുന്നു; ആ കാലം ഗുണരാശിയാണ്.
12.212.24
न चैव प्रकृतिस्थेन कालयुक्तेन नित्यशः ।
गुणैः संभोगमरतिस्तत्वविज्ञानकोविदम्।
पुरुषाधिष्ठिता नित्यं प्रकृतिः सूयते परा ॥ १२.२१२.२४ ॥
പ്രകൃതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും കാലത്തോടു ബന്ധിതനുമായവൻ എപ്പോഴും ഗുണഭോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല; തത്ത്വജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണൻ വിരക്തനായിരിക്കുന്നു. പുരുഷാധിഷ്ഠിതമായ പരമപ്രകൃതി എപ്പോഴും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
12.212.25
पितॄन्देवानृषींश्चैव तथा वै यक्षराक्षसान् ।
नागासुरमनुष्यांश्च सृजते मनसाऽव्ययः ॥ १२.२१२.२५ ॥
പിതൃക്കളെയും ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും യക്ഷരാക്ഷസന്മാരെയും നാഗാസുരമനുഷ്യരെയും അവ്യയൻ മനസ്സാൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
12.212.26
तथैव वेदशास्त्राणि लोकधर्मांश्च शाश्वतान् ।
प्रलये प्रकृतिं यातान्युगादौ सृजते पुनः ॥ १२.२१२.२६ ॥
അതുപോലെ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും ശാശ്വതമായ ലോകധർമ്മങ്ങളും പ്രളയത്തിൽ പ്രകൃതിയിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു; യുഗാരംഭത്തിൽ അവൻ അവയെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
12.212.27
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १२.२१२.२७ ॥
ഋതുക്കളിൽ ഋതുലക്ഷണങ്ങൾ പരമ്പരയായി പലരൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നതുപോലെ, യുഗാദികളിലും ഭാവങ്ങൾ അങ്ങനെതന്നെ കാണപ്പെടുന്നു.
12.212.28
अथ यद्यद्यदा भावि कालयोगाद्युगादिषु ।
तत्तदुत्पद्यते ज्ञानं लोकयात्राविधानजम् ॥ १२.२१२.२८ ॥
അപ്പോൾ കാലയോഗത്താൽ യുഗാദികളിൽ ഏതേത് എപ്പോൾ ഉണ്ടാകേണ്ടതോ, ലോകയാത്രാവിധാനത്തിൽനിന്നു ജനിക്കുന്ന ആ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു.
12.212.29
श्रुतिरेषा समाख्याता तदर्थं कारणात्मना ।
अनाम्नायविधानाद्वै वेदा ह्यन्तर्हिता यथा ॥ १२.२१२.२९ ॥
ഈ ശ്രുതി അതിനുവേണ്ടി കാരണരൂപത്തിൽ പറയപ്പെട്ടു; ഓതൽ വിധാനമില്ലാതാകുമ്പോൾ വേദങ്ങളും മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
12.212.30
युगान्ते ह्यस्तभूतानि शास्त्राणि विविधानि च ।
सर्वसत्वविना द्वै जीवात्मनित्यया स्मृताः।
अन्यस्मिन्नण्डसद्भावे वर्तमानानि नित्यशः ॥ १२.२१२.३० ॥
യുഗാന്ത്യത്തിൽ ഭൂതങ്ങൾ ലയിക്കുന്നു; വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും അങ്ങനെതന്നെ. എല്ലാ ജീവികളും നശിച്ചാലും ജീവാത്മാവിന്റെ നിത്യതയാൽ അവ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു അണ്ഡാവസ്ഥയുള്ളപ്പോൾ അവ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
12.212.31
युगान्तेऽन्तर्हितान्वेदान्सेतिहासान्महर्षयः ।
लेभिरे तपसा पूर्वमनुज्ञाताः स्वयंभुवा ॥ १२.२१२.३१ ॥
യുഗാന്തത്തിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന വേദങ്ങളെയും ഇതിഹാസങ്ങളെയും മഹർഷിമാർ പണ്ട് തപസ്സിനാൽ നേടി; സ്വയംഭൂവായ (ബ്രഹ്മാവ്) അവർക്ക് അനുമതി നൽകിയപ്പോൾ.
12.212.32
नियोगाद्ब्रह्मणो विप्रा लोकतन्त्रप्रवर्तकाः ।
वेदविद्भगवान्ब्रह्मा वेदाङ्गानि बृहस्पतिः।
भार्गवो नीतिशास्त्रं तु जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१२.३२ ॥
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിയോഗത്താൽ ലോകക്രമം നടത്തുന്ന വിപ്രന്മാർ — വേദജ്ഞനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് വേദാംഗങ്ങളെയും ബൃഹസ്പതി വേദാംഗങ്ങളെയും ഭാർഗവൻ ലോകഹിതത്തിനായി നീതിശാസ്ത്രവും ഉപദേശിച്ചു.
12.212.33
गान्धर्वं नारदो वेद भरद्वाजो धनुर्ग्रहम् ।
देवर्षिचरितं गर्गो कृष्णात्रेयश्चिकित्सितम् ॥ १२.२१२.३३ ॥
ഗാന്ധർവ്വം (സംഗീതം) നാരദൻ അറിഞ്ഞു, ധനുർവിദ്യ ഭരദ്വാജൻ അറിഞ്ഞു, ദേവർഷിചരിതം ഗർഗ്ഗൻ അറിഞ്ഞു, ചികിത്സ കൃഷ്ണാത്രേയൻ അറിഞ്ഞു.
12.212.34
न्यायतन्त्रं हि कार्त्स्न्येन गौतमो वेद तत्वतः ।
वेदान्तकर्मायोगं च वेदविद्ब्रह्मविद्विभुः।
द्वैपायनो निजग्राह शिल्पशास्त्रं भृगुः पुनः ॥ १२.२१२.३४ ॥
ന്യായശാസ്ത്രം ഗൗതമൻ പൂർണ്ണമായി തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞു; വേദജ്ഞനും ബ്രഹ്മജ്ഞനും സർവ്വവ്യാപിയുമായ ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) വേദാന്തവും കർമ്മയോഗവും സ്വായത്തമാക്കി, പിന്നെ ഭൃഗു ശിൽപശാസ്ത്രവും.
12.212.35
न्यायतन्त्राण्यनेकानि तस्तैरुक्तानि वादिभिः ।
हेत्वागमसदाचारैर्यदुक्तं तदुपास्यते ॥ १२.२१२.३५ ॥
ന്യായതന്ത്രങ്ങൾ അനേകമുണ്ട്; ആ വാദികളാൽ അവ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേതു, ആഗമം, സദാചാരം എന്നിവയാൽ എന്തു പറയപ്പെട്ടുവോ അതു മാത്രം അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു.
12.212.36
अनाद्यं तत्परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकस्तद्वेद भगवान्धाता नारायणः प्रभुः ॥ १२.२१२.३६ ॥
ആദിയില്ലാത്ത ആ പരബ്രഹ്മത്തെ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അറിയുന്നില്ല; ഒരുവൻ മാത്രമേ അതറിയുന്നുള്ളൂ — ഭഗവാൻ ധാതാവായ നാരായണൻ പ്രഭു.
12.212.37
नारायणादृषिगणास्तथा मुख्याः सुरासुराः ।
राजर्षयः पुराणाश्च परमं दुःखभेषडम्।
वक्ष्येऽहं तव यत्प्राप्तमृषेद्वैपोयनान्मया ॥ १२.२१२.३७ ॥
നാരായണനിൽ നിന്ന് ഋഷിഗണങ്ങളും പ്രധാന ദേവാസുരന്മാരും രാജർഷികളും പുരാണജ്ഞരും പരമദുഃഖൗഷധം നേടി. ഋഷി ദ്വൈപായനനിൽ നിന്ന് ഞാൻ നേടിയത് നിന്നോട് പറയാം.
12.212.38
पुरुषाधिष्ठितान्भावान्प्रकृतिः सूयते यदा ।
हेतुयुक्तमतः पूर्वं जगत्संपरिवर्तते ॥ १२.२१२.३८ ॥
പുരുഷനാൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഭാവങ്ങളെ പ്രകൃതി ജനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, കാരണങ്ങളോടു കൂടിയ ഈ ജഗത്ത് മുൻപത്തെപ്പോലെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
12.212.39
दीपादन्ये यथा दीपाः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ।
प्रकृतिः सूयते सद्वदानन्त्यान्नापचीयते ॥ १२.२१२.३९ ॥
ഒരു വിളക്കിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു വിളക്കുകൾ തെളിയുന്നതുപോലെ പ്രകൃതി ജനിക്കുന്നു; അതിന്റെ അനന്തതയാൽ അതു ക്ഷയിക്കുന്നില്ല.
12.212.40
अव्यक्तकर्मजा बुद्धिरहंकारं प्रसूयते ।
आकाशं चाप्यहंकाराद्वायुराकाशसंभवः ॥ १२.२१२.४० ॥
അവ്യക്തകർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബുദ്ധി അഹങ്കാരത്തെ പ്രസവിക്കുന്നു; അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ആകാശം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു ഉണ്ടാകുന്നു.
12.212.41
वायोस्तेजस्ततश्चाप अद्भ्योऽथ वसुधोद्गता ।
मूलप्रकृतयो ह्यष्टौ जगदेतास्ववस्थितम् ॥ १२.२१२.४१ ॥
വായുവിൽ നിന്ന് തേജസ്സ്, പിന്നെ ജലം, ജലത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി ഉയർന്നു. ഇവ എട്ടു മൂലപ്രകൃതികൾ; ഇവയിൽ ഈ ജഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
12.212.42
ज्ञानेन्द्रियाण्यतः पञ्च पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यपि ।
विषयाः पञ्च चैकं च विकाराः षोडशं मनः ॥ १२.२१२.४२ ॥
ഇവയിൽ നിന്ന് അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഞ്ചു കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഞ്ചു വിഷയങ്ങൾ, ഒന്ന്; വികാരങ്ങളിൽ പതിനാറാമത്തേത് മനസ്സ്.
12.212.43
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं ज्ञानेन्द्रियाण्यश्च ।
पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक्कर्मणी अपि ॥ १२.२१२.४३ ॥
ശ്രോത്രം, ത്വക്ക്, രണ്ട് കണ്ണുകൾ, നാവ്, ഘ്രാണം—ഇവ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ. രണ്ട് പാദങ്ങൾ, പായു, ഉപസ്ഥം, രണ്ട് കൈകൾ, വാക്ക്—ഇവ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ.
12.212.44
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
विज्ञेयं व्यापकं चित्तं तेषु सर्वगतं मनः ॥ १२.२१२.४४ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവ വിഷയങ്ങൾ. അറിയേണ്ടത് വ്യാപകമായ ചിത്തം; അവയിലെല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത് മനസ്സ്.
12.212.45
बुद्धीन्द्रियार्था इत्युक्ता दशसंसर्गयोनयः ।
सदसद्भावयोगे च मन इत्यभिधीयते ॥ १२.२१२.४५ ॥
ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങൾ എന്ന് പറയപ്പെട്ടവ—പത്ത് സമ്പർക്കങ്ങളുടെ ഉറവിടങ്ങൾ. സത്തും അസത്തും ചേരുന്ന യോഗത്തിൽ അതിനെ മനസ്സ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
12.212.46
व्यवसायगुणा बुद्धिरहंकारोऽभिमानकः ।
न बीजं देहयोगे च कर्मबीजप्रवर्तनात् ॥ १२.२१२.४६ ॥
നിശ്ചയഗുണമുള്ളത് ബുദ്ധി; അഹങ്കാരം അഭിമാനമാണ്. ദേഹയോഗത്തിൽ ഇത് ബീജമല്ല; കർമ്മബീജത്തെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ.
12.212.47
रसज्ञाने तु जिह्वेयं व्याहृते वाक्यथैव च ।
इन्द्रियैर्विविधैर्युक्तं सर्वैर्व्यतं मनस्तथा ॥ १२.२१२.४७ ॥
രസജ്ഞാനത്തിൽ ഇതാണ് നാവ്; വ്യാഹൃതിയിൽ വാക്യവും അതുതന്നെ. വിവിധ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടു ചേർന്നതും എല്ലാറ്റിനാലും നെയ്യപ്പെട്ടതുമായ മനസ്സും അതുപോലെ.
12.212.48
विद्यात्तु षोडशैतानि दैवतानि विभागशः ।
देहेषु ज्ञानकर्तारमुपासीनमुपासते ॥ १२.२१२.४८ ॥
ഈ പതിനാറിനെ വിഭാഗമനുസരിച്ച് ദേവതകളായി അറിയണം. ദേഹങ്ങളിൽ ജ്ഞാനകർത്താവായി ഇരിക്കുന്നവനെ അവർ ഉപാസിക്കുന്നു.
12.212.49
तत्र सोमगुणा जिह्वा गन्धस्तु पृथिवीगुणः ।
श्रोत्रे शब्दगुणे चैव चक्षुरग्नेर्गुणस्तथा।
स्पर्शं वायुगुणं विद्यात्सर्वभूतेषु सर्वदा ॥ १२.२१२.४९ ॥
അവിടെ നാവ് സോമഗുണമുള്ളതാണ്; ഗന്ധം ഭൂമിയുടെ ഗുണം. ചെവികൾ ശബ്ദഗുണമുള്ളവയാണ്; കണ്ണ് അഗ്നിയുടെ ഗുണം. സ്പർശം വായുവിന്റെ ഗുണമെന്ന് സർവഭൂതങ്ങളിലും എപ്പോഴും അറിയണം.
12.212.50
मनः सत्वगुणं प्राहु सत्वमव्यक्तजं तथा ।
सर्वभूतात्मभूतस्थं तस्माद्बुद्ध्येत बुद्धिमान् ॥ १२.२१२.५० ॥
മനസ്സ് സത്വഗുണമുള്ളതെന്ന് പറയുന്നു; സത്വവും അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതാണ്. സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ആത്മാവായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് അതിനാൽ ബുദ്ധിമാൻ അറിയണം.
12.212.51
एते भावा जगत्सर्वं बहन्ति सचराचरम् ।
श्रिता विरजसं देवं यमाहुः परमं पदम् ॥ १२.२१२.५१ ॥
ഈ ഭാവങ്ങൾ ചരാചരമായ സർവ ജഗത്തിനെയും വഹിക്കുന്നു. രജോഗുണരഹിതനായ ആ ദേവനെ ആശ്രയിച്ചവർ അവനെ പരമപദം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
12.212.52
नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैर्भावैः स्मन्वितम् ।
व्याप्य शेते महानात्मा तस्मात्पुरुष उच्यते ॥ १२.२१२.५२ ॥
ഒൻപത് വാതിലുകളുള്ള ഈ പുണ്യനഗരം ഈ ഭാവങ്ങളോടു കൂടിയതാണ്. അതിൽ വ്യാപിച്ച് മഹാത്മാവ് വസിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവൻ പുരുഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
12.212.53
अजरश्चामरश्चैव व्यक्ताव्यक्तोपदेशवान् ।
व्यापकः सगुणः सूक्ष्मः सर्वभूतगुणाश्रयः ॥ १२.२१२.५३ ॥
ജരയില്ലാത്തവനും അമരനും, വ്യക്താവ്യക്തങ്ങളുടെ ഉപദേശമുള്ളവനും, വ്യാപകനും, ഗുണസഹിതനും, സൂക്ഷ്മനും, സർവഭൂതഗുണങ്ങൾക്ക് ആശ്രയവുമാണ്.
12.212.54
यथा दीपः प्रकाशात्मा ह्रस्वो वा यदि वा महान् ।
ज्ञानात्मानं तथा विद्यात्पुरुषं सर्वजन्तुषु ॥ १२.२१२.५४ ॥
വിളക്ക് പ്രകാശം തന്നെ സ്വഭാവമായിട്ടുള്ളതുപോലെ, അത് ചെറുതോ വലുതോ ആയാലും; അതുപോലെ സർവജീവികളിലും പുരുഷനെ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ ആത്മാവായി അറിയണം.
12.212.55
श्रोत्रं वेदयते वेद्यं स शृणोति स पश्यति ।
कारणं तस्य देहोऽयं स कर्ता सर्वकर्मणाम् ॥ १२.२१२.५५ ॥
ശ്രോത്രം അറിയേണ്ടതിനെ അറിയിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെ കേൾക്കുന്നു, അവൻ തന്നെ കാണുന്നു. ഈ ദേഹം അവന്റെ ഉപകരണം; അവനാണ് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളുടെയും കർത്താവ്.
12.212.56
अग्निर्दारुगतो यद्वद्भिन्ने दारौ न दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थ ऋते योगान्न दृश्यते ॥ १२.२१२.५६ ॥
മരത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന അഗ്നി മരം പിളർന്നാലും കാണപ്പെടുന്നില്ല; അതുപോലെ ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവ് യോഗമില്ലാതെ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.212.57
अग्निर्यथा ह्युपायेन मथित्वा दारु दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थो योगेनैवात्र दृश्यते ॥ १२.२१२.५७ ॥
ഒരു ഉപായത്താൽ മരം കടഞ്ഞാൽ അഗ്നി കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവ് യോഗത്താൽ തന്നെ ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു.
12.212.58
नदीष्वापो यथा युक्ता यथा सूर्ये मरीचयः ।
संतन्वाना यथा यान्ति तथा देहाः शरीरिणाम् ॥ १२.२१२.५८ ॥
നദികളിൽ ജലം ചേർന്ന് ഒഴുകുന്നതുപോലെയും സൂര്യനിൽ രശ്മികൾ വ്യാപിച്ചു പോകുന്നതുപോലെയും, ദേഹധാരികളുടെ ശരീരങ്ങളും ഇങ്ങനെ കടന്നുപോകുന്നു.
12.212.59
स्वप्नयोगे यथैवात्मा पञ्चेन्द्रियसमायुतः ।
देहमुत्सृज्य वै याति तथैवात्मोपलभ्यते ॥ १२.२१२.५९ ॥
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളോടു കൂടിയ ആത്മാവ് ദേഹം വിട്ട് പോകുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് ഇങ്ങനെ അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു.
12.212.60
कर्मणा व्याप्यते सर्वं कर्मणैवोपपद्यते ।
कर्मणा नीयतेऽन्यत्र स्वकृतेन बलीयसा ॥ १२.२१२.६० ॥
എല്ലാം കർമ്മത്താൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കർമ്മത്താലേ ഉണ്ടാകുന്നു. സ്വന്തം കൃതകർമ്മത്തിന്റെ ശക്തമായ ബലത്താൽ മനുഷ്യൻ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
12.212.61
स तु देहाद्यथा देहं त्यक्त्वाऽन्यं प्रतिपद्यते ।
तथा तं संप्रवक्ष्यामि भूतग्रामं स्वकर्मजम् ॥ १२.२१२.६१ ॥
ഒരു ശരീരം വിട്ട് മറ്റൊന്നിനെ പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വകർമ്മത്താൽ ജനിക്കുന്ന ജീവസമൂഹത്തെ ഞാൻ വിവരിക്കാം.