ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.214.1
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो यथा समुपलभ्यते ।
तेषां विज्ञाननिष्ठानामन्यत्तत्वं न रोचते ॥ १२.२१४.१ ॥
ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳ ಧರ್ಮವು ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ; ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವರಿಗೆ ಬೇರೆ ತತ್ತ್ವ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.214.2
दुर्लभा वेदविद्वांसो वेदोक्तेषु व्यवस्थिताः ।
प्रयोजनं महत्त्वात्तु मार्गमिच्छन्ति संस्तुतम् ॥ १२.२१४.२ ॥
ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ವೇದವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಪರೂಪ; ಅವರು ಅದರ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
12.214.3
वेदस्य न विदुर्भावं ज्ञानमार्गप्रतिष्ठितम् ।
सद्भिराचरितत्वात्तु वृत्तमेतदगर्हितम्।
इयं सा बुद्धिरभ्येत्य यथा याति परां गतिम् ॥ १२.२१४.३ ॥
ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ವೇದದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸಜ್ಜನರು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ನಡತೆ ನಿಂದನೀಯವಲ್ಲ. ಇದೇ ಆ ಬುದ್ಧಿ; ಇದನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.214.4
शरीरवानुपादत्ते मोहात्सर्वान्परिग्रहान् ।
कामक्रोधादिभिर्भावैर्युक्तो राजसतामसैः ॥ १२.२१४.४ ॥
ದೇಹಧಾರಿಯು ಮೋಹದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪರಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ರಾಜಸ-ತಾಮಸ ಭಾವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ.
12.214.5
नाशुद्धमाचरेत्तस्मादभीप्सन्देहयापनम् ।
कर्मणां विवरं कुर्वन्न लोकानाप्नुयाच्छुभान् ॥ १२.२१४.५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಬಯಸಿಯೂ ಅಶುದ್ಧ ನಡತೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು; ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಮಾಡುವವನು ಶುಭಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.214.6
लोहयुक्तं तथा हेम विपक्वं न विराजते ।
तथाऽपक्वकषायाख्यं विज्ञानं न प्रकाशते ॥ १२.२१४.६ ॥
ಲೋಹದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಚಿನ್ನವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಹೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ವವಾಗದ ಕಲ್ಮಶವುಳ್ಳ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.214.7
केचिदात्मगुणं प्राप्तास्ते मुक्ताश्चक्रबन्धनात् ।
इतरे दुःखसन्द्वन्द्वास्तथा दुःखपरायणाः ॥ १२.२१४.७ ॥
ಕೆಲವರು ಆತ್ಮಗುಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಚಕ್ರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ದುಃಖದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.214.8
शुकाकर्मानुरूपं ते जायमानाः पुनः पुनः ।
क्रोधलोभमदाविष्टा मूढान्तः करणाः सदा ॥ १२.२१४.८ ॥
ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೀನು ಪದೇ ಪದೇ ಜನಿಸುತ್ತೀ; ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮದದಿಂದ ಆವೇಶಗೊಂಡು, ಸದಾ ಮೂಢ ಅಂತಃಕರಣದೊಂದಿಗೆ.
12.214.9
यथा… संछाया नास्ति नित्यतया परा ।
गुणानेव तथा चिन्त्या सन्त्येति च विदुर्बुधाः ॥ १२.२१४.९ ॥
ನೆರಳು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಪರಮವಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಭಾವಿಸಬೇಕು; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
12.214.10
यश्चाधर्मं चरेल्लोभात्कामक्रोधावनुप्लुवन् ।
धर्म्यं पन्थानमुत्क्रम्य सानुबन्धो विनश्यति ॥ १२.२१४.१० ॥
ಲೋಭದಿಂದ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವನು, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮೀರಿ, ತನ್ನ ಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.214.11
अचलं ज्ञानमप्राप्य चलचित्तश्चलानियात् ।
शब्दादीन्विषयांस्तस्मान्न संरागादुपप्लवेत्।
क्रोधो हर्षो विषादश्च जायन्ते हि परस्परात् ॥ १२.२१४.११ ॥
ಅಚಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯದ, ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಚಂಚಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ತೀವ್ರ ಅನುರಾಗದಿಂದ ಮುಳುಗಬಾರದು. ಕ್ರೋಧ, ಹರ್ಷ, ವಿಷಾದ ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
12.214.12
गुणाः कार्याः क्रोधहर्षौ सुखदुःखे प्रियाप्रिये ।
द्वन्द्वान्यथैवमादीनि विजयेच्चैव सर्ववित् ॥ १२.२१४.१२ ॥
ಗುಣಗಳು ಕಾರ್ಯಗಳು; ಕ್ರೋಧ-ಹರ್ಷ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ, ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಸರ್ವಜ್ಞನು ಜಯಿಸಬೇಕು.
12.214.13
पञ्चभूतात्मके देहे सत्त्वराजसताभसे ।
कमभिष्टुवते चायं कं वा क्रोशति किं वदन् ॥ १२.२१४.१३ ॥
ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮೋ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇವನು ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಥವಾ ಯಾರನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ?
12.214.14
स्पर्शरूपरसाद्येषु सङ्गं गच्छन्ति बालिशाः ।
नावगच्छन्ति विज्ञानादात्मानं पार्थिवं गुणम् ॥ १२.२१४.१४ ॥
ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಢರು ಆಸಕ್ತಿ ತಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.214.15
मृन्मयं शरणं यद्वन्मृदैव परिलिप्यते ।
पार्थिवोऽयं तथा देहो मृद्विकारान्न नश्यति ॥ १२.२१४.१५ ॥
ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಸಾರಿಸುವಂತೆ, ಈ ಪಾರ್ಥಿವ ದೇಹವು ಮಣ್ಣಿನ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ನಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.214.16
मधु तैलं पयः सर्पिर्मांसानि लवणं गुडः ।
धान्यानि फलमूलानि मृद्विकाराः सहाम्भसा ॥ १२.२१४.१६ ॥
ಜೇನು, ಎಣ್ಣೆ, ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮಾಂಸ, ಉಪ್ಪು, ಬೆಲ್ಲ, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಗೆಡ್ಡೆಗಳು — ಇವು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಕಾರಗಳು.
12.214.17
यद्वत्कान्तारमातिष्ठन्नौत्सुक्यं समनुव्रजेत् ।
ग्राम्यमाहारमादद्यादस्वाद्वपि हि यापनम् ॥ १२.२१४.१७ ॥
ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನು ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದೆ, ರುಚಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.214.18
तद्वत्संसारकान्तारमातिष्ठञ्श्रमतत्परः ।
यात्रार्थमद्यादाहारं व्याधितो भेषजं यथा ॥ १२.२१४.१८ ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನು, ರೋಗಿ ಔಷಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಜೀವನಯಾತ್ರೆಗಾಗಿಯೇ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
12.214.19
भक्षणे श्वापदैर्मार्गादिति चारं करोति चेत् ।
एवं संसारमार्गेण यात्रार्थं विषयाणि च ॥ १२.२१४.१९ ॥
ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿ ಅಲೆದಾಡುವವನಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಸಾರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವನಯಾತ್ರೆಗಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.
12.214.20
न गच्छेद्भोगविज्ञानादुन्मार्गे पद्यते तदा ।
तस्माददुःखतो मार्गमास्थितस्तमनुस्मरेत् ॥ १२.२१४.२० ॥
ಭೋಗ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೋಗಬಾರದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖರಹಿತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅದನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
12.214.21
नानापर्णफला वृक्षा बहवः सन्ति तत्र हि ।
भोक्तारो मुनयश्चैव तस्मात्परतरं वनम् ॥ १२.२१४.२१ ॥
ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಎಲೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ಅನೇಕ ಮರಗಳಿವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಭೋಗಿಸುವ ಮುನಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಅರಣ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು.
12.214.22
अनुमानैस्तथाशास्त्रैर्यशसा विक्रमेण च ।
सत्यशौचार्जवत्यागैर्वर्चसा विक्रमेण च।
क्षान्त्या धृत्या च बुद्ध्या च मनसा तपसैव च ॥ १२.२१४.२२ ॥
ಅನುಮಾನದಿಂದ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ, ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ, ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ; ಸತ್ಯ, ಶುಚಿತ್ವ, ಋಜುತ್ವ, ತ್ಯಾಗದಿಂದ; ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ; ಕ್ಷಮೆ, ಧೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ.
12.214.23
भावान्सर्वान्यथावृत्तान्संवसेत यथाक्रमम् ।
शान्तिमिच्छन्नदीनात्मा संयच्छेदिन्द्रियाणि च ॥ १२.२१४.२३ ॥
ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅವು ಸಂಭವಿಸಿದಂತೆಯೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬಾಳಬೇಕು; ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ದೀನತೆಯಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
12.214.24
सत्त्वेन रजसा चैव तमसा चैव मोहिताः ।
चक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यज्ञानाज्जन्तवो भृशम् ॥ १२.२१४.२४ ॥
ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಜೀವಿಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಕ್ರದಂತೆ ಬಹಳವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.
12.214.25
तस्मात्सम्यक्परीक्षेत दोषानज्ञानसंभवान् ।
अज्ञानप्रभवं नित्यमहंकारं परित्यजेत् ॥ १२.२१४.२५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.214.26
महाभूतानीन्द्रियाणि गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ।
देहमूलं विजानीहि नैतानि भगवानतः ॥ १२.२१४.२६ ॥
ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಗುಣಗಳು — ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ — ಇವನ್ನು ದೇಹದ ಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿ; ಓ ಭಗವಂತ, ಇವು (ಆತ್ಮ) ಅಲ್ಲ.
12.214.27
उपायतः प्रवक्ष्यामि तं च मृत्युं दुरासदम् ।
त्रैलोक्यं सेश्वरं सर्वमहंकारे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२१४.२७ ॥
ಉಪಾಯದಿಂದ ಆ ದುರ್ಜಯ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುವೆನು; ಈಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
12.214.28
यथेह नियतः कालो दर्शयत्यार्तवान्गुणान् ।
तद्वद्भतेष्वहंकारं विद्याद्भूतप्रवर्तकम् ॥ १२.२१४.२८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾದ ಕಾಲವು ಋತುಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ, ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
12.214.29
संमोहकं तमो विद्यात्कृष्णमज्ञानसंभवम् ।
प्रकृतेर्गुणसंजातो महानहंक्रिया ततः ॥ १२.२१४.२९ ॥
ತಮಸ್ ಮೋಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು, ಕಪ್ಪಾದುದು, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮಹತ್ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಅಹಂಕಾರದ ಕ್ರಿಯೆ.
12.214.30
अहंकारात्पुनः पश्चाद्भूतग्राममुदाहृतम् ।
अव्यक्तस्य गुणेभ्यस्तु तद्गुणांश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३० ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅನಂತರ ಭೂತಸಮೂಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವ್ಯಕ್ತದ ಗುಣಗಳಿಂದ (ಹುಟ್ಟುವವುಗಳ) ಗುಣಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿ.
12.214.31
प्रीतिदुःखनिबद्धांश्च समस्तांस्त्रीनथो गुणान् ।
सत्त्वस्य रजसश्चैव तमसश्च निबोध तान् ॥ १२.२१४.३१ ॥
ಪ್ರೀತಿ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಆ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು — ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ — ಈಗ ತಿಳಿದುಕೊ.
12.214.32
प्रसादो हर्षजा प्रीतिरसंदेहो धृतिः स्मृतिः ।
एतान्सत्त्वगुणान्विद्यादिमान्राजसतामसान् ॥ १२.२१४.३२ ॥
ಪ್ರಸಾದ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರೀತಿ, ಸಂದೇಹರಹಿತ ನಿಶ್ಚಯ, ಧೃತಿ, ಸ್ಮೃತಿ — ಇವನ್ನು ಸತ್ತ್ವ ಗುಣಗಳೆಂದು ತಿಳಿ; ಇವು ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಗುಣಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ.
12.214.33
असन्तोषोऽक्षमाऽधैर्यमतृप्तिर्विषयादिषु ।
राजसाश्च गुणा ह्येते तत्परं तामसाञ्शृणु ॥ १२.२१४.३३ ॥
ಅಸಂತೋಷ, ಅಕ್ಷಮೆ, ಅಧೈರ್ಯ, ವಿಷಯಾದಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅತೃಪ್ತಿ — ಇವೇ ರಜಸ್ ಗುಣಗಳು. ಇನ್ನು ತಮಸ್ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
12.214.34
मोहस्तन्द्री तथा दुःखं निद्राऽऽलस्यं प्रमादता ।
विषादी दीर्घसूत्रश्च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १२.२१४.३४ ॥
ಮೋಹ, ತಂದ್ರಿ, ದುಃಖ, ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ, ಪ್ರಮಾದ, ವಿಷಾದ, ದೀರ್ಘಸೂತ್ರತೆ — ಇದು ತಮಸ್ ಗುಣವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.214.35
कामक्रोधौ प्रमादश्च लोभमोहौ भयं क्लमः ।
विषादशोकावरतिर्मानदर्पावनार्यता ॥ १२.२१४.३५ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಪ್ರಮಾದ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಭಯ, ಆಯಾಸ, ವಿಷಾದ, ಶೋಕ, ವಿರಕ್ತಿ, ಮಾನ, ದರ್ಪ, ಅನಾರ್ಯತೆ.
12.214.36
दोषाणामेवमादीनां परीक्ष्य गुरुलाघवम् ।
विमृशेदात्मसंस्थानमेकैकमनुसंततम् ॥ १२.२१४.३६ ॥
ಇಂತಹ ದೋಷಗಳ ಗುರು-ಲಘುತ್ವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು.
12.214.37
यस्मिन्प्रतिष्ठितं चेदं यस्मिन्सज्ज्ञाननिर्गतिः ।
सर्वभूताधिकं नित्यमहंकारं विलोकयेत् ॥ १२.२१४.३७ ॥
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆಯೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆಯೋ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಆ ನಿತ್ಯ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.
12.214.38
विलोकमानः स तदा स्वबुद्ध्या सूक्ष्मया पुनः ।
तदेव भाति तद्रूपमात्मना यत्सुनिर्मलम् ॥ १२.२१४.३८ ॥
ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪುನಃ ನೋಡುತ್ತಾ, ಆತ್ಮದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆ ರೂಪವೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.214.39
के दोषा मनसा त्यक्ताः के बुद्ध्या शिथिलीकृताः ।
के पुनः पुनरायान्ति के मोहादचला इव ॥ १२.२१४.३९ ॥
ಯಾವ ದೋಷಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಯಾವವು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಶಿಥಿಲಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಯಾವವು ಮೋಹದಿಂದ ಅಚಲವಾದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ?
12.214.40
केषां बलाबलं बुद्ध्या हेतुभिर्विमृशेद्बुधः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथा विद्यामहं विभो।
मह्यं शुश्रूषवे विद्वन्वक्ष्येतद्बुद्धिनिश्चितम् ॥ १२.२१४.४० ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಯಾವುವುಗಳ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು? ಓ ಪ್ರಭುವೇ, ನಾನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ಓ ವಿದ್ವಾಂಸನೇ, ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿರುವ ನನಗೆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದುದನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.
12.214.41
शान्तत्वादपरान्ताच्च आरम्भादपि चैकतः ।
प्रोक्तो ह्यत्र यथा हेतुरेवमाहुर्मनीषिणः ॥ १२.२१४.४१ ॥
ಶಾಂತಿಯಿಂದ, ಅಂತ್ಯದಿಂದ, ಆರಂಭದಿಂದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದಲೂ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮನೀಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.214.42
दोषैर्मूलादवच्छिन्नैर्विशुद्धात्मा विमुच्यते ।
विनाशयति संभूतमयस्मयमयो यथा।
तथा कृतात्मा सहजैर्दोषैर्नश्यति राजसैः ॥ १२.२१४.४२ ॥
ಮೂಲದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಸಂಯಮಿತ ಆತ್ಮವು ಸಹಜ ರಾಜಸ ದೋಷಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
12.214.43
सहजैरविशुद्धात्मा दोषैर्नश्यति तामसैः ।
राजसं तामसं चैव शुद्धात्मा कालसंभवम् ॥ १२.२१४.४३ ॥
ಅಶುದ್ಧ ಆತ್ಮವು ಸಹಜವಾದ ತಾಮಸ ದೋಷಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ, ಕಾಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು — ಶುದ್ಧಾತ್ಮ (ಇವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ).
12.214.44
शमयेत्सत्त्वमास्थाय बुद्ध्या केवलया द्विजः ।
त्यजेच्च मनसा चेतः शुद्धात्मा बुद्धिमास्थितः ॥ १२.२१४.४४ ॥
ದ್ವಿಜನು ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ (ಚಿತ್ತವನ್ನು) ಶಾಂತಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಶುದ್ಧಾತ್ಮನು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು (ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು).
12.214.45
तत्सर्वं देहिनां बीजं सत्त्वमात्मवतः समम् ।
तस्मादात्मवता वर्ज्यं रजश्च तम एव च ॥ १२.२१४.४५ ॥
ಅದೆಲ್ಲವೂ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಬೀಜ; ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗೆ ಸತ್ತ್ವವು ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯು ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.214.46
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं सत्त्वं निर्मलतामियात् ।
आहारान्वर्जयेन्नित्यं राजसांस्तामसानपि ॥ १२.२१४.४६ ॥
ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಸತ್ತ್ವವು ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
12.214.47
ते ब्रह्म पुनरायान्ति न मोहादचला इव ।
अथवा मन्त्रवद्ब्रूयुर्मांसादीनां यजुष्कृतम् ॥ १२.२१४.४७ ॥
ಅವರು ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಮೋಹದಿಂದಲ್ಲ, ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲರಾಗಿ. ಅಥವಾ ಮಂತ್ರದಂತೆ, ಮಾಂಸಾದಿಗಳು ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಲಿ.
12.214.48
स वै हेतुरनादाने शुद्धधर्मानुपालने ।
रजसा कामयुक्तानि कार्याण्यपि समाप्नुते ॥ १२.२१४.४८ ॥
ಅದೇ ಸ್ವೀಕರಿಸದಿರುವುದರಲ್ಲಿಯೂ, ಶುದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣ. ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ (ಮನುಷ್ಯನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.214.49
अर्थयुक्तानि चात्यर्थं कामान्सर्वांश्च सेवते ।
तमसा लोभयुक्तानि क्रोधजानि च सेवते।
हिंसाविहाराभिरतस्तन्द्रीनिद्रासमन्वितः ॥ १२.२१४.४९ ॥
ಅರ್ಥಯುಕ್ತವಾದವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಭಯುಕ್ತವಾದವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಿಂಸಾ ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನಾಗಿ, ತಂದ್ರಿ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ.
12.214.50
सत्वस्थः सात्विकान्भावाञ्शुद्धान्पश्यति संश्रितः ।
स देही विमलः श्रीमाञ्श्रद्धाविद्यासमन्वितः ॥ १२.२१४.५० ॥
ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಭಾವಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ನಿರ್ಮಲ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹಿ.