Mahābhārata · Adhyāya 12.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.214.1
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथा समुपलभ्यते ।
तेषां विज्ञाननिष्ठानामन्यत्तत्वं न रोचते ॥ १२.२१४.१ ॥
El dharma, caracterizado por la acción, se halla tal como se encuentra; pero a quienes están firmes en el conocimiento no les agrada otra verdad.
12.214.2
दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः ।
प्रयोजनं महत्त्वात्तु मार्गमिच्छन्ति संस्तुतम् ॥ १२.२१४.२ ॥
Los sabios versados en los Vedas, firmemente establecidos en lo que enseñan, son raros; por su grandeza, desean el camino alabado.
12.214.3
वेदस्य न विदुर्भावं ज्ञानमार्गप्रतिष्ठितम् ।
सद्भिराचरितत्वात्तु वृत्तमेतदगर्हितम्।
इयं सा बुद्धिरभ्येत्य यथा याति परां गतिम् ॥ १२.२१४.३ ॥
No conocen la esencia del Veda, que se sustenta en el camino del conocimiento; porque es practicada por los buenos, esta conducta no es censurada. Esta es aquella comprensión, por cuya obtención uno va a la meta suprema.
12.214.4
शरीरवानुपादत्ते मोहात्सर्वान्परिग्रहान् ।
कामक्रोधादिभिर्भावैर्युक्तो राजसतामसैः ॥ १२.२१४.४ ॥
El ser encarnado, por la ilusión, se apodera de todas las posesiones, unido a los estados de deseo, ira y similares, de los modos pasional y oscuro.
12.214.5
नाशुद्धमाचरेत्तस्मादभीप्सन्देहयापनम् ।
कर्मणां विवरं कुर्वन्न लोकानाप्नुयाच्छुभान् ॥ १२.२१४.५ ॥
Por tanto, no se debe practicar lo impuro, aun deseando el sustento del cuerpo; quien abre brecha en las acciones no alcanza los mundos auspiciosos.
12.214.6
लोहयुक्तं तथा हेम विपक्वं न विराजते ।
तथाऽपक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते ॥ १२.२१४.६ ॥
El oro mezclado con metal vil no brilla si no está bien refinado; asimismo, el conocimiento con impurezas no maduras no se manifiesta.
12.214.7
केचिदात्मगुणं प्राप्तास्ते मुक्ताश्चक्रबन्धनात् ।
इतरे दुःखसन्द्वन्द्वास्तथा दुःखपरायणाः ॥ १२.२१४.७ ॥
Algunos, habiendo alcanzado la cualidad del yo, son liberados de la atadura de la rueda; otros, sujetos a los pares de opuestos y al sufrimiento, permanecen entregados al dolor.
12.214.8
शुकाकर्मानुरूपं ते जायमानाः पुनः पुनः ।
क्रोधलोभमदाविष्टा मूढान्तः करणाः सदा ॥ १२.२१४.८ ॥
Conforme a tus acciones naces una y otra vez, poseído por la ira, la codicia y el orgullo, siempre con un interior extraviado.
12.214.9
यथा… संछाया नास्ति नित्यतया परा ।
गुणानेव तथा चिन्त्या सन्त्येति च विदुर्बुधाः ॥ १२.२१४.९ ॥
Así como la sombra no es suprema en su permanencia, así también deben considerarse las cualidades; así lo saben los sabios.
12.214.10
यश्चाधर्मं चरेल्लोभात्कामक्रोधावनुप्लुवन् ।
धर्म्यं पन्थानमुत्क्रम्य सानुबन्धो विनश्यति ॥ १२.२१४.१० ॥
Quien por codicia practica la injusticia, arrastrado por el deseo y la ira, habiendo transgredido el camino recto, perece junto con sus consecuencias.
12.214.11
अचलं ज्ञानमप्राप्य चलचित्तश्चलानियात् ।
शब्दादीन्विषयांस्तस्मान्न संरागादुपप्लवेत्।
क्रोधो हर्षो विषादश्च जायन्ते हि परस्परात् ॥ १२.२१४.११ ॥
Quien no ha alcanzado el conocimiento inmóvil, de mente inquieta, debe dominar los sentidos inquietos; por ello no debe quedar abrumado por el fuerte apego a los sonidos y demás objetos. La ira, la alegría y la tristeza surgen unas de otras.
12.214.12
गुणाः कार्याः क्रोधहर्षौ सुखदुःखे प्रियाप्रिये ।
द्वन्द्वान्यथैवमादीनि विजयेच्चैव सर्ववित् ॥ १२.२१४.१२ ॥
Las cualidades son funciones; la ira y la alegría, el placer y el dolor, lo agradable y lo desagradable, y otros pares semejantes de opuestos, debe vencerlos quien todo lo sabe.
12.214.13
पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसताभसे ।
कमभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदन् ॥ १२.२१४.१३ ॥
En este cuerpo formado por los cinco elementos, dotado de las cualidades de bondad, pasión y oscuridad, ¿a quién alaba, o a quién injuria, y qué dice?
12.214.14
स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाः ।
नावगच्छन्ति विज्ञानादात्मानं पार्थिवं गुणम् ॥ १२.२१४.१४ ॥
Los necios se apegan al tacto, la forma, el sabor y lo demás; por el conocimiento no comprenden el yo, que está más allá de la cualidad terrestre.
12.214.15
मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यते ।
पार्थिवोऽयं तथा देहो मृद्विकारान्न नश्यति ॥ १२.२१४.१५ ॥
Así como un refugio de arcilla se enluce con arcilla, así este cuerpo terrenal no perece por las transformaciones de la arcilla.
12.214.16
मधु तैलं पयः सर्पिर्मांसानि लवणं गुडः ।
धान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा ॥ १२.२१४.१६ ॥
Miel, aceite, leche, mantequilla clarificada, carnes, sal, melaza, granos, frutos y raíces: son transformaciones de la arcilla junto con el agua.
12.214.17
यद्वत्कान्तारमातिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत् ।
ग्राम्यमाहारमादद्यादस्वाद्वपि हि यापनम् ॥ १२.२१४.१७ ॥
Como quien entra en un bosque no persigue con ansia la comida de la aldea, sino que toma incluso alimento insípido solo para sostener la vida,
12.214.18
तद्वत्संसारकान्तारमातिष्ठञ्श्रमतत्परः ।
यात्रार्थमद्यादाहारं व्याधितो भेषजं यथा ॥ १२.२१४.१८ ॥
Así también, quien entra en el bosque de la existencia mundana y se aplica al esfuerzo debe comer solo para sostener el viaje de la vida, como el enfermo toma la medicina.
12.214.19
भक्षणे श्वापदैर्मार्गादिति चारं करोति चेत् ।
एवं संसारमार्गेण यात्रार्थं विषयाणि च ॥ १२.२१४.१९ ॥
Así como quien, mientras come, se desvía del camino por las fieras y vaga, así también en el sendero de la existencia mundana debe disfrutar de los objetos de los sentidos para el sustento del viaje de la vida.
12.214.20
न गच्छेद्भोगविज्ञानादुन्मार्गे पद्यते तदा ।
तस्माददुःखतो मार्गमास्थितस्तमनुस्मरेत् ॥ १२.२१४.२० ॥
No se debe seguir por el conocimiento del disfrute, pues entonces uno cae en el camino equivocado. Por tanto, tomando el sendero libre de sufrimiento, debe recordarlo.
12.214.21
नानापर्णफला वृक्षा बहवः सन्ति तत्र हि ।
भोक्तारो मुनयश्चैव तस्मात्परतरं वनम् ॥ १२.२१४.२१ ॥
Allí hay muchos árboles con diversas hojas y frutos, y también hay sabios que los disfrutan; por eso ese bosque es mucho mejor.
12.214.22
अनुमानैस्तथाशास्त्रैर्यशसा विक्रमेण च ।
सत्यशौचार्जवत्यागैर्वर्चसा विक्रमेण च।
क्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च ॥ १२.२१४.२२ ॥
Por la inferencia y por las escrituras, por la fama y por el valor; por la veracidad, la pureza, la rectitud y el renunciamiento; por el esplendor y por el valor; por la paciencia, la firmeza, el intelecto, la mente y la austeridad solamente.
12.214.23
भावान्सर्वान्यथावृत्तान्संवसेत यथाक्रमम् ।
शान्तिमिच्छन्नदीनात्मा संयच्छेदिन्द्रियाणि च ॥ १२.२१४.२३ ॥
Uno debe convivir con todos los estados según sucedan, en el orden debido; deseando la paz, con ánimo no abatido, debe refrenar los sentidos.
12.214.24
सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताः ।
चक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम् ॥ १२.२१४.२४ ॥
Engañados por sattva, rajas y tamas, los seres vivos giran sin fin, como una rueda, por ignorancia.
12.214.25
तस्मात्सम्यक्परीक्षेत दोषानज्ञानसंभवान् ।
अज्ञानप्रभवं नित्यमहंकारं परित्यजेत् ॥ १२.२१४.२५ ॥
Por tanto, uno debe examinar bien las faltas que nacen de la ignorancia, y abandonar siempre el ego que surge de la ignorancia.
12.214.26
महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ।
देहमूलं विजानीहि नैतानि भगवानतः ॥ १२.२१४.२६ ॥
Sabe que los grandes elementos, los sentidos y las cualidades —sattva, rajas y tamas— son la raíz del cuerpo; estos, oh bienaventurado, no son (el yo).
12.214.27
उपायतः प्रवक्ष्यामि तं च मृत्युं दुरासदम् ।
त्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वमहंकारे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२१४.२७ ॥
Por medio de un método también explicaré esa muerte difícil de vencer; los tres mundos, junto con su señor, están todos establecidos en el ego.
12.214.28
यथेह नियतः कालो दर्शयत्यार्तवान्गुणान् ।
तद्वद्भतेष्वहंकारं विद्याद्भूतप्रवर्तकम् ॥ १२.२१४.२८ ॥
Así como aquí el tiempo fijo muestra las cualidades de las estaciones, así debe saberse que el ego en los seres es el impulsor de los seres.
12.214.29
संमोहकं तमो विद्यात्कृष्णमज्ञानसंभवम् ।
प्रकृतेर्गुणसंजातो महानहंक्रिया ततः ॥ १२.२१४.२९ ॥
Debe saberse que tamas es lo que confunde, lo oscuro, lo que nace de la ignorancia. De las cualidades de prakṛti nace el gran (intelecto), y luego la acción del ego.
12.214.30
अहंकारात्पुनः पश्चाद्भूतग्राममुदाहृतम् ।
अव्यक्तस्य गुणेभ्यस्तु तद्गुणांश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३० ॥
Del ego, después, se declara que surge la multitud de los elementos; y comprende también las cualidades de aquellos nacidos de las cualidades del no manifestado.
12.214.31
प्रीतिदुःखनिबद्धांश्च समस्तांस्त्रीनथो गुणान् ।
सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३१ ॥
Comprende ahora las tres cualidades, todas ligadas al placer y al dolor: sattva, rajas y tamas.
12.214.32
प्रसादो हर्षजा प्रीतिरसंदेहो धृतिः स्मृतिः ।
एतान्सत्त्वगुणान्विद्यादिमान्राजसतामसान् ॥ १२.२१४.३२ ॥
La serenidad, el deleite nacido de la alegría, la certeza sin duda, la firmeza y la memoria: sabe que estas son las cualidades de sattva, distintas del rajas y el tamas.
12.214.33
असन्तोषोऽक्षमाऽधैर्यमतृप्तिर्विषयादिषु ।
राजसाश्च गुणा ह्येते तत्परं तामसाञ्शृणु ॥ १२.२१४.३३ ॥
Descontento, impaciencia, inquietud y la insaciable avidez por los objetos de los sentidos: estas son las cualidades de rajas. Ahora escucha las cualidades del tamas, más allá de éstas.
12.214.34
मोहस्तन्द्री तथा दुःखं निद्राऽऽलस्यं प्रमादता ।
विषादी दीर्घसूत्रश्च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १२.२१४.३४ ॥
Ofuscación, letargo, pesar, sueño, pereza, descuido, desaliento y dilación: esto se declara como cualidad de tamas.
12.214.35
कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमः ।
विषादशोकावरतिर्मानदर्पावनार्यता ॥ १२.२१४.३५ ॥
Deseo e ira, descuido, avaricia y ofuscación, miedo, agotamiento, desaliento y pesar, aversión, orgullo y arrogancia, e ignominia.
12.214.36
दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् ।
विमृशेदात्मसंस्थानमेकैकमनुसंततम् ॥ १२.२१४.३६ ॥
Habiendo examinado el peso y la levedad de tales faltas, uno debe reflexionar continuamente sobre cada una en relación con la condición del yo.
12.214.37
यस्मिन्प्रतिष्ठितं चेदं यस्मिन्सज्ज्ञाननिर्गतिः ।
सर्वभूताधिकं नित्यमहंकारं विलोकयेत् ॥ १२.२१४.३७ ॥
En quien este mundo está establecido y de quien surge el verdadero conocimiento, se debe contemplar aquel ahaṅkāra eterno, superior a todos los seres.
12.214.38
विलोकमानः स तदा स्वबुद्ध्या सूक्ष्मया पुनः ।
तदेव भाति तद्रूपमात्मना यत्सुनिर्मलम् ॥ १२.२१४.३८ ॥
Entonces, contemplando de nuevo con su intelecto sutil, ve brillar esa misma forma, que por el ātman es sumamente pura.
12.214.39
के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताः ।
के पुनः पुनरायान्ति के मोहादचला इव ॥ १२.२१४.३९ ॥
¿Qué defectos son abandonados por la mente, cuáles son debilitados por el intelecto, y cuáles regresan una y otra vez, como inamovibles por la ilusión?
12.214.40
केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर्विमृशेद्बुधः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथा विद्यामहं विभो।
मह्यं शुश्रूषवे विद्वन्वक्ष्येतद्बुद्धिनिश्चितम् ॥ १२.२१४.४० ॥
¿Con qué razones y con el intelecto debe el sabio examinar la fuerza y la debilidad de cada cosa? Oh poderoso, explícame todo esto para que yo lo conozca. Oh erudito, a mí, que deseo escuchar, diré lo que ha quedado establecido por el intelecto.
12.214.41
शान्तत्वादपरान्ताच्च आरम्भादपि चैकतः ।
प्रोक्तो ह्यत्र यथा हेतुरेवमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.२१४.४१ ॥
Por la calma, por el fin, por el comienzo y también por un solo lado, tal como aquí se ha declarado la causa, así dicen los sabios.
12.214.42
दोषैर्मूलादवच्छिन्नैर्विशुद्धात्मा विमुच्यते ।
विनाशयति संभूतमयस्मयमयो यथा।
तथा कृतात्मा सहजैर्दोषैर्नश्यति राजसैः ॥ १२.२१४.४२ ॥
Por los defectos cortados de raíz, el ātman purificado se libera; como el hierro producido por el hierro lo destruye, así el yo domado perece por sus defectos innatos de rajas.
12.214.43
सहजैरविशुद्धात्मा दोषैर्नश्यति तामसैः ।
राजसं तामसं चैव शुद्धात्मा कालसंभवम् ॥ १२.२१४.४३ ॥
El alma impura perece por las faltas innatas nacidas de tamas; rajas y tamas, y las nacidas del tiempo — el alma pura queda libre de ellas.
12.214.44
शमयेत्सत्त्वमास्थाय बुद्ध्या केवलया द्विजः ।
त्यजेच्च मनसा चेतः शुद्धात्मा बुद्धिमास्थितः ॥ १२.२१४.४४ ॥
El dvija, recurriendo al sattva, debe calmar el pensamiento solo con la inteligencia pura, y con la mente abandonar el pensar; el alma pura, establecida en el intelecto, debe hacerlo.
12.214.45
तत्सर्वं देहिनां बीजं सत्त्वमात्मवतः समम् ।
तस्मादात्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव च ॥ १२.२१४.४५ ॥
Todo eso es la semilla de los seres encarnados; para el de ánimo dominado, el sattva es igual. Por tanto, el de ánimo dominado debe evitar rajas y tamas.
12.214.46
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलतामियात् ।
आहारान्वर्जयेन्नित्यं राजसांस्तामसानपि ॥ १२.२१४.४६ ॥
Libre de rajas y tamas, el sattva alcanza la pureza. Uno debe evitar siempre los alimentos rajásicos y tamásicos.
12.214.47
ते ब्रह्म पुनरायान्ति न मोहादचला इव ।
अथवा मन्त्रवद्ब्रूयुर्मांसादीनां यजुष्कृतम् ॥ १२.२१४.४७ ॥
Ellos regresan a Brahman, no por ilusión, sino inmóviles como una montaña. O, como un mantra, pueden declarar que la carne y lo semejante fueron hechos por el Yajus.
12.214.48
स वै हेतुरनादाने शुद्धधर्मानुपालने ।
रजसा कामयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुते ॥ १२.२१४.४८ ॥
Esa es la causa de no aceptar y de preservar el dharma puro; por rajas se alcanzan incluso acciones unidas al deseo.
12.214.49
अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान्सर्वांश्च सेवते ।
तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते।
हिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वितः ॥ १२.२१४.४९ ॥
Busca en exceso las cosas ligadas a la riqueza y todos los deseos; por tamas persigue las cosas ligadas a la codicia y las nacidas de la ira; deleitado en la violencia y en los pasatiempos, está dominado por la pereza y el sueño.
12.214.50
सत्वस्थः सात्विकान्भावाञ्शुद्धान्पश्यति संश्रितः ।
स देही विमलः श्रीमाञ्श्रद्धाविद्यासमन्वितः ॥ १२.२१४.५० ॥
Permaneciendo en sattva, apoyándose en los estados sáttvicos puros, los contempla; ese ser encarnado es sin mancha, resplandeciente, dotado de fe y conocimiento.