Mahābhārata · Adhyāya 12.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.219.1
न स वेद परं ब्रह्म यो न वेद चतुष्टयम् ।
व्यक्ताव्यक्तं च यत्तत्त्वं संप्रोक्तं परमर्षिणा ॥ १२.२१९.१ ॥
Quien no conoce lo cuádruple no conoce el Brahman supremo; la verdad, manifiesta y no manifiesta, la declaró el gran vidente.
12.219.2
व्यक्तं मृत्युमुखं विद्यादव्यक्तममृतं पदम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममृषिर्नारायणोऽब्रवीत् ॥ १२.२१९.२ ॥
Hay que saber que lo manifiesto es la boca de la muerte y lo no manifiesto el estado inmortal; el dharma caracterizado por el retiro lo declaró el vidente Nārāyaṇa.
12.219.3
तत्रैवावस्थितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१९.३ ॥
Allí mismo todo está establecido: los tres mundos con sus seres móviles e inmóviles; el dharma del retiro, el Brahman eterno no manifiesto.
12.219.4
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं प्रजापतिरतथाब्रवीत् ।
प्रवृत्तिः पुनरावृत्तिर्निवृत्तिः परमा गतिः ॥ १२.२१९.४ ॥
Prajāpati, en cambio, habló del dharma de la acción de otro modo: la acción es volver a nacer, y el retiro es la meta suprema.
12.219.5
तां गतिं परमामेति निवृत्तिपरमो मुनिः ।
ज्ञानतत्त्वपरो नित्यं शुभाशुभनिदर्शकः ॥ १२.२१९.५ ॥
El sabio dedicado al retiro alcanza esa meta suprema; siempre entregado a la verdad del conocimiento, discierne el bien y el mal.
12.219.6
तदेवमेतौ विज्ञेयावव्यक्तपुरुषाबुभौ ।
अव्यक्तपुरुषाभ्यां तु यत्स्यादन्यन्महत्तरम् ॥ १२.२१९.६ ॥
Así, estos dos, lo no manifiesto y el Puruṣa, deben conocerse; pero existe otra cosa, mayor que lo no manifiesto y el Puruṣa.
12.219.7
तं विशेषमवेक्षेति विशेषेण विचक्षणः ।
अनाद्यन्तावुभावेतावलिङ्गौ चाप्युभावपि ॥ १२.२१९.७ ॥
Que el sabio contemple esa distinción en particular: ambos carecen de comienzo y de fin, y carecen de marcas; ambos, en efecto.
12.219.8
उभौ नित्यावनुचरौ महद्भ्यश्च महत्तरौ ।
सामान्यमेतदुभयोरेवं ह्यन्यद्विशेषणम् ॥ १२.२१९.८ ॥
Ambos son eternos, seguidores aún mayores que los grandes principios. Esta es la marca común de ambos; así hay otra característica distintiva.
12.219.9
प्रकृत्या सर्गधर्मिण्या तथा त्रिगुणसत्वया ।
विपरीतमतो विद्यात्क्षेत्रज्ञस्य स्वलक्षणम् ॥ १२.२१९.९ ॥
Lo contrario de Prakṛti, que posee la propiedad de crear y consiste en los tres guṇas, debe saberse como la característica propia del conocedor del campo.
12.219.10
प्रकृतेश्च विकाराणां द्रष्टारमगुणान्वितम् ।
क्षेत्रज्ञमाहुर्जीवं तु कर्तारं गुणसंवृतम् ॥ १२.२१९.१० ॥
Llaman conocedor del campo al testigo de Prakṛti y de sus modificaciones, libre de guṇas; pero al ser viviente lo llaman el agente envuelto por los guṇas.
12.219.11
अग्राह्यं येन जानन्ति तज्ज्ञानं दंशितश्च तत् ।
तेनैव दंशितो नित्यं न गुणः परिभूयते ॥ १२.२१९.११ ॥
Aquello por lo que conocen lo inaprehensible es el conocimiento, y eso está armado con coraza; armado siempre con ello, el guṇa no es vencido.
12.219.12
अग्राह्यौ पुरुषावेतावलिङ्गत्वादसङ्गिनौ ।
संयोगलक्षणोत्पत्तिः कर्मजा गृह्यते यथा ॥ १२.२१९.१२ ॥
Estos dos personajes son inaprehensibles, pues carecen de marcas y no están apegados. El origen caracterizado por la conjunción se percibe como nacido de la acción.
12.219.13
करणैः कर्मनिर्वृत्तैः कर्ता यद्यद्विचेष्टते ।
कीर्त्यते शब्दसंज्ञाभिः कोऽहमेषोप्यसाविति ॥ १२.२१९.१३ ॥
Mediante los instrumentos cumplidos por la acción, lo que el agente se esfuerza por hacer se denomina con palabras y nombres: '¿Quién soy yo? ¿Quién es este? ¿Quién es aquel?'
12.219.14
ममापि कायमिति च तदज्ञो नित्यसंवृतः ।
उष्णीषवान्यथा वस्त्रैस्त्रिभिर्भवति संवृतः।
संवृतोऽयं तथा देही सत्त्वराजसतामसैः ॥ १२.२१९.१४ ॥
El ignorante, pensando 'este cuerpo también es mío', siempre está envuelto, como un hombre con turbante está cubierto por tres prendas. Así está envuelto este ser encarnado por sattva, rajas y tamas.
12.219.15
भेदवस्तु त्वभेदेन जानाति स यदा पुमान् ।
तदा परं परात्माऽसौ भवत्येव निरञ्जनः ॥ १२.२१९.१५ ॥
Cuando una persona conoce lo que tiene diferencia como no diferente, entonces se convierte en el Sí supremo, inmaculado.
12.219.16
क्रियायोगे च भेदाख्ये बहु संक्षिप्यते क्वचित् ।
वसुरुद्रगणाद्येषु स्वानुभोगेन भोगतः ॥ १२.२१९.१६ ॥
En la unión de la acción, llamada diferencia, a veces se condensa mucho, entre los grupos de Vasus, Rudras y otros, por el disfrute de la propia experiencia.
12.219.17
एवमेष परः सत्त्वो नानारूपेण संस्थितः ।
संक्षिप्तो दृश्यते पश्चादेकरूपेण विष्ठितः ॥ १२.२१९.१७ ॥
Así este ser supremo permanece en muchas formas; después se ve condensado, permaneciendo en una sola forma.
12.219.18
तस्माच्चतुष्टयं वेद्यमेतैर्हेतुभिरावृतम् ।
तथासंज्ञो ह्ययं सम्यगन्तकाले न मुह्यति।
वायुर्विधो यथा भानुर्विप्रकाशं गमिष्यति ॥ १२.२१९.१८ ॥
Por tanto, debe conocerse lo cuádruple, cubierto por estas causas. Así quien lo conoce no se confunde en la hora de la muerte, como el viento y el sol van hacia la luz clara.
12.219.19
श्रियं दिव्यामभिप्रेप्सुर्वर्ष्मवान्मनसा शुचिः ।
शारीरैर्नियमैरुग्रैश्चरेन्निष्कल्मषं तपः ॥ १२.२१९.१९ ॥
Quien desee la gloria divina, puro de mente y con cuerpo, debe practicar la austeridad sin mancha mediante severas disciplinas corporales.
12.219.20
त्रैलोक्यं तपसा व्याप्तमन्तर्भूतेन भास्वता ।
सूर्यश्च चन्द्रमाश्चैव भासतस्तपसा दिवि ॥ १२.२१९.२० ॥
Los tres mundos están impregnados de austeridad, por el resplandor que mora dentro; el sol y la luna también brillan en el cielo por la austeridad.
12.219.21
अन्यच्च धर्मसाम्यं यत्तपस्तत्कीर्त्यते पुनः ।
प्रकाशस्तपसो ज्ञानं लोके संशब्दितं तपः ॥ १२.२१९.२१ ॥
Otra cosa: la austeridad que iguala al dharma se declara de nuevo; la luz de la austeridad es el conocimiento, y en el mundo la austeridad se llama conocimiento.
12.219.22
रजस्तमोघ्नं यत्कर्म तपसस्तत्स्वलक्षणम् ।
त्रितयं ह्येतदाख्यातं यद्यस्माद्भासितुं पुनः ॥ १२.२१९.२२ ॥
La acción que destruye la pasión y la oscuridad es la marca propia de la austeridad; estas tres cosas han sido declaradas así, pues por ellas hay que volver a brillar.
12.219.23
स्वभासा भासयंश्चापि चन्द्रमा ह्यत्र वर्तते ।
सूर्ययोगे तु यः सन्धिस्तपः सर्वं प्रदीप्यते ॥ १२.२१९.२३ ॥
Aquí también está la luna, que ilumina con su propio resplandor; y en la unión de su conjunción con el sol, toda la austeridad se enciende.
12.219.24
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ।
वाङ्भनोनियमः सम्यङ्भानसं तप उच्यते ॥ १२.२१९.२४ ॥
La castidad y la no violencia se llaman austeridad corporal; el control completo del habla y la mente se llama austeridad mental.
12.219.25
विधिज्ञेभ्यो द्विजातिभ्यो ग्राह्यमन्नं विशिष्यते ।
आहारनियमेनास्य पाप्मा शाम्यति राजसः ॥ १२.२१९.२५ ॥
El alimento recibido de los dvijas que conocen las reglas es considerado el mejor. Mediante la moderación en la dieta, su pecado nacido de rajas se apacigua.
12.219.26
वैमनस्यं च विषये यान्त्यस्य करणानि च ।
तस्मात्तन्मात्रमादद्याद्यावदत्र प्रयोजनम् ॥ १२.२१९.२६ ॥
En sus sentidos surge aversión hacia los objetos. Por eso, uno debe tomar solo lo que aquí se requiera.
12.219.27
अन्तकाले बलोत्कर्षाच्छनैः कुर्यादनातुरः ।
एवं युक्तेन मनसा ज्ञानं यदुपपद्यते ॥ १२.२१९.२७ ॥
En el momento de la muerte, cuando la fuerza aumenta, debe proceder lentamente, sin angustia. Así, con la mente recogida, se alcanza el conocimiento que surge.
12.219.28
रजोवर्ज्यो ह्ययं देही देहवाञ्छब्दवांश्चरेत् ।
कार्यैरव्याहतमतिर्वैराग्यात्प्रकृतौ स्थितः ॥ १२.२१९.२८ ॥
Este ser encarnado, libre de rajas, debe moverse portando un cuerpo y dotado de habla. Con el intelecto imperturbado incluso entre las acciones, y por desapego, que permanezca establecido en la naturaleza.
12.219.29
आ देहादप्रमादाच्च देहान्ताद्विप्रमुच्यते ।
हेतुयुक्तः सदा सार्गो भूतानां प्रलयस्तथा ॥ १२.२१९.२९ ॥
Desde el cuerpo, por la vigilancia, hasta el fin del cuerpo, uno queda plenamente liberado. La creación y la disolución de los seres están igualmente siempre unidas a una causa.
12.219.30
परप्रत्ययसर्गे तु नियमो नातिवर्तते ।
एवं तत्प्रभवां प्रज्ञामासते ये विषर्यये ॥ १२.२१९.३० ॥
En la creación dependiente de otro, la regla no se transgrede. Quienes permanecen en la sabiduría nacida de ello, se mantienen firmes incluso en la inversión.
12.219.31
धृत्या देहान्धारयन्तो बुद्धिसंक्षिप्तचेतसः ।
स्थानेभ्यो ध्वंसमानाश्च सूक्ष्मत्वात्तदुपासते ॥ १२.२१९.३१ ॥
Sosteniendo sus cuerpos con firmeza, con la mente recogida por el intelecto, desprendiéndose de sus lugares, lo veneran por su sutileza.
12.219.32
यथागमं च तत्सर्वं बुद्ध्या तन्नैव बुद्ध्यते ।
देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयः ॥ १२.२१९.३२ ॥
Según las escrituras, nada de eso se comprende del todo con el intelecto; hasta el fin del cuerpo permanece alguien, de alma cultivada, sin apoyo.
12.219.33
युक्तो धारणया कश्चित्सतः केचिदुपासते ।
अभ्यस्यन्ति परं देवं विद्यासंशब्दिताक्षरम् ॥ १२.२१९.३३ ॥
Algunos, consagrados a la concentración, y algunos sabios lo veneran; practican al dios supremo, la sílaba imperecedera nombrada por el conocimiento.
12.219.34
अन्तकाले ह्युपासन्ते तपसा दग्धकिल्विषाः ।
सर्व एते महात्मानो गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१९.३४ ॥
En el momento de la muerte lo veneran; estas almas magnánimas, cuyos pecados han sido quemados por la austeridad, alcanzan todos la meta suprema.
12.219.35
सूक्ष्मं विशेषणं तेषामवेक्षेच्छास्त्रचक्षुषा ।
देहं तु परमं विद्याद्विमुक्तमपरिग्रहम् ॥ १२.२१९.३५ ॥
Su sutil distintivo debe observarse con el ojo de las escrituras; y el cuerpo debe conocerse como supremo, liberado y sin apego.
12.219.36
अन्तरिक्षादन्यतरं धारणासक्तमानसम् ।
मर्त्यलोकाद्विमुच्यन्ते विद्यासंसक्तचेतसः ॥ १२.२१९.३६ ॥
Uno de aquellos del cielo, con la mente apegada a la concentración; quienes tienen la mente unida al conocimiento se liberan del mundo mortal.
12.219.37
ब्रह्मभूता विरजसस्ततो यान्ति परां गतिम् ।
एवमेकायनं धर्ममाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२१९.३७ ॥
Convertidos en Brahman y libres de pasión, luego alcanzan la meta suprema. Así los conocedores de los Vedas declaran que este único camino es el dharma.
12.219.38
यथाज्ञानमुपासन्तः सर्वे यान्ति परां गतिम् ।
कषायवर्जितं…तेषामुत्पद्यतेऽमलम्।
यान्ति तेऽपि… कान्विशुध्यन्ति यथाबलं ॥ १२.२१९.३८ ॥
Todos los que adoran según su conocimiento alcanzan la meta suprema. En ellos, lo libre de impureza… surge lo inmaculado. Ellos también… por lo cual se purifican según su fuerza.
12.219.39
भगवन्तमजं दिव्य विष्णुमव्यक्तसंज्ञितम् ।
भावेन यान्ति शुद्धा ये ज्ञानतृप्ता निराशिषः ॥ १२.२१९.३९ ॥
Al bendito, no nacido, divino Viṣṇu, llamado el No Manifestado, lo alcanzan quienes, purificados por la devoción, saciados de conocimiento y libres de deseos.
12.219.40
ज्ञात्वाऽऽत्मस्थं… न निवर्तन्ति तेऽव्ययाः ।
प्राप्य तत्परमं स्थानमोदन्तेऽक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१९.४० ॥
Habiendo conocido al que habita en el yo… esos inmutables no retornan. Habiendo alcanzado aquella morada suprema, se regocijan en lo imperecedero, lo inmutable.
12.219.41
एतावदेतद्विज्ञानमेतदस्ति च नास्ति च ।
तृष्णाबद्धं जगत्सर्वं चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१९.४१ ॥
Tanto es este conocimiento: esto es y no es. Todo el mundo, atado por el anhelo, gira como una rueda.
12.219.42
विसतन्तुर्यथैवायमन्तस्थः सर्वतो बिसे ।
तृष्णातन्तुरनाद्यन्तस्तथा देहगतः सदा ॥ १२.२१९.४२ ॥
Así como la fibra del tallo del loto, situada dentro, se extiende por todos lados, así el hilo del anhelo, sin principio ni fin, permanece siempre en el cuerpo.
12.219.43
सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रे संसारयति वायकः ।
तद्वत्संसारसूत्रं हि तृष्णासूच्या निबद्ध्यते ॥ १२.२१९.४३ ॥
Como el tejedor cose el hilo en la tela con una aguja, así el hilo del saṃsāra queda atado por la aguja del deseo (tṛṣṇā).
12.219.44
इतस्ततः समाहृत्य रूपं निर्वर्तयिष्यति ।
विकारं प्रकृतिं चैव पुरुषं च सनातनम् ॥ १२.२१९.४४ ॥
Reuniéndolo de aquí y de allá, producirá la forma, la modificación, la naturaleza primordial (prakṛti) y el puruṣa eterno.
12.219.45
यो यथावद्विजानाति स वितृष्णो विमुच्यते ।
याति नित्यं स सद्भावमात्मनो वै महद्भुवम् ॥ १२.२१९.४५ ॥
Quien lo comprende tal como es, libre de deseo, queda liberado; siempre alcanza el verdadero estado del yo, aquella gran condición.
12.219.46
प्रकाशं भगवानेतदृषिर्नारायणोऽमृतम् ।
भूतानामनुकम्पार्थं जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१९.४६ ॥
El bienaventurado sabio Nārāyaṇa proclamó abiertamente esta enseñanza inmortal, por compasión hacia los seres, para el bien del mundo.