മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.219.1
न स वेद परं ब्रह्म यो न वेद चतुष्टयम् ।
व्यक्ताव्यक्तं च यत्तत्त्वं संप्रोक्तं परमर्षिणा ॥ १२.२१९.१ ॥
നാലിനെ അറിയാത്തവൻ പരബ്രഹ്മത്തെ അറിയുന്നില്ല. വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ ആ തത്ത്വം പരമർഷി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
12.219.2
व्यक्तं मृत्युमुखं विद्यादव्यक्तममृतं पदम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममृषिर्नारायणोऽब्रवीत् ॥ १२.२१९.२ ॥
വ്യക്തത്തെ മരണത്തിന്റെ മുഖമായും അവ്യക്തത്തെ അമൃതപദമായും അറിയണം. നിവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മത്തെ ഋഷി നാരായണൻ പറഞ്ഞു.
12.219.3
तत्रैवावस्थितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१९.३ ॥
അവിടെത്തന്നെ എല്ലാം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; ചലിക്കുന്നതും നിശ്ചലമായതുമായ മൂന്നു ലോകങ്ങളും. നിവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മം, അവ്യക്തമായ ശാശ്വത ബ്രഹ്മം.
12.219.4
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं प्रजापतिरतथाब्रवीत् ।
प्रवृत्तिः पुनरावृत्तिर्निवृत्तिः परमा गतिः ॥ १२.२१९.४ ॥
പ്രജാപതി പ്രവൃത്തി ലക്ഷണമുള്ള ധർമ്മത്തെ മറ്റൊരുവിധം പറഞ്ഞു. പ്രവൃത്തി പുനരാവൃത്തിയാണ്; നിവൃത്തിയാണ് പരമഗതി.
12.219.5
तां गतिं परमामेति निवृत्तिपरमो मुनिः ।
ज्ञानतत्त्वपरो नित्यं शुभाशुभनिदर्शकः ॥ १२.२१९.५ ॥
നിവൃത്തിയിൽ പരായണനായ മുനി ആ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു; എപ്പോഴും ജ്ഞാനതത്ത്വത്തിൽ മുഴുകിയവനും ശുഭാശുഭങ്ങളെ വിവേചിക്കുന്നവനുമായ.
12.219.6
तदेवमेतौ विज्ञेयावव्यक्तपुरुषाबुभौ ।
अव्यक्तपुरुषाभ्यां तु यत्स्यादन्यन्महत्तरम् ॥ १२.२१९.६ ॥
അതിനാൽ ഈ രണ്ടിനെയും, അവ്യക്തനെയും പുരുഷനെയും, ഇപ്രകാരം അറിയണം. എന്നാൽ അവ്യക്തത്തിനും പുരുഷനും അപ്പുറം മറ്റൊന്ന് മഹത്തരമായുണ്ട്.
12.219.7
तं विशेषमवेक्षेति विशेषेण विचक्षणः ।
अनाद्यन्तावुभावेतावलिङ्गौ चाप्युभावपि ॥ १२.२१९.७ ॥
ആ വിശേഷത്തെ വിവേകി വിശേഷമായി കാണണം. ഇരുവരും ആദ്യാന്തമില്ലാത്തവരും ലിംഗമില്ലാത്തവരുമാണ്; ഇരുവരും തന്നെയും.
12.219.8
उभौ नित्यावनुचरौ महद्भ्यश्च महत्तरौ ।
सामान्यमेतदुभयोरेवं ह्यन्यद्विशेषणम् ॥ १२.२१९.८ ॥
ഇരുവരും നിത്യരാണ്; മഹത്തത്ത്വങ്ങളേക്കാളും വലിയ അനുചരന്മാരാണ്. ഇത് ഇരുവർക്കും പൊതുവായ ലക്ഷണം; ഇങ്ങനെ മറ്റൊരു വ്യതിരിക്ത ലക്ഷണവും.
12.219.9
प्रकृत्या सर्गधर्मिण्या तथा त्रिगुणसत्वया ।
विपरीतमतो विद्यात्क्षेत्रज्ञस्य स्वलक्षणम् ॥ १२.२१९.९ ॥
സൃഷ്ടിധർമ്മമുള്ളതും ത്രിഗുണാത്മകവുമായ പ്രകൃതിക്ക് വിപരീതമായതാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെ സ്വലക്ഷണമെന്ന് അറിയണം.
12.219.10
प्रकृतेश्च विकाराणां द्रष्टारमगुणान्वितम् ।
क्षेत्रज्ञमाहुर्जीवं तु कर्तारं गुणसंवृतम् ॥ १२.२१९.१० ॥
പ്രകൃതിയെയും അതിന്റെ വികാരങ്ങളെയും ദർശിക്കുന്നവനും ഗുണരഹിതനുമായവനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നു പറയുന്നു; എന്നാൽ ഗുണങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട കർത്താവിനെ ജീവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
12.219.11
अग्राह्यं येन जानन्ति तज्ज्ञानं दंशितश्च तत् ।
तेनैव दंशितो नित्यं न गुणः परिभूयते ॥ १२.२१९.११ ॥
ഗ്രഹിക്കാനാകാത്തതിനെ ഏതിനാൽ അറിയുന്നുവോ അതാണ് ജ്ഞാനം; അതു തന്നെ കവചമണിഞ്ഞതാണ്. അതിനാൽ എപ്പോഴും കവചിതനായ ഗുണം പരാജയപ്പെടുന്നില്ല.
12.219.12
अग्राह्यौ पुरुषावेतावलिङ्गत्वादसङ्गिनौ ।
संयोगलक्षणोत्पत्तिः कर्मजा गृह्यते यथा ॥ १२.२१९.१२ ॥
ഈ രണ്ടു പുരുഷന്മാരും ലിംഗരഹിതരും അസംഗരുമായതിനാൽ ഗ്രഹിക്കാനാകാത്തവരാണ്. സംയോഗലക്ഷണമുള്ള ഉത്പത്തി കർമ്മത്താൽ ജനിച്ചതായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.
12.219.13
करणैः कर्मनिर्वृत्तैः कर्ता यद्यद्विचेष्टते ।
कीर्त्यते शब्दसंज्ञाभिः कोऽहमेषोप्यसाविति ॥ १२.२१९.१३ ॥
കർമ്മത്താൽ സിദ്ധിച്ച കരണങ്ങളാൽ കർത്താവ് ഏതേത് ചേഷ്ടകൾ ചെയ്യുന്നുവോ, അവ ശബ്ദങ്ങളാലും പേരുകളാലും വിളിക്കപ്പെടുന്നു — 'ഞാൻ ആര്, ഇവൻ ആര്, അവൻ ആര്?'
12.219.14
ममापि कायमिति च तदज्ञो नित्यसंवृतः ।
उष्णीषवान्यथा वस्त्रैस्त्रिभिर्भवति संवृतः।
संवृतोऽयं तथा देही सत्त्वराजसतामसैः ॥ १२.२१९.१४ ॥
'ഇത് എന്റെ ശരീരമാണ്' എന്നു കരുതുന്ന അജ്ഞൻ എപ്പോഴും മറയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; തലപ്പാവ് ധരിച്ചവൻ മൂന്ന് വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടപ്പെടുന്നതുപോലെ. അതുപോലെ ഈ ദേഹി സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിവയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.219.15
भेदवस्तु त्वभेदेन जानाति स यदा पुमान् ।
तदा परं परात्माऽसौ भवत्येव निरञ्जनः ॥ १२.२१९.१५ ॥
ഭേദമുള്ള വസ്തുവിനെ അഭേദമായി മനുഷ്യൻ അറിയുമ്പോൾ അവൻ പരമാത്മാവായി നിർമ്മലനാകുന്നു.
12.219.16
क्रियायोगे च भेदाख्ये बहु संक्षिप्यते क्वचित् ।
वसुरुद्रगणाद्येषु स्वानुभोगेन भोगतः ॥ १२.२१९.१६ ॥
ക്രിയായോഗത്തിലും ഭേദം എന്നു പറയുന്നതിലും ചിലയിടത്ത് പലതും ചുരുക്കപ്പെടുന്നു — വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ തുടങ്ങിയ ഗണങ്ങളിൽ, സ്വന്തം അനുഭവത്താൽ.
12.219.17
एवमेष परः सत्त्वो नानारूपेण संस्थितः ।
संक्षिप्तो दृश्यते पश्चादेकरूपेण विष्ठितः ॥ १२.२१९.१७ ॥
ഇങ്ങനെ ഈ പരമസത്ത്വം പല രൂപങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; പിന്നീട് അത് ചുരുങ്ങി ഒരേ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു.
12.219.18
तस्माच्चतुष्टयं वेद्यमेतैर्हेतुभिरावृतम् ।
तथासंज्ञो ह्ययं सम्यगन्तकाले न मुह्यति।
वायुर्विधो यथा भानुर्विप्रकाशं गमिष्यति ॥ १२.२१९.१८ ॥
അതിനാൽ ഈ ഹേതുക്കളാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ട ചതുഷ്ടയം അറിയണം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ അന്ത്യകാലത്ത് മോഹിക്കുന്നില്ല; വായുവും സൂര്യനും വ്യക്തമായ പ്രകാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ.
12.219.19
श्रियं दिव्यामभिप्रेप्सुर्वर्ष्मवान्मनसा शुचिः ।
शारीरैर्नियमैरुग्रैश्चरेन्निष्कल्मषं तपः ॥ १२.२१९.१९ ॥
ദിവ്യമായ ശ്രീയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മനസ്സിൽ ശുദ്ധനായി, ശരീരസംബന്ധമായ കഠിന നിയമങ്ങളാൽ നിഷ്കളങ്കമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കണം.
12.219.20
त्रैलोक्यं तपसा व्याप्तमन्तर्भूतेन भास्वता ।
सूर्यश्च चन्द्रमाश्चैव भासतस्तपसा दिवि ॥ १२.२१९.२० ॥
മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഉള്ളിലുള്ള തേജസ്വിയായ തപസ്സിനാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ആകാശത്ത് തപസ്സിനാലാണ് പ്രകാശിക്കുന്നത്.
12.219.21
अन्यच्च धर्मसाम्यं यत्तपस्तत्कीर्त्यते पुनः ।
प्रकाशस्तपसो ज्ञानं लोके संशब्दितं तपः ॥ १२.२१९.२१ ॥
മറ്റൊന്നും, ധർമ്മത്തിനു തുല്യമായ തപസ്സ് ഏതാണോ അത് വീണ്ടും പറയപ്പെടുന്നു; തപസ്സിന്റെ പ്രകാശമാണ് ജ്ഞാനം; ലോകത്തിൽ തപസ്സ് തന്നെ ജ്ഞാനമെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
12.219.22
रजस्तमोघ्नं यत्कर्म तपसस्तत्स्वलक्षणम् ।
त्रितयं ह्येतदाख्यातं यद्यस्माद्भासितुं पुनः ॥ १२.२१९.२२ ॥
രജസ്സിനെയും തമസ്സിനെയും നശിപ്പിക്കുന്ന കർമ്മമാണ് തപസ്സിന്റെ സ്വലക്ഷണം; ഈ മൂന്നും ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കാരണം ഇവയാൽ വീണ്ടും പ്രകാശിക്കണം.
12.219.23
स्वभासा भासयंश्चापि चन्द्रमा ह्यत्र वर्तते ।
सूर्ययोगे तु यः सन्धिस्तपः सर्वं प्रदीप्यते ॥ १२.२१९.२३ ॥
സ്വന്തം പ്രഭയാൽ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും ഇവിടെയുണ്ട്; സൂര്യയോഗത്തിലെ സന്ധിയിൽ തപസ്സ് മുഴുവൻ ജ്വലിക്കുന്നു.
12.219.24
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ।
वाङ्भनोनियमः सम्यङ्भानसं तप उच्यते ॥ १२.२१९.२४ ॥
ബ്രഹ്മചര്യവും അഹിംസയും ശാരീരിക തപസ്സെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; വാക്കിന്റെയും മനസ്സിന്റെയും സമ്യക് നിയമം മാനസ തപസ്സെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.219.25
विधिज्ञेभ्यो द्विजातिभ्यो ग्राह्यमन्नं विशिष्यते ।
आहारनियमेनास्य पाप्मा शाम्यति राजसः ॥ १२.२१९.२५ ॥
വിധിജ്ഞരായ ദ്വിജാതികളിൽനിന്ന് സ്വീകരിക്കുന്ന അന്നം ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ആഹാരനിയമത്താൽ ഇവന്റെ രാജസപാപം ശമിക്കുന്നു.
12.219.26
वैमनस्यं च विषये यान्त्यस्य करणानि च ।
तस्मात्तन्मात्रमादद्याद्यावदत्र प्रयोजनम् ॥ १२.२१९.२६ ॥
വിഷയങ്ങളോട് ഇവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ വിമുഖത ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ഇവിടെ ആവശ്യമുള്ളത്രമാത്രം സ്വീകരിക്കണം.
12.219.27
अन्तकाले बलोत्कर्षाच्छनैः कुर्यादनातुरः ।
एवं युक्तेन मनसा ज्ञानं यदुपपद्यते ॥ १२.२१९.२७ ॥
മരണസമയത്ത് ശക്തി വർധിക്കുമ്പോൾ ചഞ്ചലപ്പെടാതെ സാവധാനം (ധ്യാനം) ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ യുക്തമായ മനസ്സോടെ ഏത് ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നുവോ അത് ലഭിക്കുന്നു.
12.219.28
रजोवर्ज्यो ह्ययं देही देहवाञ्छब्दवांश्चरेत् ।
कार्यैरव्याहतमतिर्वैराग्यात्प्रकृतौ स्थितः ॥ १२.२१९.२८ ॥
ഈ ദേഹി, രജസ്സില്ലാത്തവനായി, ദേഹവും ശബ്ദവുമുള്ളവനായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ. കർമങ്ങൾക്കിടയിലും അചഞ്ചല ബുദ്ധിയോടെ, വൈരാഗ്യത്താൽ പ്രകൃതിയിൽ സ്ഥിതനായിരിക്കട്ടെ.
12.219.29
आ देहादप्रमादाच्च देहान्ताद्विप्रमुच्यते ।
हेतुयुक्तः सदा सार्गो भूतानां प्रलयस्तथा ॥ १२.२१९.२९ ॥
ദേഹം മുതൽ, അപ്രമാദത്താൽ, ദേഹാന്തം വരെ (ജീവൻ) പൂർണമായി മോചിതനാകുന്നു. ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും എപ്പോഴും കാരണയുക്തമാണ്; അതുപോലെതന്നെ.
12.219.30
परप्रत्ययसर्गे तु नियमो नातिवर्तते ।
एवं तत्प्रभवां प्रज्ञामासते ये विषर्यये ॥ १२.२१९.३० ॥
പരപ്രത്യയ (മറ്റൊന്നിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന) സൃഷ്ടിയിൽ നിയമം ലംഘിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ അതിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ പ്രജ്ഞയിൽ സ്ഥിതരാകുന്നവർ, വിപര്യയത്തിലും (അചഞ്ചലരായിരിക്കുന്നു).
12.219.31
धृत्या देहान्धारयन्तो बुद्धिसंक्षिप्तचेतसः ।
स्थानेभ्यो ध्वंसमानाश्च सूक्ष्मत्वात्तदुपासते ॥ १२.२१९.३१ ॥
ധൈര്യത്താൽ ശരീരങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവരും ബുദ്ധിയാൽ ചുരുങ്ങിയ ചിത്തമുള്ളവരും സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീഴുന്നവരും സൂക്ഷ്മത കാരണം അതിനെ ഉപാസിക്കുന്നു.
12.219.32
यथागमं च तत्सर्वं बुद्ध्या तन्नैव बुद्ध्यते ।
देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयः ॥ १२.२१९.३२ ॥
ശാസ്ത്രപ്രകാരം എല്ലാം ബുദ്ധികൊണ്ട് അതിനെ ഒട്ടും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല; ശരീരാന്തം വരെ ഭാവിതാത്മാവായ ആരോ ആശ്രയമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
12.219.33
युक्तो धारणया कश्चित्सतः केचिदुपासते ।
अभ्यस्यन्ति परं देवं विद्यासंशब्दिताक्षरम् ॥ १२.२१९.३३ ॥
ധാരണയിൽ യുക്തരായ ചിലരും സത്പുരുഷന്മാരായ ചിലരും ഉപാസിക്കുന്നു; വിദ്യയാൽ പറയപ്പെട്ട അക്ഷരനായ പരദേവനെ അവർ അഭ്യസിക്കുന്നു.
12.219.34
अन्तकाले ह्युपासन्ते तपसा दग्धकिल्विषाः ।
सर्व एते महात्मानो गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१९.३४ ॥
അന്ത്യകാലത്ത് അവർ ഉപാസിക്കുന്നു; തപസ്സാൽ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ച ഈ മഹാത്മാക്കളെല്ലാം പരമഗതിയിലേക്ക് പോകുന്നു.
12.219.35
सूक्ष्मं विशेषणं तेषामवेक्षेच्छास्त्रचक्षुषा ।
देहं तु परमं विद्याद्विमुक्तमपरिग्रहम् ॥ १२.२१९.३५ ॥
അവരുടെ സൂക്ഷ്മമായ പ്രത്യേക ലക്ഷണം ശാസ്ത്രക്കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കണം; ശരീരത്തെ പരമമായതും വിമുക്തവും പരിഗ്രഹമില്ലാത്തതുമായി അറിയണം.
12.219.36
अन्तरिक्षादन्यतरं धारणासक्तमानसम् ।
मर्त्यलोकाद्विमुच्यन्ते विद्यासंसक्तचेतसः ॥ १२.२१९.३६ ॥
അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്ന്; ധാരണയിൽ ആസക്തമായ മനസ്സുള്ളവർ; വിദ്യയിൽ ലയിച്ച ചിത്തമുള്ളവർ മർത്യലോകത്തുനിന്ന് വിമുക്തരാകുന്നു.
12.219.37
ब्रह्मभूता विरजसस्ततो यान्ति परां गतिम् ।
एवमेकायनं धर्ममाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२१९.३७ ॥
ബ്രഹ്മഭൂതരായി, രജസ്സ് നീങ്ങിയവർ പിന്നീട് പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വേദജ്ഞർ ഈ ഏകായന ധർമ്മത്തെ പറയുന്നു.
12.219.38
यथाज्ञानमुपासन्तः सर्वे यान्ति परां गतिम् ।
कषायवर्जितं…तेषामुत्पद्यतेऽमलम्।
यान्ति तेऽपि… कान्विशुध्यन्ति यथाबलं ॥ १२.२१९.३८ ॥
അറിവിനനുസരിച്ച് ഉപാസിക്കുന്ന എല്ലാവരും പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. കഷായരഹിതമായത്… അവർക്ക് നിർമ്മലം ഉദിക്കുന്നു. അവരും… ഏതിനാൽ ബലാനുസാരം ശുദ്ധരാകുന്നുവോ.
12.219.39
भगवन्तमजं दिव्य विष्णुमव्यक्तसंज्ञितम् ।
भावेन यान्ति शुद्धा ये ज्ञानतृप्ता निराशिषः ॥ १२.२१९.३९ ॥
ഭഗവാനായ, അജനായ, ദിവ്യനായ, അവ്യക്തം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ഭാവത്തോടെ ശുദ്ധരായവർ, ജ്ഞാനതൃപ്തരും ആശയില്ലാത്തവരും പ്രാപിക്കുന്നു.
12.219.40
ज्ञात्वाऽऽत्मस्थं… न निवर्तन्ति तेऽव्ययाः ।
प्राप्य तत्परमं स्थानमोदन्तेऽक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१९.४० ॥
ആത്മസ്ഥിതനെ അറിഞ്ഞ്… ആ അവ്യയർ മടങ്ങുന്നില്ല. ആ പരമസ്ഥാനം പ്രാപിച്ച് അക്ഷരവും അവ്യയവുമായതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
12.219.41
एतावदेतद्विज्ञानमेतदस्ति च नास्ति च ।
तृष्णाबद्धं जगत्सर्वं चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१९.४१ ॥
ഇത്രയേ ഈ വിജ്ഞാനം—ഇത് ഉണ്ട്, ഇത് ഇല്ല താനും. തൃഷ്ണയാൽ ബന്ധിതമായ ലോകം മുഴുവൻ ചക്രം പോലെ തിരിയുന്നു.
12.219.42
विसतन्तुर्यथैवायमन्तस्थः सर्वतो बिसे ।
तृष्णातन्तुरनाद्यन्तस्तथा देहगतः सदा ॥ १२.२१९.४२ ॥
താമരത്തണ്ടിലെ നാര് ഉള്ളിൽ ഇരുന്ന് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ, ആദ്യന്തമില്ലാത്ത തൃഷ്ണയുടെ നൂൽ ശരീരത്തിൽ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.
12.219.43
सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रे संसारयति वायकः ।
तद्वत्संसारसूत्रं हि तृष्णासूच्या निबद्ध्यते ॥ १२.२१९.४३ ॥
നെയ്ത്തുകാരൻ സൂചികൊണ്ട് തുണിയിൽ നൂൽ തുന്നുന്നതുപോലെ, സംസാരസൂത്രം തൃഷ്ണയുടെ സൂചികൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
12.219.44
इतस्ततः समाहृत्य रूपं निर्वर्तयिष्यति ।
विकारं प्रकृतिं चैव पुरुषं च सनातनम् ॥ १२.२१९.४४ ॥
ഇവിടെയും അവിടെയുമായി ശേഖരിച്ച് അവൻ രൂപത്തെ നിർമ്മിക്കും; വികാരത്തെയും പ്രകൃതിയെയും സനാതനനായ പുരുഷനെയും.
12.219.45
यो यथावद्विजानाति स वितृष्णो विमुच्यते ।
याति नित्यं स सद्भावमात्मनो वै महद्भुवम् ॥ १२.२१९.४५ ॥
ഇതിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നവൻ തൃഷ്ണയില്ലാത്തവനായി മോചിതനാകുന്നു; അവൻ എപ്പോഴും ആത്മാവിന്റെ സദ്ഭാവത്തെയും ആ മഹത്തായ അവസ്ഥയെയും പ്രാപിക്കുന്നു.
12.219.46
प्रकाशं भगवानेतदृषिर्नारायणोऽमृतम् ।
भूतानामनुकम्पार्थं जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१९.४६ ॥
ഭഗവാനായ ഋഷി നാരായണൻ ഈ അമൃതത്തെ വ്യക്തമായി പ്രകടിപ്പിച്ചു; ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കരുണയാൽ ലോകഹിതത്തിനായി അദ്ദേഹം ഇത് ഉപദേശിച്ചു.