มหาภารตะ · อัธยายะ 12.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.217.1
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः ।
ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१७.१ ॥
สัตว์ทั้งหลายที่ยึดติดอยู่กับวิสัยของอินทรีย์ อันยากจะข้ามพ้นได้ ย่อมจมลง ส่วนมหาตมะผู้ไม่ยึดติด ย่อมไปถึงคติอันสูงสุด
12.217.2
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मानसक्लमैः ।
दृष्ट्वैव संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥ १२.२१७.२ ॥
เมื่อเห็นโลกที่ถูกทุกข์แห่งการเกิด ความตาย และความแก่ โรคภัย และความอ่อนล้าทางใจ เบียดเบียนอยู่เป็นนิตย์ ผู้มีปัญญาพึงพยายามเพื่อโมกษะ
12.217.3
वाङ्भनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः ।
प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥ १२.२१७.३ ॥
ผู้บริสุทธิ์ทั้งในวาจา ใจ และกาย ไม่ถือตัว สงบ และมีความรู้ ภิกษุพึงเที่ยวไปอย่างเป็นสุข โดยไม่ปรารถนาสิ่งใด
12.217.4
वशा मोक्षवतां पाशास्तासां रूपं प्रदर्शकम् ।
दुर्ग्रहं पश्यमानोऽपि मन्यते मोहितस्तदा ॥ १२.२१७.४ ॥
บรรดาผู้แสวงหาโมกษะ พันธนาการเหล่านี้เป็นสิ่งที่ต้องพิชิต รูปลักษณ์ของมันเองเผยให้เห็น แม้เห็นว่ายากจะจับต้อง คนหลงก็ยังคิดว่าง่ายในขณะนั้น
12.217.5
एवं पश्यन्तमात्मानमनुध्यातं हि बन्धुषु ।
अयथात्वेन जानामि भेदरूपेण संस्थितम् ॥ १२.२१७.५ ॥
เมื่อเห็นอาตมันเช่นนี้ ซึ่งถูกคิดถึงอยู่ท่ามกลางญาติทั้งหลาย ข้าพเจ้ารู้ว่าอาตมันนั้นมิได้ดำรงอยู่ตามสภาพที่แท้จริง แต่ดำรงอยู่ในรูปแห่งการแบ่งแยก
12.217.6
अथवा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया ।
तत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥ १२.२१७.६ ॥
หรือพึงเห็นความยึดติดของใจด้วยความเมตตาต่อสรรพสัตว์ แม้ในกรณีนั้นก็พึงวางเฉย โดยรู้ว่าโลกนี้เป็นผลแห่งกรรม
12.217.7
यत्कृतं स्याच्छुभं कर्म पापं वा यदि वाऽश्नुते ।
तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वा बुद्धिकर्मभिः ॥ १२.२१७.७ ॥
กรรมดีหรือกรรมชั่วใดที่ได้กระทำไว้ ย่อมได้รับผลนั้น เพราะฉะนั้น พึงกระทำกรรมดีด้วยการชี้นำของปัญญา
12.217.8
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् ।
क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.८ ॥
การไม่เบียดเบียน การกล่าววาจาสัตย์ ความซื่อตรงต่อสรรพสัตว์ ความอดทน และความไม่ประมาท ผู้ใดมีคุณธรรมเหล่านี้ ผู้นั้นย่อมเป็นสุข
12.217.9
अनक्षसाध्यं तद्ब्रह्म निर्मलं जगतः परम् ।
स्वात्मप्रकाशमग्राह्यमहेतुकमचञ्चलम् ॥ १२.२१७.९ ॥
พรหมันนั้นมิอาจบรรลุได้ด้วยอินทรีย์ บริสุทธิ์ สูงสุดเหนือโลก ส่องสว่างด้วยตนเอง จับต้องมิได้ ไม่มีเหตุ และไม่หวั่นไหว
12.217.10
विवेकज्ञानवाचिस्थो ह्याशुरूपेण संस्थितः ।
वैकारिकात्प्रदृश्येतै गैरिके मधुधारवत् ॥ १२.२१७.१० ॥
ผู้ดำรงอยู่ในความรู้แห่งการแยกแยะและในวาจา ย่อมตั้งมั่นได้อย่างรวดเร็วในรูปลักษณ์ เหนือการแปรเปลี่ยนทั้งหลาย ย่อมปรากฏ ดุจสายน้ำผึ้งบนดินแดงชาด
12.217.11
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् ।
दुःखान्निः सरणं वेद तत्त्वज्ञः स सुखी भवेत् ॥ १२.२१७.११ ॥
ผู้ใดรู้ธรรมอันสูงสุดนี้ ซึ่งนำความสุขมาสู่สรรพสัตว์ทั้งปวง และเป็นทางออกจากทุกข์ ผู้นั้นเป็นผู้รู้ความจริง และจะเป็นสุข
12.217.12
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् ।
नापथ्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥ १२.२१७.१२ ॥
เพราะฉะนั้น พึงตั้งใจให้มั่นคงด้วยปัญญา และรักษาใจให้มั่นต่อสรรพสัตว์ อย่าปรารถนาให้ผู้ใดเสื่อมเสีย อย่าโลภอยาก และอย่าคิดถึงสิ่งที่ไม่จริงและไม่ผูกพัน
12.217.13
अथामोघप्रयत्नेन मनो ज्ञाने निवेशयेत् ।
सुवाचोऽथ प्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते ॥ १२.२१७.१३ ॥
ต่อจากนั้น ด้วยความเพียรที่ไม่ล้มเหลว พึงตั้งใจไว้ที่ความรู้ วาจาอันดีงามด้วยการฝึกฝนย่อมเกิดขึ้นและน่าชื่นใจแก่ใจ
12.217.14
विवेकयित्वा तद्वाक्यं धर्मसूक्ष्ममवेक्ष्य च ।
सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥ १२.२१७.१४ ॥
เมื่อพิจารณาถ้อยคำนั้นและพินิจธรรมอันละเอียดแล้ว พึงกล่าววาจาสัตย์ ไม่เบียดเบียน และไม่ตำหนิผู้ใด
12.217.15
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनीम् ।
ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥ १२.२१७.१५ ॥
พึงกล่าวคำที่ปราศจากมลทิน ไม่หยาบคาย ไม่โหดร้าย และไม่ส่อเสียด และคำสั้นเช่นนี้พึงกล่าวด้วยใจที่ไม่ฟุ้งซ่าน
12.217.16
वाक्यबन्धेन संरागविहाराद्व्याहरेद्यदि ।
बुद्ध्याऽप्यनुगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् ॥ १२.२१७.१६ ॥
หากพูดด้วยการผูกโยงถ้อยคำหรือด้วยการเล่นตามความกำหนัด แม้การกระทำที่กระทำด้วยใจซึ่งปัญญาอุ้มชูไว้ ก็เป็นการกระทำแบบตมัส
12.217.17
रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणि प्रतिपद्यते ।
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते।
तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्वैर्यमात्मनः ॥ १२.२१७.१७ ॥
เพราะคนย่อมลงมือกระทำการด้วยอินทรีย์ที่ถูกราชัสครอบงำ เขาได้รับทุกข์ในโลกนี้ และถูกกำเนิดในนรก เพราะฉะนั้น พึงควบคุมตนด้วยใจ วาจา และกายให้มั่นคง
12.217.18
प्रकीर्ण एव भारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः ।
प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा।
संसारमार्गमापन्नः प्रतिलोमं विवर्जयेत् ॥ १२.२१७.१८ ॥
ดุจดังภาระที่กระจัดกระจายย่อมถูกโจรฉกชิง ฉันใด ผู้ไม่รู้ที่ตกอยู่บนทางแห่งสังสารวัฏ เมื่อรู้ทิศทางที่กลับด้าน ก็พึงละเว้นสิ่งที่กลับด้านฉันนั้น
12.217.19
तामेव च यथा दस्यून्हत्वा गच्छेच्छिवां दिशम् ।
तथा रजस्तमः कर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयाच्छुभम् ॥ १२.२१७.१९ ॥
และดุจดังเมื่อสังหารโจรแล้ว ย่อมไปสู่ทิศอันเป็นมงคลนั้น ฉันใด เมื่อละกรรมแห่งราชัสและตมัสแล้ว ก็พึงบรรลุความดีงามฉันนั้น
12.217.20
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः ।
विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥ १२.२१७.२० ॥
ผู้ปราศจากความสงสัย ไร้ความปรารถนา หลุดพ้นจากการยึดถือทั้งปวง เที่ยวไปในที่สงัด กินน้อย เป็นผู้บำเพ็ญตบะ และมีอินทรีย์ที่ควบคุมแล้ว ย่อมเป็นผู้หลุดพ้นอย่างแท้จริง
12.217.21
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् ।
निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥ १२.२१७.२१ ॥
ผู้ที่ความทุกข์ถูกเผาไหม้ด้วยความรู้ ผู้ยินดีในการปฏิบัติ และผู้มีตนควบคุมได้ ย่อมบรรลุสิ่งสูงสุดนั้นด้วยใจที่ไม่ท่องเที่ยวพเนจร
12.217.22
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् ।
मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसाऽऽत्मनः।
योजयित्वा मनस्तत्र निश्चलं परमात्मनि ॥ १२.२१७.२२ ॥
ผู้มีความมั่นคงและมีตนควบคุมได้ พึงยับยั้งปัญญาโดยไม่ต้องสงสัย พึงยับยั้งใจด้วยปัญญา และพึงยับยั้งอารมณ์แห่งอินทรีย์ด้วยใจของตน เมื่อตั้งใจไว้ที่นั่น ให้มั่นคงอยู่ในปรมาตมัน
12.217.23
योगाभिसन्धियुक्तस्य ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
ऐकान्त्यं तदिदं विद्धि सर्ववस्त्वन्तरस्थितिः ॥ १२.२१७.२३ ॥
พรหมันย่อมปรากฏแก่ผู้ที่มีความตั้งใจในโยคะ จงรู้ว่านี่คือความเป็นหนึ่งเดียวโดยสิ้นเชิง คือการดำรงอยู่ภายในสรรพสิ่ง
12.217.24
विशेषहीनं गृह्णन्ति विशेषां कारणात्मिकाम् ।
अथवा न प्रभुस्तत्र परमात्मनि वर्तितुम्।
आगामित्तत्त्वं योगात्मा योगतन्त्रमुपक्रमेत् ॥ १२.२१७.२४ ॥
คนทั้งหลายย่อมยึดถือสิ่งที่ไม่มีความแตกต่าง หรือสิ่งที่มีความแตกต่างซึ่งประกอบด้วยเหตุ หรือมิฉะนั้นก็ไม่สามารถดำรงอยู่ในปรมาตมันนั้นได้ ให้โยคีผู้มีตนเป็นโยคะ รับเอาสัจธรรมแห่งคัมภีร์ แล้วเริ่มต้นวินัยแห่งโยคะ
12.217.25
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे ।
देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥ १२.२१७.२५ ॥
สำหรับผู้ที่ควบคุมอินทรีย์ได้แล้ว และทำให้ใจอยู่ในอำนาจ เทวดาเหล่านั้นย่อมปรากฏ เมื่อยินดีแล้วก็ไปยังพระผู้เป็นใหญ่นั้น
12.217.26
ताभिः संयुक्तमनसो ब्रह्म तत्संप्रकाशते ।
शनैश्चापगते सत्वे ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १२.२१७.२६ ॥
เมื่อใจประสานกับเทวดาเหล่านั้น พรหมันย่อมปรากฏโดยสมบูรณ์ และเมื่อคุณแห่งความดีค่อย ๆ หมดไป ผู้นั้นย่อมควรแก่การเป็นพรหมัน
12.217.27
अथवा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् ।
योगतन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्ततदाचरेत् ॥ १२.२१७.२७ ॥
หรือถ้าเขาไม่ดำเนินไปในทางนั้น ก็พึงเริ่มด้วยวิธีแห่งโยคะ ให้วินัยที่ประกอบด้วยโยคตันตระเป็นวิถีชีวิตของเขา ให้เขาปฏิบัติตามนั้นอย่างแน่วแน่
12.217.28
कणकुल्माषपिण्याकशाकयावकसक्तवः ।
तथा मूलफलं भैक्ष्यं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥ १२.२१७.२८ ॥
เปลือกธัญพืช ถั่วต้ม กากน้ำมัน ผัก ข้าวต้มข้าวบาร์เลย์ และแป้งข้าวคั่ว ทำนองเดียวกันคือรากไม้ ผลไม้ และอาหารที่ได้จากการขอทาน ให้เขาใช้สิ่งเหล่านี้สลับกันไป
12.217.29
आहारनियमं चैव देशे काले च सात्विकः ।
तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥ १२.२१७.२९ ॥
ผู้มีธรรมชาติบริสุทธิ์ พึงรักษาข้อกำหนดเรื่องอาหารให้เหมาะกับสถานที่และกาลเวลา เมื่อได้ทดสอบแล้ว ให้เขาปฏิบัติตามสิ่งที่สอดคล้องกับความก้าวหน้าของตน
12.217.30
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् ।
ज्ञानैधितं तथा ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥ १२.२१७.३० ॥
อย่าขัดขวางความก้าวหน้าที่เริ่มขึ้นแล้ว ให้ค่อย ๆ ทำให้ลุกโชน เหมือนดังการก่อไฟ ความรู้ที่ถูกจุดขึ้นด้วยความรู้ย่อมส่องแสงเหมือนดวงอาทิตย์
12.217.31
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रील्लोँकानधितिष्ठति ।
विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानेनापकृष्यते ॥ १२.२१७.३१ ॥
อวิชชาซึ่งเป็นรากฐานของความรู้ ดำรงอยู่เหนือโลกทั้งสาม ความรู้ที่ประกอบด้วยวิจารณญาณย่อมถูกอวิชชาดึงให้ตกต่ำลง
12.217.32
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् ।
स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥ १२.२१७.३२ ॥
ผู้อิจฉาริษยาย่อมไม่รู้สิ่งนิรันดร์ เพราะความแยกจากกันและการเข้ากัน ผู้ที่รู้วิธีหลุดพ้นจากทั้งสองอย่าง ปราศจากราคะ ย่อมได้รับการปลดปล่อย
12.217.33
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् ।
अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१७.३३ ॥
ผู้ก้าวพ้นวัย เมื่อชนะชราและมรณะแล้ว ย่อมบรรลุพรหมันอันนิรันดร์ เขาได้รับอมตภาพนั้น ซึ่งคือสิ่งที่ไม่สูญสลายและไม่เสื่อมคลาย