ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.217.1
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१७.१ ॥
ଅନ୍ତହୀନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ଜୀବମାନେ ବୁଡ଼ି ଯା'ନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନାସକ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.217.2
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मानसक्लमैः ।
दृष्ट्वैव संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥ १२.२१७.२ ॥
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରାର ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ମାନସିକ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଜଗତକୁ ସର୍ବଦା ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
12.217.3
वाङ्भनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः ।
प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥ १२.२१७.३ ॥
ବାକ୍ୟ, ମନ ଓ ଶରୀରରେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅହଂକାରରହିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଭିକ୍ଷୁ ଅପେକ୍ଷାରହିତ ହୋଇ ସୁଖରେ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.4
वशा मोक्षवतां पाशास्तासां रूपं प्रदर्शकम् ।
दुर्ग्रहं पश्यमानोऽपि मन्यते मोहितस्तदा ॥ १२.२१७.४ ॥
ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ସବୁ ବନ୍ଧନ ଯାହା ବଶ କରିବାକୁ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଏ। ଧରିବା କଷ୍ଟକର ଦେଖିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋହିତ ଲୋକ ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜ ଭାବେ।
12.217.5
एवं पश्यन्तमात्मानमनुध्यातं हि बन्धुषु ।
अयथात्वेन जानामि भेदरूपेण संस्थितम् ॥ १२.२१७.५ ॥
ଏହିପରି ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନିତ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଜାଣେ ଯେ ତାହା ଯଥାର୍ଥରେ ନୁହେଁ, ଭେଦ-ରୂପରେ ସ୍ଥିତ।
12.217.6
अथवा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया ।
तत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥ १२.२१७.६ ॥
କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ମନର ଆସକ୍ତି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ କର୍ମଫଳ ଜାଣି ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.217.7
यत्कृतं स्याच्छुभं कर्म पापं वा यदि वाऽश्नुते ।
तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वा बुद्धिकर्मभिः ॥ १२.२१७.७ ॥
କୃତ ଶୁଭ କର୍ମ ବା ପାପ କର୍ମ, ମଣିଷ ତାର ଫଳ ଭୋଗେ। ଅତଏବ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ବକ ଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.8
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.८ ॥
ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଚନ, ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ସରଳତା, କ୍ଷମା ଏବଂ ଅପ୍ରମାଦ—ଯାହାଠାରେ ଏସବୁ ଥାଏ, ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ।
12.217.9
अनक्षसाध्यं तद्ब्रह्म निर्मलं जगतः परम् ।
स्वात्मप्रकाशमग्राह्यमहेतुकमचञ्चलम् ॥ १२.२१७.९ ॥
ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତାହା ନିର୍ମଳ, ଜଗତର ପରମ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ, ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଅହେତୁକ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ।
12.217.10
विवेकज्ञानवाचिस्थो ह्याशुरूपेण संस्थितः ।
वैकारिकात्प्रदृश्येतै गैरिके मधुधारवत् ॥ १२.२१७.१० ॥
ବିବେକଜ୍ଞାନ ଓ ବାଣୀରେ ସ୍ଥିତ ଯେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ରହେ; ବିକାରରୁ ପରେ ସେ ଦେଖାଯାଏ—ଗୈରିକରେ ମଧୁଧାରା ପରି।
12.217.11
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् ।
दुःखान्निः सरणं वेद तत्त्वज्ञः स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.११ ॥
ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା ଏହି ପରମ ଧର୍ମ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଯେ ଜାଣେ, ସେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସୁଖୀ ହୁଏ।
12.217.12
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् ।
नापथ्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥ १२.२१७.१२ ॥
ଅତଏବ ବୁଦ୍ଧିରେ ସମାହିତ ମନକୁ ଭୂତମାନଙ୍କଠାରେ ସ୍ଥିର ରଖିବା ଉଚିତ; କାହାର ଅହିତ ଚାହିଁବ ନାହିଁ, ଲାଳସା କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅସତ୍ ଓ ଅବଦ୍ଧ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ।
12.217.13
अथामोघप्रयत्नेन मनो ज्ञाने निवेशयेत् ।
सुवाचोऽथ प्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते ॥ १२.२१७.१३ ॥
ତା'ପରେ ଅମୋଘ ପ୍ରଯତ୍ନରେ ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ। ସୁବାଚ ମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ ମନୋହର ହୋଇ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
12.217.14
विवेकयित्वा तद्वाक्यं धर्मसूक्ष्ममवेक्ष्य च ।
सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥ १२.२१७.१४ ॥
ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ବିବେଚନା କରି ଓ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦେଖି ସତ୍ୟ, ଅହିଂସ ଏବଂ ନିନ୍ଦାହୀନ ବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ।
12.217.15
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनीम् ।
ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥ १२.२१७.१५ ॥
କଳୁଷହୀନ, କଠୋରତାହୀନ, ନିର୍ଦ୍ଦୟତାହୀନ, ଚୁଗଲିହୀନ ବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଅଳ୍ପ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଅବିକ୍ଷିପ୍ତ ଚିତ୍ତରେ କହିବା ଉଚିତ।
12.217.16
वाक्यबन्धेन संरागविहाराद्व्याहरेद्यदि ।
बुद्ध्याऽप्यनुगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् ॥ १२.२१७.१६ ॥
ବାକ୍ୟବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତିର ଖେଳରୁ କହିଲେ, ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ଅନୁଗୃହୀତ ମନରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତାମସ।
12.217.17
रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणि प्रतिपद्यते ।
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते।
तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्वैर्यमात्मनः ॥ १२.२१७.१७ ॥
ରଜୋଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ସେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ନରକ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନିଏ। ତେଣୁ ମନ, ବାକ୍ୟ ଓ ଶରୀରଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସଂଯମିତ ରଖି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.18
प्रकीर्ण एव भारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः ।
प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा।
संसारमार्गमापन्नः प्रतिलोमं विवर्जयेत् ॥ १२.२१७.१८ ॥
ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାର ଯେପରି ଡକାୟତମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେହିପରି ପ୍ରତିକୂଳ ଦିଗ ଜାଣି, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଂସାରପଥରେ ପଡ଼ି ପ୍ରତିଲୋମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.19
तामेव च यथा दस्यून्हत्वा गच्छेच्छिवां दिशम् ।
तथा रजस्तमः कर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयाच्छुभम् ॥ १२.२१७.१९ ॥
ଡକାୟତମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଯେପରି ସେହି ଶୁଭ ଦିଗକୁ ଯିବା ଯାଏ, ସେପରି ରଜସ ଓ ତମସ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୁଭ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.20
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः ।
विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥ १२.२१७.२० ॥
ସଂଦେହରହିତ, ଇଚ୍ଛାରହିତ, ସମସ୍ତ ପରିଗ୍ରହରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ଜନରେ ବିଚରଣକାରୀ, ଅଳ୍ପାହାରୀ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ।
12.217.21
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् ।
निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥ १२.२१७.२१ ॥
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିରେ ଯାହାର କ୍ଲେଶ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯିଏ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ରତ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ସେ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ସେହି ପରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.217.22
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् ।
मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसाऽऽत्मनः।
योजयित्वा मनस्तत्र निश्चलं परमात्मनि ॥ १२.२१७.२२ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିରେ ମନକୁ ଏବଂ ମନରେ ବିଷୟକୁ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ମନକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।
12.217.23
योगाभिसन्धियुक्तस्य ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
ऐकान्त्यं तदिदं विद्धि सर्ववस्त्वन्तरस्थितिः ॥ १२.२१७.२३ ॥
ଯୋଗସଙ୍କଳ୍ପରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ଐକାନ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ — ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତି।
12.217.24
विशेषहीनं गृह्णन्ति विशेषां कारणात्मिकाम् ।
अथवा न प्रभुस्तत्र परमात्मनि वर्तितुम्।
आगामित्तत्त्वं योगात्मा योगतन्त्रमुपक्रमेत् ॥ १२.२१७.२४ ॥
ସେମାନେ ବିଶେଷରହିତକୁ କିମ୍ବା କାରଣାତ୍ମକ ବିଶେଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅଥବା ସେଠାରେ ପରମାତ୍ମାରେ ରହିବାକୁ ସେମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଯୋଗାତ୍ମା ଆଗମତତ୍ତ୍ୱ ଧରି ଯୋଗତନ୍ତ୍ର ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
12.217.25
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे ।
देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥ १२.२१७.२५ ॥
ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗୃହୀତ ଓ ମନ ବଶୀଭୂତ, ତାହାର ନିକଟରେ ସେହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି; ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେହି ଈଶ୍ବରଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.217.26
ताभिः संयुक्तमनसो ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
शनैश्चापगते सत्वे ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२१७.२६ ॥
ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମନ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଧୀରେ ଧୀରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅପଗତ ହେଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.217.27
अथवा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् ।
योगतन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्ततदाचरेत् ॥ १२.२१७.२७ ॥
କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ଯୋଗତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଯୋଗତନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରୁ; ଯୋଗତନ୍ତ୍ରମୟ ସାଧନା ତାହାର ବୃତ୍ତି ହେଉ; ତାହାକୁ ସେ ଆଚରଣ କରୁ।
12.217.28
कणकुल्माषपिण्याकशाकयावकसक्तवः ।
तथा मूलफलं भैक्ष्यं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥ १२.२१७.२८ ॥
କଣ, କୁଲ୍ମାଷ, ପିଣ୍ୟାକ, ଶାକ, ଯାବକ ଓ ସତ୍ତୁ; ସେପରି ମୂଳ-ଫଳ ଓ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ — ଏସବୁର କ୍ରମାନୁସାରେ ଉପଯୋଗ କରୁ।
12.217.29
आहारनियमं चैव देशे काले च सात्विकः ।
तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥ १२.२१७.२९ ॥
ଦେଶ ଓ କାଳ ଅନୁସାରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆହାର ନିୟମ ପାଳନ କରୁ; ତାହାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଯାହା (ସାଧନାର) ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ତାହାକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରୁ।
12.217.30
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् ।
ज्ञानैधितं तथा ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥ १२.२१७.३० ॥
ଯାହା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି ତାହାକୁ ରୋଧ କରିବ ନାହିଁ; ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତାହାକୁ ଜାଳିବ। ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
12.217.31
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रील्लोँकानधितिष्ठति ।
विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानेनापकृष्यते ॥ १२.२१७.३१ ॥
ଜ୍ଞାନର ଆଧାର ଯେ ଅଜ୍ଞାନ, ତାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରେ। ବିଜ୍ଞାନସହିତ ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତଳକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଏ।
12.217.32
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् ।
स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥ १२.२१७.३२ ॥
ପୃଥକତା ଓ ସଂଯୋଗ ହେତୁ ଈର୍ଷାଳୁ ଶାଶ୍ୱତକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ସେ ଦୁଇଙ୍କ ମୁକ୍ତି ଜାଣିଥିବା, ବୀତରାଗ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.217.33
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् ।
अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१७.३३ ॥
ବୟସର ଅତୀତ ହୋଇ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରି, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ। ଯାହା ଅକ୍ଷର ଓ ଅବ୍ୟୟ, ସେହି ଅମୃତ ସେ ପାଏ।