ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.212.1
योगं मे परमं तात मोक्षस्य वदभारत ।
तमहं तत्त्वतो ज्ञातुमिच्छामि वदतांवर ॥ १२.२१२.१ ॥
ಓ ತಂದೆಯೇ, ಭಾರತನೇ! ಮೋಕ್ಷದ ಪರಮ ಯೋಗವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ಮಾತನಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
12.212.2
भूयोपि ज्ञानसद्भावे स्थित्यर्थं त्वां ब्रवीम्यहम् ।
अचिन्त्यं वासुदेवाख्यं तस्मात्प्रब्रूहि सत्तम ॥ १२.२१२.२ ॥
ಮತ್ತೆ, ಜ್ಞಾನದ ಸತ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಗಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅಚಿಂತ್ಯವಾದ, ವಾಸುದೇವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅದರ ಕುರಿತು ಹೇಳಿ, ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.212.3
अत्राप्युदाह न्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १२.२१२.३ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರ ಸಂವಾದವನ್ನು.
12.212.4
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यमृषिसत्तमम् ।
तेजोराशिं महात्मानं सत्यसन्धं जितेन्द्रियम् ॥ १२.२१२.४ ॥
ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆಚಾರ್ಯ, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ರಾಶಿ, ಮಹಾತ್ಮ, ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು.
12.212.5
शिष्यः परममेधावी श्रेयोर्थी सुसमाहितः ।
चरणावुपसंगृह्य स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ १२.२१२.५ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಶಿಷ್ಯನು, ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರನಾದವನು, ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತು ಹೇಳಿದನು.
12.212.6
उपासनात्प्रसन्नोऽसि यदि वै भगवन्मम ।
संशयो मे महान्कश्चित्तं मे व्याख्यातुमर्हसि।
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सम्यग्ब्रूहि यत्परम् ॥ १२.२१२.६ ॥
ನನ್ನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಗವನ್, ನನಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಶಯವಿದೆ; ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ನೀವು ಅರ್ಹರು. ನಾನು ಎಲ್ಲಿಂದ, ನೀವು ಎಲ್ಲಿಂದ? ಆ ಪರಮವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ಹೇಳಿ.
12.212.7
कथं च सर्वभूतेषु समेषु द्विजसत्तम ।
सम्यग्वृत्ता निवर्तन्ते विपरीताः क्षयोदयाः ॥ १२.२१२.७ ॥
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಿಯಾಗಿ ಸಾಗುವ ಕ್ಷಯೋದಯಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ?
12.212.8
वेदेषु चापि यद्वाक्यं लौकिकं व्यापकं च यत् ।
एतद्विद्वन्यथातत्त्वं सर्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२१२.८ ॥
ವೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಾಕ್ಯವೂ, ಲೌಕಿಕವೂ ವ್ಯಾಪಕವೂ ಆದುದೂ, ಓ ವಿದ್ವಾಂಸನೇ, ಈ ಭಿನ್ನ ತತ್ತ್ವವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಲು ನೀನು ಯೋಗ್ಯನು.
12.212.9
शृणु शिष्य महाप्राज्ञ ब्रह्मगुह्यमिदं परम् ।
अध्यात्मं सर्वभूतानामागमानां च यद्वसु ॥ १२.२१२.९ ॥
ಕೇಳು, ಶಿಷ್ಯನೇ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ಇದು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮರಹಸ್ಯ; ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಆಗಮಗಳ ಸಂಪತ್ತು ಕೂಡ ಇದೇ.
12.212.10
वासुदेवः सर्वमिदं विश्वस्य ब्रह्मणो सुखम् ।
सत्यं दानं तपो यज्ञस्तितिक्षा दम आर्जवम् ॥ १२.२१२.१० ॥
ವಾಸುದೇವನೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ; ವಿಶ್ವದ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸುಖ ಅವನೇ. ಸತ್ಯ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞ, ತಿತಿಕ್ಷೆ, ದಮ, ಆರ್ಜವ ಕೂಡ ಅವನೇ.
12.212.11
पुरुषं सनातनं विष्णुं यं तं वेदविदो विदुः ।
सर्गप्रलयकर्तारमव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१२.११ ॥
ವೇದವಿದರು ತಿಳಿದ ಸನಾತನ ಪುರುಷ ವಿಷ್ಣು; ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು; ಅವ್ಯಕ್ತ, ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮ.
12.212.12
तदिदं ब्रह्म वार्ष्णोयमितिहासं शृणुष्व मे ।
ब्राह्मणो ब्राह्मणैः श्राव्यो राजन्यः क्षत्रियैस्तता ॥ १२.२१२.१२ ॥
ಅದೇ ಆ ಬ್ರಹ್ಮ; ವೃಷ್ಣಿ ವಂಶದ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ರಾಜನಿಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಕೇಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇದು, ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.212.13
वैश्यो वैश्यैस्तथा श्राव्यः शूद्रः शूद्रैर्महामनाः ।
माहात्म्यं देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ १२.२१२.१३ ॥
ವೈಶ್ಯನು ವೈಶ್ಯರಿಂದಲೂ, ಮಹಾಮನಸ್ಕನಾದ ಶೂದ್ರನು ಶೂದ್ರರಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು — ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿ, ದೇವದೇವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮೆ.
12.212.14
अर्हस्त्वमसि कल्याणं वार्ष्णेयाध्यात्ममुत्तमम् ॥ १२.२१२.१४ ॥
ವಾರ್ಷ್ಣೇಯನೇ, ನೀನು ಮಂಗಳಕರವಾದ ಉತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದೀಯ.
12.212.15
यमच्युतं परं नित्यं लिङ्गहीनं च निर्मलम् ।
निर्वाणममृतं श्रीमत्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१२.१५ ॥
ಅಚ್ಯುತವೂ, ಪರಮವೂ, ನಿತ್ಯವೂ, ಲಿಂಗರಹಿತವೂ, ನಿರ್ಮಲವೂ ಆದುದು — ಅದು ನಿರ್ವಾಣ, ಅಮೃತ, ಶ್ರೀಮಂತ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದ.
12.212.16
भवे च भेदवद्भिन्नं प्रदानं गुणकारकम् ।
तस्मिन्न सज्यते नित्यं स एष पुरुषोऽपरः ॥ १२.२१२.१६ ॥
ಭವದಲ್ಲಿ ಭೇದಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತವಾದ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಧಾನವಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ — ಇವನೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪುರುಷ.
12.212.17
पुरुषाधिष्ठितं नित्यं प्रधानं ब्रह्म कारणम् ।
कालस्वरूपं रूपेण विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १२.२१२.१७ ॥
ಪುರುಷನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಧಾನವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾರಣ; ಕಾಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣುವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ (ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ).
12.212.18
क्षोभ्यमाणं सृजत्येव नानाभूतानि भागशः ।
तद्दृष्ट्वा पुरुषोतत्वं साक्षीभूत्वा प्रवर्तते।
तत्प्रविश्य यथायोगमभिन्नो भिन्नलक्षणः ॥ १२.२१२.१८ ॥
ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅದು ನಾನಾ ಭೂತಗಳನ್ನು ಭಾಗಭಾಗವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಪುರುಷೋತ್ತಮತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು, ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ (ಪುರುಷನು) ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ ಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳವನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.212.19
कालचक्रमनाद्यन्तं भावाभावस्वलक्षणम् ।
त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१२.१९ ॥
ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಭಾವ-ಅಭಾವವೇ ತನ್ನ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಕಾಲಚಕ್ರವು ತ್ರಿಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
12.212.20
यत्तदक्षरमव्यक्तममृतं ब्रह्म शाश्वतम् ।
वदन्ति पुरुषव्याघ्र केशवं पुरुषर्षभम् ॥ १२.२१२.२० ॥
ಅಕ್ಷರವೂ, ಅವ್ಯಕ್ತವೂ, ಅಮೃತವೂ, ಶಾಶ್ವತವೂ ಆದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನೇ — ಓ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಜನರು ಕೇಶವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ವೃಷಭ.
12.212.21
तदक्षरमचिन्त्यं वै भिन्नरूपेण दृश्यते ।
पश्य कालाख्यमनिशं न चोष्णं नातिशीतलम् ॥ १२.२१२.२१ ॥
ಆ ಅಕ್ಷರವು ಅಚಿಂತ್ಯ; ಆದರೂ ಭಿನ್ನರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನೋಡು, ಕಾಲವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಿಸಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಅತಿ ತಂಪೂ ಅಲ್ಲ.
12.212.22
न सन्त्येते गुणास्तस्मिंतथा तस्मात्प्रवर्तते ।
शीतलोऽयमनुप्राप्तः कालो ग्रीष्मस्तथैव च ॥ १२.२१२.२२ ॥
ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಗೋ ಶೀತಕಾಲ ಬಂದಿದೆ; ಬೇಸಿಗೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬರುತ್ತದೆ.
12.212.23
वक्ष्यन्ति सर्वभूतानि ह्येते सूर्योदयं प्रति ।
आगच्छन्ति निवर्तन्ति स कालो गुणराशयः ॥ १२.२१२.२३ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳೂ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಬರುತ್ತವೆ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ; ಆ ಕಾಲವು ಗುಣರಾಶಿ.
12.212.24
न चैव प्रकृतिस्थेन कालयुक्तेन नित्यशः ।
गुणैः संभोगमरतिस्तत्वविज्ञानकोविदम्।
पुरुषाधिष्ठिता नित्यं प्रकृतिः सूयते परा ॥ १२.२१२.२४ ॥
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾದವನು ಸದಾ ಗುಣಗಳ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾದವನು ವಿರಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪುರುಷನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಸದಾ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.
12.212.25
पितॄन्देवानृषींश्चैव तथा वै यक्षराक्षसान् ।
नागासुरमनुष्यांश्च सृजते मनसाऽव्ययः ॥ १२.२१२.२५ ॥
ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಅಸುರರು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವ್ಯಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.212.26
तथैव वेदशास्त्राणि लोकधर्मांश्च शाश्वतान् ।
प्रलये प्रकृतिं यातान्युगादौ सृजते पुनः ॥ १२.२१२.२६ ॥
ಅಂತೆಯೇ ವೇದಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಲೋಕಧರ್ಮಗಳು ಪ್ರಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಯುಗಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.212.27
यथर्तुष्वृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ।
दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु ॥ १२.२१२.२७ ॥
ಋತುಗಳು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಯುಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
12.212.28
अथ यद्यद्यदा भावि कालयोगाद्युगादिषु ।
तत्तदुत्पद्यते ज्ञानं लोकयात्राविधानजम् ॥ १२.२१२.२८ ॥
ಆಗ ಕಾಲಯೋಗದಿಂದ ಯುಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಯಾವಾಗ ಸಂಭವಿಸಬೇಕೋ, ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆ ಜ್ಞಾನವೇ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.
12.212.29
श्रुतिरेषा समाख्याता तदर्थं कारणात्मना ।
अनाम्नायविधानाद्वै वेदा ह्यन्तर्हिता यथा ॥ १२.२१२.२९ ॥
ಈ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಪಠಣ ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲದಾಗ ವೇದಗಳೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
12.212.30
युगान्ते ह्यस्तभूतानि शास्त्राणि विविधानि च ।
सर्वसत्वविना द्वै जीवात्मनित्यया स्मृताः।
अन्यस्मिन्नण्डसद्भावे वर्तमानानि नित्यशः ॥ १२.२१२.३० ॥
ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳು ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾನಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾದರೂ ಅವು ಜೀವಾತ್ಮನ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ ಸ್ಮೃತವಾಗುತ್ತವೆ; ಬೇರೆ ಅಂಡಸ್ಥಿತಿ ಇರುವಾಗ ಅವು ಸದಾ ಇರುತ್ತವೆ.
12.212.31
युगान्तेऽन्तर्हितान्वेदान्सेतिहासान्महर्षयः ।
लेभिरे तपसा पूर्वमनुज्ञाताः स्वयंभुवा ॥ १२.२१२.३१ ॥
ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಹಿತವಾಗಿದ್ದ ವೇದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹಿಂದೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದರು; ಸ್ವಯಂಭುವು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು.
12.212.32
नियोगाद्ब्रह्मणो विप्रा लोकतन्त्रप्रवर्तकाः ।
वेदविद्भगवान्ब्रह्मा वेदाङ्गानि बृहस्पतिः।
भार्गवो नीतिशास्त्रं तु जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१२.३२ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಪ್ರರು — ವೇದಜ್ಞ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು, ಭಾರ್ಗವನು ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.
12.212.33
गान्धर्वं नारदो वेद भरद्वाजो धनुर्ग्रहम् ।
देवर्षिचरितं गर्गो कृष्णात्रेयश्चिकित्सितम् ॥ १२.२१२.३३ ॥
ಗಾಂಧರ್ವ (ಸಂಗೀತ) ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾರದನು, ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಭರದ್ವಾಜನು, ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಗರ್ಗನು, ಚಿಕಿತ್ಸಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾತ್ರೇಯನು ತಿಳಿದನು.
12.212.34
न्यायतन्त्रं हि कार्त्स्न्येन गौतमो वेद तत्वतः ।
वेदान्तकर्मायोगं च वेदविद्ब्रह्मविद्विभुः।
द्वैपायनो निजग्राह शिल्पशास्त्रं भृगुः पुनः ॥ १२.२१२.३४ ॥
ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗೌತಮನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದನು; ವೇದಜ್ಞ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ದ್ವೈಪಾಯನನು (ವ್ಯಾಸ) ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು, ಮತ್ತೆ ಭೃಗುವು ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು.
12.212.35
न्यायतन्त्राण्यनेकानि तस्तैरुक्तानि वादिभिः ।
हेत्वागमसदाचारैर्यदुक्तं तदुपास्यते ॥ १२.२१२.३५ ॥
ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅನೇಕ; ಆ ವಾದಿಗಳಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ತರ್ಕ, ಆಗಮ, ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಯಾವುದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಅದೇ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.212.36
अनाद्यं तत्परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकस्तद्वेद भगवान्धाता नारायणः प्रभुः ॥ १२.२१२.३६ ॥
ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ತಿಳಿಯರು; ಒಬ್ಬನೇ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ — ಭಗವಾನ್ ಧಾತಾ ನಾರಾಯಣ ಪ್ರಭು.
12.212.37
नारायणादृषिगणास्तथा मुख्याः सुरासुराः ।
राजर्षयः पुराणाश्च परमं दुःखभेषडम्।
वक्ष्येऽहं तव यत्प्राप्तमृषेद्वैपोयनान्मया ॥ १२.२१२.३७ ॥
ನಾರಾಯಣನಿಂದ ಋಷಿಗಣಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಸುರರು, ರಾಜರ್ಷಿಗಳು, ಪುರಾಣಜ್ಞರು ಪರಮ ದುಃಖೌಷಧವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಋಷಿ ದ್ವೈಪಾಯನರಿಂದ ನಾನು ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
12.212.38
पुरुषाधिष्ठितान्भावान्प्रकृतिः सूयते यदा ।
हेतुयुक्तमतः पूर्वं जगत्संपरिवर्तते ॥ १२.२१२.३८ ॥
ಪುರುಷನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದಾಗ, ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಜಗತ್ತು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.
12.212.39
दीपादन्ये यथा दीपाः प्रवर्तन्ते सहस्रशः ।
प्रकृतिः सूयते सद्वदानन्त्यान्नापचीयते ॥ १२.२१२.३९ ॥
ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಇತರ ದೀಪಗಳು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದರ ಅನಂತತೆಯಿಂದ ಅದು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.212.40
अव्यक्तकर्मजा बुद्धिरहंकारं प्रसूयते ।
आकाशं चाप्यहंकाराद्वायुराकाशसंभवः ॥ १२.२१२.४० ॥
ಅವ್ಯಕ್ತ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬುದ್ಧಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆಕಾಶ, ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
12.212.41
वायोस्तेजस्ततश्चाप अद्भ्योऽथ वसुधोद्गता ।
मूलप्रकृतयो ह्यष्टौ जगदेतास्ववस्थितम् ॥ १२.२१२.४१ ॥
ವಾಯುವಿನಿಂದ ತೇಜಸ್ಸು, ನಂತರ ಜಲ, ಜಲದಿಂದ ಭೂಮಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಇವು ಎಂಟು ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು; ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಜಗತ್ತು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.212.42
ज्ञानेन्द्रियाण्यतः पञ्च पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यपि ।
विषयाः पञ्च चैकं च विकाराः षोडशं मनः ॥ १२.२१२.४२ ॥
ಇವುಗಳಿಂದ ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ವಿಷಯಗಳು, ಒಂದು; ವಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರನೆಯದು ಮನಸ್ಸು.
12.212.43
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा घ्राणं ज्ञानेन्द्रियाण्यश्च ।
पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाक्कर्मणी अपि ॥ १२.२१२.४३ ॥
ಶ್ರೋತ್ರ, ತ್ವಚೆ, ಎರಡು ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ, ಘ್ರಾಣ—ಇವು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಎರಡು ಪಾದ, ಗುದ, ಉಪಸ್ಥ, ಎರಡು ಕೈ, ವಾಕ್—ಇವು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.
12.212.44
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धस्तथैव च ।
विज्ञेयं व्यापकं चित्तं तेषु सर्वगतं मनः ॥ १२.२१२.४४ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ—ಇವು ವಿಷಯಗಳು. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ವ್ಯಾಪಕ ಚಿತ್ತ; ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು ಮನಸ್ಸು.
12.212.45
बुद्धीन्द्रियार्था इत्युक्ता दशसंसर्गयोनयः ।
सदसद्भावयोगे च मन इत्यभिधीयते ॥ १२.२१२.४५ ॥
ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು—ಹತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೂಲಗಳು. ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಭಾವಗಳ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.212.46
व्यवसायगुणा बुद्धिरहंकारोऽभिमानकः ।
न बीजं देहयोगे च कर्मबीजप्रवर्तनात् ॥ १२.२१२.४६ ॥
ನಿಶ್ಚಯ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದು ಬುದ್ಧಿ; ಅಹಂಕಾರವು ಅಭಿಮಾನ. ದೇಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಬೀಜವಲ್ಲ; ಕರ್ಮಬೀಜವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ.
12.212.47
रसज्ञाने तु जिह्वेयं व्याहृते वाक्यथैव च ।
इन्द्रियैर्विविधैर्युक्तं सर्वैर्व्यतं मनस्तथा ॥ १२.२१२.४७ ॥
ರಸಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ನಾಲಿಗೆ; ವ್ಯಾಹೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯವೂ ಅದೇ. ವಿವಿಧ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಎಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮನಸ್ಸೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.212.48
विद्यात्तु षोडशैतानि दैवतानि विभागशः ।
देहेषु ज्ञानकर्तारमुपासीनमुपासते ॥ १२.२१२.४८ ॥
ಈ ಹದಿನಾರನ್ನು ವಿಭಾಗವಾರು ದೇವತೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಕರ್ತನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವವನನ್ನು ಅವರು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.212.49
तत्र सोमगुणा जिह्वा गन्धस्तु पृथिवीगुणः ।
श्रोत्रे शब्दगुणे चैव चक्षुरग्नेर्गुणस्तथा।
स्पर्शं वायुगुणं विद्यात्सर्वभूतेषु सर्वदा ॥ १२.२१२.४९ ॥
ಅಲ್ಲಿ ನಾಲಿಗೆ ಸೋಮಗುಣವುಳ್ಳದ್ದು; ಗಂಧ ಭೂಮಿಯ ಗುಣ. ಕಿವಿಗಳು ಶಬ್ದಗುಣವುಳ್ಳವು; ಕಣ್ಣು ಅಗ್ನಿಯ ಗುಣ. ಸ್ಪರ್ಶ ವಾಯುವಿನ ಗುಣ ಎಂದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.212.50
मनः सत्वगुणं प्राहु सत्वमव्यक्तजं तथा ।
सर्वभूतात्मभूतस्थं तस्माद्बुद्ध्येत बुद्धिमान् ॥ १२.२१२.५० ॥
ಮನಸ್ಸು ಸತ್ವಗುಣವುಳ್ಳದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ವವೂ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅದರಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.212.51
एते भावा जगत्सर्वं बहन्ति सचराचरम् ।
श्रिता विरजसं देवं यमाहुः परमं पदम् ॥ १२.२१२.५१ ॥
ಈ ಭಾವಗಳು ಚರಾಚರವಾದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ರಜೋಗುಣರಹಿತ ಆ ದೇವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಅವನನ್ನೇ ಪರಮಪದ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.212.52
नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैर्भावैः स्मन्वितम् ।
व्याप्य शेते महानात्मा तस्मात्पुरुष उच्यते ॥ १२.२१२.५२ ॥
ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳ ಈ ಪುಣ್ಯ ನಗರವು ಈ ಭಾವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಮಹಾತ್ಮನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
12.212.53
अजरश्चामरश्चैव व्यक्ताव्यक्तोपदेशवान् ।
व्यापकः सगुणः सूक्ष्मः सर्वभूतगुणाश्रयः ॥ १२.२१२.५३ ॥
ಜರಾರಹಿತನು, ಅಮರನು, ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತದ ಉಪದೇಶವುಳ್ಳವನು, ವ್ಯಾಪಕನು, ಗುಣಸಹಿತನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮನು, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯನು.
12.212.54
यथा दीपः प्रकाशात्मा ह्रस्वो वा यदि वा महान् ।
ज्ञानात्मानं तथा विद्यात्पुरुषं सर्वजन्तुषु ॥ १२.२१२.५४ ॥
ದೀಪ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುವಂತೆ, ಅದು ಚಿಕ್ಕದಾಗಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷನನ್ನು ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.212.55
श्रोत्रं वेदयते वेद्यं स शृणोति स पश्यति ।
कारणं तस्य देहोऽयं स कर्ता सर्वकर्मणाम् ॥ १२.२१२.५५ ॥
ಶ್ರೋತ್ರವು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನೇ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇಹ ಅವನ ಸಾಧನ; ಅವನೇ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ತ.
12.212.56
अग्निर्दारुगतो यद्वद्भिन्ने दारौ न दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थ ऋते योगान्न दृश्यते ॥ १२.२१२.५६ ॥
ಮರದೊಳಗಿರುವ ಬೆಂಕಿ ಮರವನ್ನು ಸೀಳಿದರೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮ ಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.212.57
अग्निर्यथा ह्युपायेन मथित्वा दारु दृश्यते ।
तथैवात्मा शरीरस्थो योगेनैवात्र दृश्यते ॥ १२.२१२.५७ ॥
ಉಪಾಯದಿಂದ ಮರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮ ಯೋಗದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.212.58
नदीष्वापो यथा युक्ता यथा सूर्ये मरीचयः ।
संतन्वाना यथा यान्ति तथा देहाः शरीरिणाम् ॥ १२.२१२.५८ ॥
ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಸಾಗುವಂತೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಹರಡಿ ಸಾಗುವಂತೆ, ದೇಹಧಾರಿಗಳ ದೇಹಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಗುತ್ತವೆ.
12.212.59
स्वप्नयोगे यथैवात्मा पञ्चेन्द्रियसमायुतः ।
देहमुत्सृज्य वै याति तथैवात्मोपलभ्यते ॥ १२.२१२.५९ ॥
ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆತ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂತೆ, ಆತ್ಮವು ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
12.212.60
कर्मणा व्याप्यते सर्वं कर्मणैवोपपद्यते ।
कर्मणा नीयतेऽन्यत्र स्वकृतेन बलीयसा ॥ १२.२१२.६० ॥
ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ಕೃತ ಕರ್ಮದ ಬಲವಾದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಬೇರೆಡೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.212.61
स तु देहाद्यथा देहं त्यक्त्वाऽन्यं प्रतिपद्यते ।
तथा तं संप्रवक्ष्यामि भूतग्रामं स्वकर्मजम् ॥ १२.२१२.६१ ॥
ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಸಮೂಹವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.