マハーバーラタ · 章 12.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.214.1
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथा समुपलभ्यते ।
तेषां विज्ञाननिष्ठानामन्यत्तत्वं न रोचते ॥ १२.२१४.१ ॥
行為を特徴とするダルマは、見出されるがままにある。しかし知識に確立した人々には、別の真理は好まれない。
12.214.2
दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः ।
प्रयोजनं महत्त्वात्तु मार्गमिच्छन्ति संस्तुतम् ॥ १२.२१४.२ ॥
ヴェーダに説かれたことに確立したヴェーダの学者は稀である。その偉大さのゆえに、彼らは称えられた道を求める。
12.214.3
वेदस्य न विदुर्भावं ज्ञानमार्गप्रतिष्ठितम् ।
सद्भिराचरितत्वात्तु वृत्तमेतदगर्हितम्।
इयं सा बुद्धिरभ्येत्य यथा याति परां गतिम् ॥ १२.२१४.३ ॥
知識の道に確立したヴェーダの真意を、彼らは知らない。善人が実践するゆえに、この行いは非難されない。これがその知性であり、それを得て人は最高の境地に至る。
12.214.4
शरीरवानुपादत्ते मोहात्सर्वान्परिग्रहान् ।
कामक्रोधादिभिर्भावैर्युक्तो राजसतामसैः ॥ १२.२१४.४ ॥
身体を持つ者は迷妄から、欲望や怒りなど、激性と暗性に属する状態に結ばれて、あらゆる所有を執着する。
12.214.5
नाशुद्धमाचरेत्तस्मादभीप्सन्देहयापनम् ।
कर्मणां विवरं कुर्वन्न लोकानाप्नुयाच्छुभान् ॥ १२.२१४.५ ॥
ゆえに身体を養うことを望んでも、不浄な行いをしてはならない。行為に裂け目を作る者は、吉祥な世界に至らない。
12.214.6
लोहयुक्तं तथा हेम विपक्वं न विराजते ।
तथाऽपक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते ॥ १२.२१४.६ ॥
卑金属の混じった金は、よく精錬されなければ輝かない。同様に、未熟な濁りを持つ知識も顕れない。
12.214.7
केचिदात्मगुणं प्राप्तास्ते मुक्ताश्चक्रबन्धनात् ।
इतरे दुःखसन्द्वन्द्वास्तथा दुःखपरायणाः ॥ १२.२१४.७ ॥
自己の徳性を得た者は輪の束縛から解放される。他の者は苦の対立に囚われ、苦を専らとして生きる。
12.214.8
शुकाकर्मानुरूपं ते जायमानाः पुनः पुनः ।
क्रोधलोभमदाविष्टा मूढान्तः करणाः सदा ॥ १२.२१४.८ ॥
汝の行為に応じて、汝は幾度も生まれ、怒りと貪欲と慢心に取り憑かれ、常に迷いの内心を持つ。
12.214.9
यथा… संछाया नास्ति नित्यतया परा ।
गुणानेव तथा चिन्त्या सन्त्येति च विदुर्बुधाः ॥ १२.२१४.९ ॥
影が永遠に至高ではないように、諸徳もまたそのように考えるべきである。賢者はこう知る。
12.214.10
यश्चाधर्मं चरेल्लोभात्कामक्रोधावनुप्लुवन् ।
धर्म्यं पन्थानमुत्क्रम्य सानुबन्धो विनश्यति ॥ १२.२१४.१० ॥
貪欲によって非法を行い、欲と怒りに流され、正しい道を踏み越える者は、その結果とともに滅びる。
12.214.11
अचलं ज्ञानमप्राप्य चलचित्तश्चलानियात् ।
शब्दादीन्विषयांस्तस्मान्न संरागादुपप्लवेत्।
क्रोधो हर्षो विषादश्च जायन्ते हि परस्परात् ॥ १२.२१४.११ ॥
不動の知を得ず、心の揺れる者は、揺れる諸感官を制すべきである。ゆえに音声などの対象への強い執着に溺れてはならない。怒り、喜び、悲しみは互いに生じる。
12.214.12
गुणाः कार्याः क्रोधहर्षौ सुखदुःखे प्रियाप्रिये ।
द्वन्द्वान्यथैवमादीनि विजयेच्चैव सर्ववित् ॥ १२.२१४.१२ ॥
諸徳は作用として扱うべきである。怒りと喜び、楽と苦、愛しきものと厭わしきもの、そのような他の対立の対を、全知者は克服すべきである。
12.214.13
पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसताभसे ।
कमभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदन् ॥ १२.२१४.१३ ॥
五大元素からなり、善・激情・暗黒の三つの性質を備えたこの身体において、この者は誰を讃え、あるいは誰を罵り、何を語るのか。
12.214.14
स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाः ।
नावगच्छन्ति विज्ञानादात्मानं पार्थिवं गुणम् ॥ १२.२१४.१४ ॥
愚かな者は触れること、形、味などに執着する。知によって、地の性質を超えた自己を理解しない。
12.214.15
मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यते ।
पार्थिवोऽयं तथा देहो मृद्विकारान्न नश्यति ॥ १२.२१४.१५ ॥
泥で作られた住まいが泥で塗られるように、この土の身体は泥の変化によって滅びることはない。
12.214.16
मधु तैलं पयः सर्पिर्मांसानि लवणं गुडः ।
धान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा ॥ १२.२१४.१६ ॥
蜜、油、乳、ギー、肉、塩、糖蜜、穀物、果実と根——これらは水とともにある土の変化である。
12.214.17
यद्वत्कान्तारमातिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत् ।
ग्राम्यमाहारमादद्यादस्वाद्वपि हि यापनम् ॥ १२.२१४.१७ ॥
荒野に入った者が、村の食物を熱心に求めることなく、味がなくとも生きるためだけに食べるように、
12.214.18
तद्वत्संसारकान्तारमातिष्ठञ्श्रमतत्परः ।
यात्रार्थमद्यादाहारं व्याधितो भेषजं यथा ॥ १२.२१४.१८ ॥
同様に、輪廻の荒野に入り、努力に専念する者は、病人が薬を服むように、生命の旅を続けるためだけに食べるべきである。
12.214.19
भक्षणे श्वापदैर्मार्गादिति चारं करोति चेत् ।
एवं संसारमार्गेण यात्रार्थं विषयाणि च ॥ १२.२१४.१९ ॥
食事中に野獣によって道から外れ彷徨う者のように、同様に輪廻の道において生の旅のために感覚の対象を用いるべきである。
12.214.20
न गच्छेद्भोगविज्ञानादुन्मार्गे पद्यते तदा ।
तस्माददुःखतो मार्गमास्थितस्तमनुस्मरेत् ॥ १२.२१४.२० ॥
享楽の知識によって進んではならない。さもなければ誤った道に陥る。ゆえに苦しみのない道に立ち、それを思い起こすべきである。
12.214.21
नानापर्णफला वृक्षा बहवः सन्ति तत्र हि ।
भोक्तारो मुनयश्चैव तस्मात्परतरं वनम् ॥ १२.२१४.२१ ॥
そこには様々な葉と果実をつける多くの木があり、それを味わう聖者たちもいる。ゆえに、その森はさらに優れている。
12.214.22
अनुमानैस्तथाशास्त्रैर्यशसा विक्रमेण च ।
सत्यशौचार्जवत्यागैर्वर्चसा विक्रमेण च।
क्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च ॥ १२.२१४.२२ ॥
推論と聖典によって、名声と武勇によって。真実、清浄、正直、放棄によって。威光と武勇によって。忍耐、堅忍、知性、心、苦行によってのみ。
12.214.23
भावान्सर्वान्यथावृत्तान्संवसेत यथाक्रमम् ।
शान्तिमिच्छन्नदीनात्मा संयच्छेदिन्द्रियाणि च ॥ १२.२१४.२३ ॥
一切の状態をそれが起こるままに順に受け入れて過ごすべきである。寂静を望み、卑屈でない心をもって、諸感覚を制御すべきである。
12.214.24
सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताः ।
चक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम् ॥ १२.२१४.२४ ॥
善性・激性・暗性に惑わされた衆生は、無知によって車輪のように激しく回転し続ける。
12.214.25
तस्मात्सम्यक्परीक्षेत दोषानज्ञानसंभवान् ।
अज्ञानप्रभवं नित्यमहंकारं परित्यजेत् ॥ १२.२१४.२५ ॥
それゆえ、無知から生じる欠点をよく調べ、無知から生まれる我執を常に捨てるべきである。
12.214.26
महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ।
देहमूलं विजानीहि नैतानि भगवानतः ॥ १२.२१४.२६ ॥
大元素、感官、そしてグナ——サットヴァ、ラジャス、タマス——は身体の根本であると知れ。尊き方よ、これらは（自己）ではない。
12.214.27
उपायतः प्रवक्ष्यामि तं च मृत्युं दुरासदम् ।
त्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वमहंकारे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२१४.२७ ॥
方法に従って、克服しがたいその死についても説明しよう。主宰者とともに三界のすべては、我執の中に確立している。
12.214.28
यथेह नियतः कालो दर्शयत्यार्तवान्गुणान् ।
तद्वद्भतेष्वहंकारं विद्याद्भूतप्रवर्तकम् ॥ १२.२१४.२८ ॥
ここで定まった時が季節のグナを示すように、生類における我執こそ生類を駆り立てるものと知るべきである。
12.214.29
संमोहकं तमो विद्यात्कृष्णमज्ञानसंभवम् ।
प्रकृतेर्गुणसंजातो महानहंक्रिया ततः ॥ १२.२१४.२९ ॥
タマスは迷わせ、暗く、無知から生じるものと知るべきである。プラクリティのグナから大（覚）が生じ、その後に我執の作用が生じる。
12.214.30
अहंकारात्पुनः पश्चाद्भूतग्राममुदाहृतम् ।
अव्यक्तस्य गुणेभ्यस्तु तद्गुणांश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३० ॥
我執からその後、諸元素の群れが生じると説かれている。また未顕現者のグナから生じたものの性質も理解せよ。
12.214.31
प्रीतिदुःखनिबद्धांश्च समस्तांस्त्रीनथो गुणान् ।
सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३१ ॥
喜びと苦しみに結びつけられた三つの性質、すなわちサットヴァ、ラジャス、タマスを今理解せよ。
12.214.32
प्रसादो हर्षजा प्रीतिरसंदेहो धृतिः स्मृतिः ।
एतान्सत्त्वगुणान्विद्यादिमान्राजसतामसान् ॥ १२.२१४.३२ ॥
安らぎ、喜びから生じる愛しさ、疑いのない確信、不動の心、記憶——これらをサットヴァの性質と知れ。ラジャスとタマスとは異なる。
12.214.33
असन्तोषोऽक्षमाऽधैर्यमतृप्तिर्विषयादिषु ।
राजसाश्च गुणा ह्येते तत्परं तामसाञ्शृणु ॥ १२.२१४.३३ ॥
不満、忍耐のなさ、落ち着きのなさ、感覚の対象への飽くなき渇望——これらがラジャスの性質である。今度はそれを超えるタマスの性質を聞け。
12.214.34
मोहस्तन्द्री तथा दुःखं निद्राऽऽलस्यं प्रमादता ।
विषादी दीर्घसूत्रश्च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १२.२१४.३४ ॥
迷い、ぼんやり、苦しみ、眠り、怠惰、放逸、落胆、先延ばし——これがタマスの性質と説かれる。
12.214.35
कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमः ।
विषादशोकावरतिर्मानदर्पावनार्यता ॥ १२.२१४.३५ ॥
欲と怒り、放逸、貪りと迷い、恐れ、疲れ、落胆と悲しみ、嫌悪、慢心と傲慢、そして不徳。
12.214.36
दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् ।
विमृशेदात्मसंस्थानमेकैकमनुसंततम् ॥ १२.२१४.३६ ॥
こうした過失の重さと軽さを吟味したうえで、一つ一つを自己の立場に照らして絶えず省察すべきである。
12.214.37
यस्मिन्प्रतिष्ठितं चेदं यस्मिन्सज्ज्ञाननिर्गतिः ।
सर्वभूताधिकं नित्यमहंकारं विलोकयेत् ॥ १२.२१४.३७ ॥
この世界が立脚し、真の知が生じるところの、一切の存在より勝れた永遠の我執を観察すべきである。
12.214.38
विलोकमानः स तदा स्वबुद्ध्या सूक्ष्मया पुनः ।
तदेव भाति तद्रूपमात्मना यत्सुनिर्मलम् ॥ १२.२१४.३८ ॥
そのとき彼は微細な知性で再び観察し、自己によって極めて清浄なその同じ姿が輝き出るのを見る。
12.214.39
के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताः ।
के पुनः पुनरायान्ति के मोहादचला इव ॥ १२.२१४.३९ ॥
どの欠点は心によって捨てられ、どれは知性によって弱められ、どれは迷いから不動のように何度も戻ってくるのか。
12.214.40
केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर्विमृशेद्बुधः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथा विद्यामहं विभो।
मह्यं शुश्रूषवे विद्वन्वक्ष्येतद्बुद्धिनिश्चितम् ॥ १२.२१४.४० ॥
賢者は、どの理由によって、知性をもってそれらの強弱を吟味すべきでしょうか。主よ、私が知ることができるよう、これをすべて私に説き明かしてください。学識ある方よ、聞くことを望む私に、知性によって確定したことをお話ししましょう。
12.214.41
शान्तत्वादपरान्ताच्च आरम्भादपि चैकतः ।
प्रोक्तो ह्यत्र यथा हेतुरेवमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.२१४.४१ ॥
寂静によって、終末によって、始まりによって、また一方によって、ここで理由が述べられたとおりに、賢者たちもこのように言う。
12.214.42
दोषैर्मूलादवच्छिन्नैर्विशुद्धात्मा विमुच्यते ।
विनाशयति संभूतमयस्मयमयो यथा।
तथा कृतात्मा सहजैर्दोषैर्नश्यति राजसैः ॥ १२.२१४.४२ ॥
根本から断たれた欠点によって、清浄な自己は解放される。鉄から生じた鉄がそれを壊すように、自制した自己も生来のラジャスの欠点によって滅びる。
12.214.43
सहजैरविशुद्धात्मा दोषैर्नश्यति तामसैः ।
राजसं तामसं चैव शुद्धात्मा कालसंभवम् ॥ १२.२१४.४३ ॥
不浄な自己は、タマスから生じた生得の欠点によって滅びる。ラジャスとタマス、そして時間から生じたもの——清浄な自己はそれらから解放される。
12.214.44
शमयेत्सत्त्वमास्थाय बुद्ध्या केवलया द्विजः ।
त्यजेच्च मनसा चेतः शुद्धात्मा बुद्धिमास्थितः ॥ १२.२१४.४४ ॥
再生族は、サットヴァに依って、ただ純粋な知性によって心を静め、意によって心を捨てるべきである。清浄な自己は知性に安住して、そうすべきである。
12.214.45
तत्सर्वं देहिनां बीजं सत्त्वमात्मवतः समम् ।
तस्मादात्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव च ॥ १२.२१४.४५ ॥
それはすべて有身の存在の種子である。自己を制する者にとって、サットヴァは等しい。ゆえに自己を制する者はラジャスとタマスを避けるべきである。
12.214.46
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलतामियात् ।
आहारान्वर्जयेन्नित्यं राजसांस्तामसानपि ॥ १२.२१४.४६ ॥
ラジャスとタマスから解放されたサットヴァは清浄を得る。ラジャス性とタマス性の食物を常に避けるべきである。
12.214.47
ते ब्रह्म पुनरायान्ति न मोहादचला इव ।
अथवा मन्त्रवद्ब्रूयुर्मांसादीनां यजुष्कृतम् ॥ १२.२१४.४७ ॥
彼らは迷いからではなく、山のように不動のまま、再びブラフマンに至る。あるいはマントラのように、肉などはヤジュルの作ったものだと言うがよい。
12.214.48
स वै हेतुरनादाने शुद्धधर्मानुपालने ।
रजसा कामयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुते ॥ १२.२१४.४८ ॥
これこそ受けないことと清浄な法を守ることの原因である。ラジャスによって、欲望に結びついた行為さえ得られる。
12.214.49
अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान्सर्वांश्च सेवते ।
तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते।
हिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वितः ॥ १२.२१४.४९ ॥
彼は富に結びつくものと一切の欲望を過度に追求する。タマスによって貪欲に結びつくもの、怒りから生じるものを追い求める。暴力や気晴らしを喜び、怠惰と眠気に満ちている。
12.214.50
सत्वस्थः सात्विकान्भावाञ्शुद्धान्पश्यति संश्रितः ।
स देही विमलः श्रीमाञ्श्रद्धाविद्यासमन्वितः ॥ १२.२१४.५० ॥
サットヴァに住し、清浄なサーットヴィカの状態に依拠して、それらを見る。その身を持つ者は汚れなく、輝かしく、信と知を備えている。