మహాభారతం · అధ్యాయం 12.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.219.1
न स वेद परं ब्रह्म यो न वेद चतुष्टयम् ।
व्यक्ताव्यक्तं च यत्तत्त्वं संप्रोक्तं परमर्षिणा ॥ १२.२१९.१ ॥
నాలుగింటిని తెలియనివాడు పరబ్రహ్మను తెలియడు. వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది అయిన ఆ తత్త్వం పరమర్షి చెప్పాడు.
12.219.2
व्यक्तं मृत्युमुखं विद्यादव्यक्तममृतं पदम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममृषिर्नारायणोऽब्रवीत् ॥ १२.२१९.२ ॥
వ్యక్తమైనది మృత్యువు ముఖమని, అవ్యక్తమైనది అమృత పదమని తెలుసుకోవాలి. నివృత్తి లక్షణమైన ధర్మాన్ని ఋషి నారాయణుడు చెప్పాడు.
12.219.3
तत्रैवावस्थितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१९.३ ॥
అక్కడే అన్నీ నిలిచి ఉన్నాయి; చరాచరములతో కూడిన మూడు లోకాలు. నివృత్తి లక్షణ ధర్మం, అవ్యక్తమైన శాశ్వత బ్రహ్మం.
12.219.4
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं प्रजापतिरतथाब्रवीत् ।
प्रवृत्तिः पुनरावृत्तिर्निवृत्तिः परमा गतिः ॥ १२.२१९.४ ॥
ప్రజాపతి ప్రవృత్తి లక్షణ ధర్మాన్ని వేరుగా చెప్పాడు. ప్రవృత్తి మళ్ళీ మళ్ళీ రావడం; నివృత్తియే పరమ గతి.
12.219.5
तां गतिं परमामेति निवृत्तिपरमो मुनिः ।
ज्ञानतत्त्वपरो नित्यं शुभाशुभनिदर्शकः ॥ १२.२१९.५ ॥
నివృత్తిలో పరాయణుడైన ముని ఆ పరమ గతిని పొందుతాడు; ఎల్లప్పుడూ జ్ఞాన తత్త్వంలో నిమగ్నుడై, శుభాశుభాలను తెలిసినవాడు.
12.219.6
तदेवमेतौ विज्ञेयावव्यक्तपुरुषाबुभौ ।
अव्यक्तपुरुषाभ्यां तु यत्स्यादन्यन्महत्तरम् ॥ १२.२१९.६ ॥
కాబట్టి ఈ ఇద్దరినీ, అవ్యక్తుడిని మరియు పురుషుడిని, తెలుసుకోవాలి. అయితే అవ్యక్తానికి, పురుషునికి అతీతంగా మరొకటి మహత్తరమైనది ఉంది.
12.219.7
तं विशेषमवेक्षेति विशेषेण विचक्षणः ।
अनाद्यन्तावुभावेतावलिङ्गौ चाप्युभावपि ॥ १२.२१९.७ ॥
ఆ విశేషాన్ని విశేషంగా చూడాలి, వివేకవంతుడు. ఇద్దరూ ఆదిఅంతం లేనివారు, లక్షణాలు లేనివారు; ఇద్దరూ కూడా.
12.219.8
उभौ नित्यावनुचरौ महद्भ्यश्च महत्तरौ ।
सामान्यमेतदुभयोरेवं ह्यन्यद्विशेषणम् ॥ १२.२१९.८ ॥
ఇద్దరూ నిత్యులు, మహత్తత్త్వాలకంటే కూడా గొప్ప అనుచరులు. ఇది ఇద్దరికీ సామాన్య లక్షణం; ఇలా మరొక విశేష లక్షణం.
12.219.9
प्रकृत्या सर्गधर्मिण्या तथा त्रिगुणसत्वया ।
विपरीतमतो विद्यात्क्षेत्रज्ञस्य स्वलक्षणम् ॥ १२.२१९.९ ॥
సృష్టి ధర్మం కలిగినదీ త్రిగుణాత్మకమైనదీ అయిన ప్రకృతికి విరుద్ధంగా ఉండేదే క్షేత్రజ్ఞుని స్వలక్షణమని తెలుసుకోవాలి.
12.219.10
प्रकृतेश्च विकाराणां द्रष्टारमगुणान्वितम् ।
क्षेत्रज्ञमाहुर्जीवं तु कर्तारं गुणसंवृतम् ॥ १२.२१९.१० ॥
ప్రకృతిని, దాని వికారాలను చూచేవాడు, గుణరహితుడు క్షేత్రజ్ఞుడు అంటారు; కానీ గుణాలతో కప్పబడిన కర్తను జీవుడు అంటారు.
12.219.11
अग्राह्यं येन जानन्ति तज्ज्ञानं दंशितश्च तत् ।
तेनैव दंशितो नित्यं न गुणः परिभूयते ॥ १२.२१९.११ ॥
గ్రహింపరానిదాన్ని దేనివల్ల తెలుసుకుంటారో అదే జ్ఞానం; అదే కవచధారి. దానితో ఎల్లప్పుడూ కవచితుడైన గుణం ఓడిపోదు.
12.219.12
अग्राह्यौ पुरुषावेतावलिङ्गत्वादसङ्गिनौ ।
संयोगलक्षणोत्पत्तिः कर्मजा गृह्यते यथा ॥ १२.२१९.१२ ॥
ఈ ఇద్దరు పురుషులు లక్షణరహితులూ అసంగులూ కాబట్టి గ్రహింపరానివారు. సంయోగలక్షణ ఉత్పత్తి కర్మవల్ల పుట్టినదిగా గ్రహించబడుతుంది.
12.219.13
करणैः कर्मनिर्वृत्तैः कर्ता यद्यद्विचेष्टते ।
कीर्त्यते शब्दसंज्ञाभिः कोऽहमेषोप्यसाविति ॥ १२.२१९.१३ ॥
కర్మ చేత సిద్ధించిన కరణాలతో కర్త ఏ ఏ చేష్టలు చేస్తాడో, అవి శబ్దాలతో, పేర్లతో పిలువబడతాయి — 'నేను ఎవరు, ఇతడు ఎవరు, అతడు ఎవరు?'
12.219.14
ममापि कायमिति च तदज्ञो नित्यसंवृतः ।
उष्णीषवान्यथा वस्त्रैस्त्रिभिर्भवति संवृतः।
संवृतोऽयं तथा देही सत्त्वराजसतामसैः ॥ १२.२१९.१४ ॥
'ఇది నా శరీరం' అని భావించే అజ్ఞాని ఎల్లప్పుడూ కప్పబడి ఉంటాడు; తలపాగా ధరించినవాడు మూడు వస్త్రాలతో కప్పబడినట్లు. అలాగే ఈ దేహి సత్త్వ, రజ, తమ గుణాలతో కప్పబడి ఉంటాడు.
12.219.15
भेदवस्तु त्वभेदेन जानाति स यदा पुमान् ।
तदा परं परात्माऽसौ भवत्येव निरञ्जनः ॥ १२.२१९.१५ ॥
భేదంతో కూడిన వస్తువును అభేదంగా మనిషి తెలుసుకున్నప్పుడు, అతడు పరమాత్మ అవుతాడు, నిర్మలుడవుతాడు.
12.219.16
क्रियायोगे च भेदाख्ये बहु संक्षिप्यते क्वचित् ।
वसुरुद्रगणाद्येषु स्वानुभोगेन भोगतः ॥ १२.२१९.१६ ॥
క్రియా సంయోగంలో, భేదం అని పిలువబడేదానిలో, కొన్నిచోట్ల చాలాం సంక్షిప్తం చేయబడుతుంది — వసువులు, రుద్రులు మొదలైన గణాల్లో, తమ అనుభవం వలన.
12.219.17
एवमेष परः सत्त्वो नानारूपेण संस्थितः ।
संक्षिप्तो दृश्यते पश्चादेकरूपेण विष्ठितः ॥ १२.२१९.१७ ॥
ఈ విధంగా ఈ పరమ సత్త్వం అనేక రూపాలలో నిలిచి ఉంటుంది; తరువాత అది సంక్షిప్తమై ఒకే రూపంలో నిలిచినట్లు కనిపిస్తుంది.
12.219.18
तस्माच्चतुष्टयं वेद्यमेतैर्हेतुभिरावृतम् ।
तथासंज्ञो ह्ययं सम्यगन्तकाले न मुह्यति।
वायुर्विधो यथा भानुर्विप्रकाशं गमिष्यति ॥ १२.२१९.१८ ॥
కాబట్టి, ఈ హేతువులచే కప్పబడిన చతుష్టయాన్ని తెలుసుకోవాలి. ఈ విధంగా తెలిసినవాడు అంత్యకాలంలో మోహితుడు కాడు; వాయువు, సూర్యుడు స్పష్టమైన ప్రకాశంలోకి వెళ్లినట్లు.
12.219.19
श्रियं दिव्यामभिप्रेप्सुर्वर्ष्मवान्मनसा शुचिः ।
शारीरैर्नियमैरुग्रैश्चरेन्निष्कल्मषं तपः ॥ १२.२१९.१९ ॥
దివ్యమైన శ్రీని కోరేవాడు, మనసులో శుచిగా ఉండి, శరీర సంబంధమైన కఠిన నియమాలతో నిష్కల్మషమైన తపస్సును ఆచరించాలి.
12.219.20
त्रैलोक्यं तपसा व्याप्तमन्तर्भूतेन भास्वता ।
सूर्यश्च चन्द्रमाश्चैव भासतस्तपसा दिवि ॥ १२.२१९.२० ॥
మూడు లోకాలు అంతరంగంలో ఉన్న తేజోమయమైన తపస్సుతో వ్యాపించి ఉన్నాయి; సూర్యుడు, చంద్రుడు కూడా ఆకాశంలో తపస్సుతోనే ప్రకాశిస్తున్నారు.
12.219.21
अन्यच्च धर्मसाम्यं यत्तपस्तत्कीर्त्यते पुनः ।
प्रकाशस्तपसो ज्ञानं लोके संशब्दितं तपः ॥ १२.२१९.२१ ॥
మరొకటి, ధర్మసమానమైన తపస్సు ఏదో దాన్ని మళ్లీ చెబుతారు; తపస్సు ప్రకాశమే జ్ఞానం; లోకంలో తపస్సునే జ్ఞానం అంటారు.
12.219.22
रजस्तमोघ्नं यत्कर्म तपसस्तत्स्वलक्षणम् ।
त्रितयं ह्येतदाख्यातं यद्यस्माद्भासितुं पुनः ॥ १२.२१९.२२ ॥
రజస్సు, తమస్సును నాశనం చేసే కర్మ తపస్సు యొక్క స్వలక్షణం; ఈ మూడు ఇలా చెప్పబడ్డాయి, ఎందుకంటే వీటి ద్వారానే మళ్లీ ప్రకాశించాలి.
12.219.23
स्वभासा भासयंश्चापि चन्द्रमा ह्यत्र वर्तते ।
सूर्ययोगे तु यः सन्धिस्तपः सर्वं प्रदीप्यते ॥ १२.२१९.२३ ॥
తన స్వీయ కాంతితో ప్రకాశింపజేసే చంద్రుడు ఇక్కడ ఉన్నాడు; సూర్య సంయోగంలో కలిగే సంధిలో తపస్సంతా ప్రజ్వలిస్తుంది.
12.219.24
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ।
वाङ्भनोनियमः सम्यङ्भानसं तप उच्यते ॥ १२.२१९.२४ ॥
బ్రహ్మచర్యం, అహింసలను శారీరక తపస్సు అంటారు; వాక్కు, మనసుల సమగ్ర నియమాన్ని మానసిక తపస్సు అంటారు.
12.219.25
विधिज्ञेभ्यो द्विजातिभ्यो ग्राह्यमन्नं विशिष्यते ।
आहारनियमेनास्य पाप्मा शाम्यति राजसः ॥ १२.२१९.२५ ॥
విధిజ్ఞులైన ద్విజుల నుండి స్వీకరించిన అన్నమే శ్రేష్ఠమైనది. ఆహార నియమం వల్ల ఇతని రాజస పాపం శాంతిస్తుంది.
12.219.26
वैमनस्यं च विषये यान्त्यस्य करणानि च ।
तस्मात्तन्मात्रमादद्याद्यावदत्र प्रयोजनम् ॥ १२.२१९.२६ ॥
విషయాల పట్ల అతని ఇంద్రియాలలో విరక్తి కలుగుతుంది. కాబట్టి ఇక్కడ అవసరమైనంత మాత్రమే స్వీకరించాలి.
12.219.27
अन्तकाले बलोत्कर्षाच्छनैः कुर्यादनातुरः ।
एवं युक्तेन मनसा ज्ञानं यदुपपद्यते ॥ १२.२१९.२७ ॥
మరణ సమయంలో బలం పెరిగినప్పుడు, కలత చెందకుండా క్రమంగా (ధ్యానం) చేయాలి. ఈ విధంగా యుక్త మనస్సుతో ఏ జ్ఞానం కలుగుతుందో అది లభిస్తుంది.
12.219.28
रजोवर्ज्यो ह्ययं देही देहवाञ्छब्दवांश्चरेत् ।
कार्यैरव्याहतमतिर्वैराग्यात्प्रकृतौ स्थितः ॥ १२.२१९.२८ ॥
ఈ దేహి, రజస్సు లేనివాడై, దేహం కలిగి, శబ్దం కలిగి సంచరించాలి. కర్మల మధ్య కూడా అవ్యాహత బుద్ధితో, వైరాగ్యం వల్ల ప్రకృతిలో స్థితుడై ఉండాలి.
12.219.29
आ देहादप्रमादाच्च देहान्ताद्विप्रमुच्यते ।
हेतुयुक्तः सदा सार्गो भूतानां प्रलयस्तथा ॥ १२.२१९.२९ ॥
దేహం నుండి మొదలు, అప్రమాదం వల్ల, దేహాంతం వరకు (జీవుడు) పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు. ప్రాణుల సృష్టి, లయం కూడా ఎల్లప్పుడూ హేతువుతో కూడినవే; అలాగే.
12.219.30
परप्रत्ययसर्गे तु नियमो नातिवर्तते ।
एवं तत्प्रभवां प्रज्ञामासते ये विषर्यये ॥ १२.२१९.३० ॥
పరప్రత్యయ (ఇతరాన్ని ఆధారంగా కలిగిన) సృష్టిలో నియమం అతిక్రమించదు. ఈ విధంగా దానివల్ల పుట్టిన ప్రజ్ఞలో నిలిచి ఉండేవారు, విపర్యయంలో కూడా (స్థిరంగా ఉంటారు).
12.219.31
धृत्या देहान्धारयन्तो बुद्धिसंक्षिप्तचेतसः ।
स्थानेभ्यो ध्वंसमानाश्च सूक्ष्मत्वात्तदुपासते ॥ १२.२१९.३१ ॥
ధైర్యంతో శరీరాలను ధరిస్తూ, బుద్ధిచేత సంకుచితమైన చిత్తం గలవారై, స్థానాల నుండి జారిపోతూ, సూక్ష్మత్వం వల్ల వారు దాన్ని ఉపాసిస్తారు.
12.219.32
यथागमं च तत्सर्वं बुद्ध्या तन्नैव बुद्ध्यते ।
देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयः ॥ १२.२१९.३२ ॥
శాస్త్రానుసారం అంతా బుద్ధితో దాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేరు; దేహాంతం వరకు భావితాత్ముడై, ఆశ్రయం లేకుండా ఎవరో నిలిచి ఉంటాడు.
12.219.33
युक्तो धारणया कश्चित्सतः केचिदुपासते ।
अभ्यस्यन्ति परं देवं विद्यासंशब्दिताक्षरम् ॥ १२.२१९.३३ ॥
ధారణలో యుక్తులైన కొందరు, సజ్జనులైన కొందరు ఉపాసిస్తారు; విద్యచేత చెప్పబడిన అక్షరమైన పరమదేవుని వారు అభ్యసిస్తారు.
12.219.34
अन्तकाले ह्युपासन्ते तपसा दग्धकिल्विषाः ।
सर्व एते महात्मानो गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१९.३४ ॥
అంతకాలంలో వారు ఉపాసిస్తారు; తపస్సుచేత పాపాలు దగ్ధమైన ఈ మహాత్ములందరూ పరమగతిని పొందుతారు.
12.219.35
सूक्ष्मं विशेषणं तेषामवेक्षेच्छास्त्रचक्षुषा ।
देहं तु परमं विद्याद्विमुक्तमपरिग्रहम् ॥ १२.२१९.३५ ॥
వారి సూక్ష్మమైన విశేష లక్షణాన్ని శాస్త్రమనే నేత్రంతో పరిశీలించాలి; దేహాన్ని పరమమైనదిగా, విముక్తమై పరిగ్రహం లేనిదిగా తెలుసుకోవాలి.
12.219.36
अन्तरिक्षादन्यतरं धारणासक्तमानसम् ।
मर्त्यलोकाद्विमुच्यन्ते विद्यासंसक्तचेतसः ॥ १२.२१९.३६ ॥
అంతరిక్షం నుండి అన్యతరమైనది; ధారణలో ఆసక్తమైన మనస్సు గలవారు; విద్యలో లగ్నమైన చిత్తం గలవారు మర్త్యలోకం నుండి విముక్తులవుతారు.
12.219.37
ब्रह्मभूता विरजसस्ततो यान्ति परां गतिम् ।
एवमेकायनं धर्ममाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२१९.३७ ॥
బ్రహ్మభూతులై, రజోగుణం లేనివారై వారు పరమ గతిని పొందుతారు. ఈ విధంగా వేదజ్ఞులు ఈ ఏకాయన ధర్మాన్ని చెబుతారు.
12.219.38
यथाज्ञानमुपासन्तः सर्वे यान्ति परां गतिम् ।
कषायवर्जितं…तेषामुत्पद्यतेऽमलम्।
यान्ति तेऽपि… कान्विशुध्यन्ति यथाबलं ॥ १२.२१९.३८ ॥
జ్ఞానానికి తగినట్లు ఉపాసించే వారందరూ పరమ గతిని పొందుతారు. కషాయరహితమైనది… వారికి నిర్మలం ఉదయిస్తుంది. వారు కూడా… వేటి ద్వారా బలానుసారం శుద్ధి పొందుతారో.
12.219.39
भगवन्तमजं दिव्य विष्णुमव्यक्तसंज्ञितम् ।
भावेन यान्ति शुद्धा ये ज्ञानतृप्ता निराशिषः ॥ १२.२१९.३९ ॥
భగవంతుడు, అజుడు, దివ్యుడు, అవ్యక్తమని పిలువబడే విష్ణువును, భక్తితో పొందే శుద్ధులు, జ్ఞానతృప్తులు, నిరాశులు అతనిని పొందుతారు.
12.219.40
ज्ञात्वाऽऽत्मस्थं… न निवर्तन्ति तेऽव्ययाः ।
प्राप्य तत्परमं स्थानमोदन्तेऽक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१९.४० ॥
ఆత్మలో స్థితమైనదాన్ని తెలిసి… ఆ అవ్యయులు తిరిగి రారు. ఆ పరమ స్థానాన్ని పొంది అక్షర, అవ్యయంలో ఆనందిస్తారు.
12.219.41
एतावदेतद्विज्ञानमेतदस्ति च नास्ति च ।
तृष्णाबद्धं जगत्सर्वं चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१९.४१ ॥
ఇదంతా ఈ విజ్ఞానమే—ఇది ఉంది, ఇది లేదు కూడా. తృష్ణచే బంధించబడిన సమస్త జగత్తు చక్రంలా తిరుగుతుంది.
12.219.42
विसतन्तुर्यथैवायमन्तस्थः सर्वतो बिसे ।
तृष्णातन्तुरनाद्यन्तस्तथा देहगतः सदा ॥ १२.२१९.४२ ॥
కమలనాళంలోని తంతువు లోపల ఉండి అన్ని వైపులా వ్యాపించినట్లు, ఆదిఅంతం లేని తృష్ణాతంతువు ఎల్లప్పుడూ దేహంలో ఉంటుంది.
12.219.43
सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रे संसारयति वायकः ।
तद्वत्संसारसूत्रं हि तृष्णासूच्या निबद्ध्यते ॥ १२.२१९.४३ ॥
నేతగాడు సూదితో వస్త్రంలో దారాన్ని కుట్టినట్లే, సంసారపు దారం తృష్ణ అనే సూదితో బంధించబడుతుంది.
12.219.44
इतस्ततः समाहृत्य रूपं निर्वर्तयिष्यति ।
विकारं प्रकृतिं चैव पुरुषं च सनातनम् ॥ १२.२१९.४४ ॥
ఇక్కడా అక్కడా సమకూర్చి అతడు రూపాన్ని సృష్టిస్తాడు; వికారాన్ని, ప్రకృతిని, శాశ్వతమైన పురుషుణ్ణి కూడా.
12.219.45
यो यथावद्विजानाति स वितृष्णो विमुच्यते ।
याति नित्यं स सद्भावमात्मनो वै महद्भुवम् ॥ १२.२१९.४५ ॥
దీనిని యథార్థంగా తెలుసుకున్నవాడు తృష్ణ లేనివాడై విముక్తుడవుతాడు; అతడు ఎల్లప్పుడూ ఆత్మ యొక్క సద్భావాన్ని, ఆ మహత్తరమైన స్థితిని పొందుతాడు.
12.219.46
प्रकाशं भगवानेतदृषिर्नारायणोऽमृतम् ।
भूतानामनुकम्पार्थं जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१९.४६ ॥
భగవానుడైన ఋషి నారాయణుడు ఈ అమృతాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించాడు; ప్రాణులపై కరుణతో లోకహితం కోసం దీనిని బోధించాడు.