ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.217.1
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१७.१ ॥
ਬੇਅੰਤ ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਜੀਵ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਨਾਸਕਤ ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.217.2
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मानसक्लमैः ।
दृष्ट्वैव संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥ १२.२१७.२ ॥
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੇ।
12.217.3
वाङ्भनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः ।
प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥ १२.२१७.३ ॥
ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਭਿੱਖੂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰੇ।
12.217.4
वशा मोक्षवतां पाशास्तासां रूपं प्रदर्शकम् ।
दुर्ग्रहं पश्यमानोऽपि मन्यते मोहितस्तदा ॥ १२.२१७.४ ॥
ਮੋਕਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਾਸ਼ ਵੱਸ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਤਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
12.217.5
एवं पश्यन्तमात्मानमनुध्यातं हि बन्धुषु ।
अयथात्वेन जानामि भेदरूपेण संस्थितम् ॥ १२.२१७.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਏ ਗਏ ਆਤਮੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਭੇਦ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
12.217.6
अथवा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया ।
तत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥ १२.२१७.६ ॥
ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਰਮਫਲ ਜਾਣ ਕੇ ਉਪੇਖਿਆ ਕਰੇ।
12.217.7
यत्कृतं स्याच्छुभं कर्म पापं वा यदि वाऽश्नुते ।
तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वा बुद्धिकर्मभिः ॥ १२.२१७.७ ॥
ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਜਾਂ ਪਾਪ ਕਰਮ, ਮਨੁੱਖ ਉਸਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.217.8
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.८ ॥
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਲਤਾ, ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਣ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.217.9
अनक्षसाध्यं तद्ब्रह्म निर्मलं जगतः परम् ।
स्वात्मप्रकाशमग्राह्यमहेतुकमचञ्चलम् ॥ १२.२१७.९ ॥
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਗ੍ਰਾਹਯ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਹੈ।
12.217.10
विवेकज्ञानवाचिस्थो ह्याशुरूपेण संस्थितः ।
वैकारिकात्प्रदृश्येतै गैरिके मधुधारवत् ॥ १२.२१७.१० ॥
ਵਿਵੇਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਗੇਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ।
12.217.11
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् ।
दुःखान्निः सरणं वेद तत्त्वज्ञः स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.११ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.217.12
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् ।
नापथ्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥ १२.२१७.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਕਾਗਰ ਕੀਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਹਿਤ ਨਾ ਚਾਹੇ, ਨਾ ਲਾਲਸਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਅਸਤ ਤੇ ਅਬੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਾ ਕਰੇ।
12.217.13
अथामोघप्रयत्नेन मनो ज्ञाने निवेशयेत् ।
सुवाचोऽथ प्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते ॥ १२.२१७.१३ ॥
ਫਿਰ ਅਮੋਘ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਵਾਚ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵਰਤਦੀ ਹੈ।
12.217.14
विवेकयित्वा तद्वाक्यं धर्मसूक्ष्ममवेक्ष्य च ।
सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥ १२.२१७.१४ ॥
ਉਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੱਚੀ, ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਰਹਿਤ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ।
12.217.15
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनीम् ।
ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥ १२.२१७.१५ ॥
ਮੈਲ-ਰਹਿਤ, ਕਠੋਰਤਾ-ਰਹਿਤ, ਬੇਰਹਿਮੀ-ਰਹਿਤ, ਚੁਗਲੀ-ਰਹਿਤ ਬਾਣੀ ਬੋਲੇ; ਐਸੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਵੀ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.217.16
वाक्यबन्धेन संरागविहाराद्व्याहरेद्यदि ।
बुद्ध्याऽप्यनुगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् ॥ १२.२१७.१६ ॥
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਰਾਗ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਹਾਰੇ ਗਏ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੀ ਤਾਮਸ ਹੈ।
12.217.17
रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणि प्रतिपद्यते ।
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते।
तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्वैर्यमात्मनः ॥ १२.२१७.१७ ॥
ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਰਣਾਂ (ਇੰਦਰੀਆਂ) ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਪਾ ਕੇ ਨਰਕ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.217.18
प्रकीर्ण एव भारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः ।
प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा।
संसारमार्गमापन्नः प्रतिलोमं विवर्जयेत् ॥ १२.२१७.१८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਰ ਡਾਕੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਸੰਸਾਰ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਲਟ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ।
12.217.19
तामेव च यथा दस्यून्हत्वा गच्छेच्छिवां दिशम् ।
तथा रजस्तमः कर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयाच्छुभम् ॥ १२.२१७.१९ ॥
ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
12.217.20
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः ।
विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥ १२.२१७.२० ॥
ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਸਭ ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ।
12.217.21
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् ।
निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥ १२.२१७.२१ ॥
ਜਿਸਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਗਿਆਨ-ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਚੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.217.22
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् ।
मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसाऽऽत्मनः।
योजयित्वा मनस्तत्र निश्चलं परमात्मनि ॥ १२.२१७.२२ ॥
ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ, ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਚੱਲ ਜੋੜੇ।
12.217.23
योगाभिसन्धियुक्तस्य ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
ऐकान्त्यं तदिदं विद्धि सर्ववस्त्वन्तरस्थितिः ॥ १२.२१७.२३ ॥
ਯੋਗ-ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਏਕਾਂਤ ਜਾਣੋ — ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ।
12.217.24
विशेषहीनं गृह्णन्ति विशेषां कारणात्मिकाम् ।
अथवा न प्रभुस्तत्र परमात्मनि वर्तितुम्।
आगामित्तत्त्वं योगात्मा योगतन्त्रमुपक्रमेत् ॥ १२.२१७.२४ ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕਾਰਨ-ਰੂਪ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਯੋਗਾਤਮਾ ਆਗਮ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯੋਗ-ਤੰਤਰ ਆਰੰਭ ਕਰੇ।
12.217.25
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे ।
देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥ १२.२१७.२५ ॥
ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.217.26
ताभिः संयुक्तमनसो ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
शनैश्चापगते सत्वे ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२१७.२६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਨ ਜੁੜ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਤ੍ਵ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.217.27
अथवा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् ।
योगतन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्ततदाचरेत् ॥ १२.२१७.२७ ॥
ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਯੋਗਤੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਯੋਗਤੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਕਰੇ; ਯੋਗਤੰਤਰਮਈ ਸਾਧਨਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਹੋਵੇ; ਉਸੇ ਦਾ ਉਹ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।
12.217.28
कणकुल्माषपिण्याकशाकयावकसक्तवः ।
तथा मूलफलं भैक्ष्यं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥ १२.२१७.२८ ॥
ਕਣ, ਕੁਲਮਾਸ਼, ਪਿੰਨਿਆਕ, ਸਾਗ, ਯਾਵਕ ਅਤੇ ਸੱਤੂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ-ਫਲ ਅਤੇ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅੰਨ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਪਯੋਗ ਕਰੇ।
12.217.29
आहारनियमं चैव देशे काले च सात्विकः ।
तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥ १२.२१७.२९ ॥
ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖੇ; ਉਸਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਜੋ (ਸਾਧਨਾ ਦੀ) ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਪਣਾਵੇ।
12.217.30
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् ।
ज्ञानैधितं तथा ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥ १२.२१७.३० ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਕੇ; ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲੇ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.217.31
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रील्लोँकानधितिष्ठति ।
विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानेनापकृष्यते ॥ १२.२१७.३१ ॥
ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਗਿਆਨ ਅਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.217.32
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् ।
स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥ १२.२१७.३२ ॥
ਵਖਰੇਪਨ ਅਤੇ ਮੇਲ ਕਾਰਨ ਈਰਖਾਲੂ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਤਰਾਗ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.217.33
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् ।
अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१७.३३ ॥
ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।