మహాభారతం · అధ్యాయం 12.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.217.1
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१७.१ ॥
అంతులేని ఇంద్రియ విషయాలలో ఆసక్తితో ఉన్న జీవులు మునిగిపోతారు; కానీ అనాసక్తులైన మహాత్ములు పరమ గతిని పొందుతారు.
12.217.2
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मानसक्लमैः ।
दृष्ट्वैव संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥ १२.२१७.२ ॥
జన్మ, మరణం, ముసలితనం అనే దుఃఖాలతో, వ్యాధులతో, మానసిక అలసటలతో లోకం నిరంతరం బాధపడుతుండటం చూసి, బుద్ధిమంతుడు మోక్షం కోసం ప్రయత్నించాలి.
12.217.3
वाङ्भनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः ।
प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥ १२.२१७.३ ॥
వాక్కు, మనస్సు, శరీరంతో శుచిగా, అహంకారం లేనివాడిగా, ప్రశాంతుడిగా, జ్ఞానవంతుడైన భిక్షువు, ఆశలేకుండా సుఖంగా సంచరించాలి.
12.217.4
वशा मोक्षवतां पाशास्तासां रूपं प्रदर्शकम् ।
दुर्ग्रहं पश्यमानोऽपि मन्यते मोहितस्तदा ॥ १२.२१७.४ ॥
మోక్షాన్ని కోరేవారికి ఇవి వశీకరించదగిన పాశాలు; వాటి రూపమే వాటిని చూపిస్తుంది. వాటిని పట్టుకోవడం కష్టమని చూసినా, మోహితుడు అప్పుడు వాటిని సులభమని భావిస్తాడు.
12.217.5
एवं पश्यन्तमात्मानमनुध्यातं हि बन्धुषु ।
अयथात्वेन जानामि भेदरूपेण संस्थितम् ॥ १२.२१७.५ ॥
ఇలా బంధువుల మధ్య ధ్యానించబడిన ఆత్మను చూస్తూ, అది యథార్థంగా కాకుండా భేద రూపంలో ఉందని నేను తెలుసుకుంటున్నాను.
12.217.6
अथवा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया ।
तत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥ १२.२१७.६ ॥
లేదా ప్రాణులపై దయతో మనస్సు యొక్క అనురాగాన్ని చూడాలి; అక్కడ కూడా లోకం కర్మఫలమని తెలుసుకుని ఉపేక్షను అవలంబించాలి.
12.217.7
यत्कृतं स्याच्छुभं कर्म पापं वा यदि वाऽश्नुते ।
तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वा बुद्धिकर्मभिः ॥ १२.२१७.७ ॥
చేసిన శుభ కర్మ గాని పాప కర్మ గాని ఫలాన్ని మనిషి పొందుతాడు. కాబట్టి బుద్ధితో శుభ కర్మలనే చేయాలి.
12.217.8
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.८ ॥
అహింస, సత్య వచనం, సర్వ ప్రాణులపట్ల ఋజుత్వం, క్షమ, అప్రమాదం—ఇవి ఎవరికి ఉంటాయో వాడు సుఖిగా ఉంటాడు.
12.217.9
अनक्षसाध्यं तद्ब्रह्म निर्मलं जगतः परम् ।
स्वात्मप्रकाशमग्राह्यमहेतुकमचञ्चलम् ॥ १२.२१७.९ ॥
ఆ బ్రహ్మము ఇంద్రియాలచే పొందదగినది కాదు; అది నిర్మలం, జగత్తుకు పరమమైనది, స్వయంప్రకాశం, గ్రహింపరానిది, హేతువులేనిది, చలనం లేనిది.
12.217.10
विवेकज्ञानवाचिस्थो ह्याशुरूपेण संस्थितः ।
वैकारिकात्प्रदृश्येतै गैरिके मधुधारवत् ॥ १२.२१७.१० ॥
వివేక జ్ఞానంలో, వాక్కులో స్థితుడైనవాడు వేగంగా రూపంతో నిలిచి ఉంటాడు; వికారాలనుండి అతడు కనిపిస్తాడు—ఎర్రమట్టిలో తేనె ధారలా.
12.217.11
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् ।
दुःखान्निः सरणं वेद तत्त्वज्ञः स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.११ ॥
సర్వ ప్రాణులకు సుఖాన్నిచ్చే ఈ పరమ ధర్మాన్ని, దుఃఖం నుండి విడుదలయ్యే మార్గాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, తత్త్వజ్ఞుడు సుఖిగా ఉంటాడు.
12.217.12
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् ।
नापथ्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥ १२.२१७.१२ ॥
కాబట్టి బుద్ధితో సమాహితమైన మనస్సును ప్రాణులపై నిలపాలి; ఎవరికీ అపకారం కోరకూడదు, ఆశించకూడదు, అసత్యమూ బంధంలేనిదీ అయినదాన్ని ఆలోచించకూడదు.
12.217.13
अथामोघप्रयत्नेन मनो ज्ञाने निवेशयेत् ।
सुवाचोऽथ प्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते ॥ १२.२१७.१३ ॥
అప్పుడు అమోఘ ప్రయత్నంతో మనసును జ్ఞానంలో నిలపాలి. మంచి మాట కూడా అభ్యాసంతో మనసుకు ఇంపుగా ప్రవర్తిస్తుంది.
12.217.14
विवेकयित्वा तद्वाक्यं धर्मसूक्ष्ममवेक्ष्य च ।
सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥ १२.२१७.१४ ॥
ఆ మాటను విచారించి, ధర్మ సూక్ష్మాన్ని పరిశీలించి, సత్యమైన, హింసలేని, నిందలేని మాటను పలకాలి.
12.217.15
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनीम् ।
ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥ १२.२१७.१५ ॥
మలినం లేని, కఠినం కాని, క్రూరం కాని, చాడీలు లేని మాటను పలకాలి; అలాంటి చిన్న మాటను కూడా చలించని మనసుతో చెప్పాలి.
12.217.16
वाक्यबन्धेन संरागविहाराद्व्याहरेद्यदि ।
बुद्ध्याऽप्यनुगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् ॥ १२.२१७.१६ ॥
మాటల బంధంతో, ఆసక్తి క్రీడతో మాట్లాడితే, బుద్ధితో అనుగ్రహింపబడిన మనసుతో చేసిన కర్మ కూడా తామసమే.
12.217.17
रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणि प्रतिपद्यते ।
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते।
तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्वैर्यमात्मनः ॥ १२.२१७.१७ ॥
రజోగుణంతో నిండిన ఇంద్రియాలతో మనిషి కర్మలో ప్రవర్తిస్తాడు; అతడు ఈ లోకంలో దుఃఖం పొంది నరకానికి పుడతాడు. కాబట్టి మనసు, మాట, శరీరంతో తనను దృఢంగా నియమించుకొని ఆచరించాలి.
12.217.18
प्रकीर्ण एव भारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः ।
प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा।
संसारमार्गमापन्नः प्रतिलोमं विवर्जयेत् ॥ १२.२१७.१८ ॥
చెదరిన భారాన్ని దొంగలు ఎత్తుకుపోయినట్లు, ప్రతికూల దిశను తెలుసుకొని, అజ్ఞానులు సంసార మార్గంలో పడి ప్రతికూలాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
12.217.19
तामेव च यथा दस्यून्हत्वा गच्छेच्छिवां दिशम् ।
तथा रजस्तमः कर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयाच्छुभम् ॥ १२.२१७.१९ ॥
దొంగలను చంపి ఆ శుభదిశకు వెళ్లినట్లే, రజస్సు, తమస్సు కర్మలను విడిచి శుభాన్ని పొందాలి.
12.217.20
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः ।
विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥ १२.२१७.२० ॥
సందేహరహితుడు, కోరికలేనివాడు, అన్ని పరిగ్రహాల నుండి విముక్తుడు, ఏకాంతంలో తిరిగేవాడు, తక్కువ తినేవాడు, తపస్వి, ఇంద్రియాలను నియమించినవాడు నిశ్చయంగా ముక్తుడు.
12.217.21
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् ।
निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥ १२.२१७.२१ ॥
జ్ఞానాగ్నిలో క్లేశాలు దగ్ధమైనవాడు, యోగసాధనలో ఆనందించేవాడు, ఆత్మసంయమి, చలనరహిత మనస్సుతో ఆ పరమాన్ని పొందుతాడు.
12.217.22
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् ।
मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसाऽऽत्मनः।
योजयित्वा मनस्तत्र निश्चलं परमात्मनि ॥ १२.२१७.२२ ॥
ధైర్యవంతుడు, ఆత్మసంయమి సందేహం లేకుండా బుద్ధిని నిగ్రహించాలి. బుద్ధితో మనస్సును, మనస్సుతో విషయాలను నిగ్రహించాలి. అక్కడ మనస్సును పరమాత్మలో నిశ్చలంగా నిలపాలి.
12.217.23
योगाभिसन्धियुक्तस्य ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
ऐकान्त्यं तदिदं विद्धि सर्ववस्त्वन्तरस्थितिः ॥ १२.२१७.२३ ॥
యోగసంకల్పంలో నిమగ్నమైనవానికి ఆ బ్రహ్మం ప్రకాశిస్తుంది. దీనినే ఏకాంతం అని తెలుసుకో — అన్ని వస్తువులలో అంతర్గతంగా ఉండే స్థితి.
12.217.24
विशेषहीनं गृह्णन्ति विशेषां कारणात्मिकाम् ।
अथवा न प्रभुस्तत्र परमात्मनि वर्तितुम्।
आगामित्तत्त्वं योगात्मा योगतन्त्रमुपक्रमेत् ॥ १२.२१७.२४ ॥
వారు విశేషరహితాన్ని లేదా కారణస్వరూప విశేషాన్ని గ్రహిస్తారు. లేదా అక్కడ పరమాత్మలో నిలిచేందుకు వారు సమర్థులు కారు. యోగాత్ముడు ఆగమ తత్వాన్ని గ్రహించి యోగతంత్రాన్ని ఆరంభించాలి.
12.217.25
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे ।
देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥ १२.२१७.२५ ॥
ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, మనస్సును వశపరచుకునే ఇతనికి ఆ దేవతలు ప్రత్యక్షమవుతారు; సంతోషంతో వారు ఆ ఈశ్వరుని చేరుకుంటారు.
12.217.26
ताभिः संयुक्तमनसो ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
शनैश्चापगते सत्वे ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२१७.२६ ॥
ఆ దేవతలతో మనస్సు కలిసినవానికి ఆ బ్రహ్మం పూర్తిగా ప్రకాశిస్తుంది; క్రమంగా సత్త్వం తొలగిపోగా అతడు బ్రహ్మభావానికి అర్హుడవుతాడు.
12.217.27
अथवा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् ।
योगतन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्ततदाचरेत् ॥ १२.२१७.२७ ॥
లేదా యోగతంత్రాలతో ప్రవర్తించనివాడు యోగతంత్రాలతో ఆరంభించాలి; యోగతంత్రమయమైన సాధనమే అతని వృత్తి కావాలి; దానినే అతడు ఆచరించాలి.
12.217.28
कणकुल्माषपिण्याकशाकयावकसक्तवः ।
तथा मूलफलं भैक्ष्यं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥ १२.२१७.२८ ॥
కణం, కుల్మాషం, పిణ్యాకం, కూరగాయలు, యావకం, సత్తు; అలాగే వేరు, ఫలాలు, భిక్షాన్నం — వీటిని క్రమంగా ఉపయోగించాలి.
12.217.29
आहारनियमं चैव देशे काले च सात्विकः ।
तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥ १२.२१७.२९ ॥
దేశకాలాలకు తగినట్లు సాత్త్వికుడు ఆహార నియమాన్ని పాటించాలి; దానిని పరీక్షించి, సాధన పురోగతికి అనుకూలమైనదాన్ని అనుసరించాలి.
12.217.30
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् ।
ज्ञानैधितं तथा ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥ १२.२१७.३० ॥
ఆరంభమైన ప్రవృత్తిని ఆపకూడదు; క్రమంగా అగ్నిని రగిల్చినట్లు దానిని ప్రజ్వలింపజేయాలి. జ్ఞానంతో ప్రజ్వలించిన జ్ఞానం సూర్యుని వలె పూర్ణంగా ప్రకాశిస్తుంది.
12.217.31
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रील्लोँकानधितिष्ठति ।
विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानेनापकृष्यते ॥ १२.२१७.३१ ॥
జ్ఞానానికి ఆధారమైన అజ్ఞానం మూడు లోకాలను ఆవరించి ఉంటుంది. విజ్ఞానంతో కూడిన జ్ఞానం అజ్ఞానంచే క్రిందికి లాగబడుతుంది.
12.217.32
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् ।
स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥ १२.२१७.३२ ॥
భేదం, సంయోగం అనే వాటి వలన అసూయాపరుడు శాశ్వతాన్ని తెలుసుకోడు. ఆ రెండింటినుండి విముక్తిని తెలిసినవాడు, రాగరహితుడు విముక్తుడవుతాడు.
12.217.33
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् ।
अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१७.३३ ॥
వయస్సును దాటినవాడు, ముసలితనాన్ని మృత్యువును జయించి, సనాతనమైన బ్రహ్మను పొందుతాడు. నశించనిదీ క్షయంలేనిదీ అయిన ఆ అమృతాన్ని పొందుతాడు.