ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.219.1
न स वेद परं ब्रह्म यो न वेद चतुष्टयम् ।
व्यक्ताव्यक्तं च यत्तत्त्वं संप्रोक्तं परमर्षिणा ॥ १२.२१९.१ ॥
ଯିଏ ଚାରିକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ, ତାହା ପରମ ଋଷି କହିଛନ୍ତି।
12.219.2
व्यक्तं मृत्युमुखं विद्यादव्यक्तममृतं पदम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममृषिर्नारायणोऽब्रवीत् ॥ १२.२१९.२ ॥
ବ୍ୟକ୍ତକୁ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଅମୃତ ପଦ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ନିବୃତ୍ତି ଲକ୍ଷଣ ଧର୍ମ ଋଷି ନାରାୟଣ କହିଲେ।
12.219.3
तत्रैवावस्थितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
निवृत्तिलक्षणं धर्ममव्यक्तं ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १२.२१९.३ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ସବୁକିଛି ସ୍ଥିତ, ଚର ଓ ଅଚର ସହିତ ତିନି ଲୋକ। ନିବୃତ୍ତି ଲକ୍ଷଣ ଧର୍ମ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।
12.219.4
प्रवृत्तिलक्षणं धर्मं प्रजापतिरतथाब्रवीत् ।
प्रवृत्तिः पुनरावृत्तिर्निवृत्तिः परमा गतिः ॥ १२.२१९.४ ॥
ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଲକ୍ଷଣ ଧର୍ମକୁ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ କହିଲେ। ପ୍ରବୃତ୍ତି ପୁନରାବୃତ୍ତି; ନିବୃତ୍ତି ହିଁ ପରମ ଗତି।
12.219.5
तां गतिं परमामेति निवृत्तिपरमो मुनिः ।
ज्ञानतत्त्वपरो नित्यं शुभाशुभनिदर्शकः ॥ १२.२१९.५ ॥
ନିବୃତ୍ତିରେ ପରାୟଣ ମୁନି ସେହି ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଯିଏ ସଦା ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଶୁଭାଶୁଭର ଦର୍ଶକ।
12.219.6
तदेवमेतौ विज्ञेयावव्यक्तपुरुषाबुभौ ।
अव्यक्तपुरुषाभ्यां तु यत्स्यादन्यन्महत्तरम् ॥ १२.२१९.६ ॥
ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଏହିପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ମହତ୍ତର ଅଛି।
12.219.7
तं विशेषमवेक्षेति विशेषेण विचक्षणः ।
अनाद्यन्तावुभावेतावलिङ्गौ चाप्युभावपि ॥ १२.२१९.७ ॥
ସେହି ବିଶେଷତାକୁ ବିବେକୀ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦେଖିବ। ଏ ଦୁଇଜଣ ଆଦିଅନ୍ତହୀନ ଓ ଚିହ୍ନହୀନ; ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ।
12.219.8
उभौ नित्यावनुचरौ महद्भ्यश्च महत्तरौ ।
सामान्यमेतदुभयोरेवं ह्यन्यद्विशेषणम् ॥ १२.२१९.८ ॥
ଦୁଇଜଣ ନିତ୍ୟ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଅନୁଚର। ଏହା ଉଭୟଙ୍କର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ; ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ।
12.219.9
प्रकृत्या सर्गधर्मिण्या तथा त्रिगुणसत्वया ।
विपरीतमतो विद्यात्क्षेत्रज्ञस्य स्वलक्षणम् ॥ १२.२१९.९ ॥
ସୃଷ୍ଟିଧର୍ମୀ ଓ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା ପ୍ରକୃତିର ବିପରୀତ ହିଁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞର ନିଜ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣିବ।
12.219.10
प्रकृतेश्च विकाराणां द्रष्टारमगुणान्वितम् ।
क्षेत्रज्ञमाहुर्जीवं तु कर्तारं गुणसंवृतम् ॥ १२.२१९.१० ॥
ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ତା'ର ବିକାରର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଗୁଣରହିତଙ୍କୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଗୁଣରେ ଆବୃତ କର୍ତ୍ତାକୁ ଜୀବ କୁହାଯାଏ।
12.219.11
अग्राह्यं येन जानन्ति तज्ज्ञानं दंशितश्च तत् ।
तेनैव दंशितो नित्यं न गुणः परिभूयते ॥ १२.२१९.११ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରାହ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ତାହା ଜ୍ଞାନ; ତାହା କବଚଧାରୀ। ତାହାଦ୍ୱାରା ସଦା କବଚିତ ଗୁଣ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.219.12
अग्राह्यौ पुरुषावेतावलिङ्गत्वादसङ्गिनौ ।
संयोगलक्षणोत्पत्तिः कर्मजा गृह्यते यथा ॥ १२.२१९.१२ ॥
ଏହି ଦୁଇ ପୁରୁଷ ଚିହ୍ନହୀନ ଓ ଅସଂଗ ହେତୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ। ସଂଯୋଗଲକ୍ଷଣା ଉତ୍ପତ୍ତି କର୍ମଜା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ।
12.219.13
करणैः कर्मनिर्वृत्तैः कर्ता यद्यद्विचेष्टते ।
कीर्त्यते शब्दसंज्ञाभिः कोऽहमेषोप्यसाविति ॥ १२.२१९.१३ ॥
କର୍ମରୁ ସିଦ୍ଧ କରଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କର୍ତ୍ତା ଯାହା ଯାହା ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତାହା ଶବ୍ଦ ଓ ନାମ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଏ — 'ମୁଁ କିଏ, ଏ କିଏ, ସେ କିଏ?'
12.219.14
ममापि कायमिति च तदज्ञो नित्यसंवृतः ।
उष्णीषवान्यथा वस्त्रैस्त्रिभिर्भवति संवृतः।
संवृतोऽयं तथा देही सत्त्वराजसतामसैः ॥ १२.२१९.१४ ॥
'ଏହା ମୋ ଶରୀର' ବୋଲି ଜାଣୁଥିବା ଅଜ୍ଞାନୀ ସର୍ବଦା ଆବୃତ ରହେ; ପାଗ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକ ଯେପରି ତିନି ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୁଏ। ସେହିପରି ଏହି ଦେହୀ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମରେ ଆବୃତ।
12.219.15
भेदवस्तु त्वभेदेन जानाति स यदा पुमान् ।
तदा परं परात्माऽसौ भवत्येव निरञ्जनः ॥ १२.२१९.१५ ॥
ଭେଦଯୁକ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଅଭେଦ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଜାଣେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପରମାତ୍ମା ହୋଇ ନିରଞ୍ଜନ ହୁଏ।
12.219.16
क्रियायोगे च भेदाख्ये बहु संक्षिप्यते क्वचित् ।
वसुरुद्रगणाद्येषु स्वानुभोगेन भोगतः ॥ १२.२१९.१६ ॥
କ୍ରିୟାଯୋଗରେ ଓ ଭେଦ ନାମକ ବିଷୟରେ କେଉଁଠି ବହୁତ କିଛି ସଂକ୍ଷେପ କରାଯାଏ — ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଗଣମାନଙ୍କରେ, ନିଜ ଭୋଗର ଅନୁଭବରେ।
12.219.17
एवमेष परः सत्त्वो नानारूपेण संस्थितः ।
संक्षिप्तो दृश्यते पश्चादेकरूपेण विष्ठितः ॥ १२.२१९.१७ ॥
ଏହିପରି ଏହି ପରମ ସତ୍ତ୍ୱ ଅନେକ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ; ପରେ ତାହା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଏକ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
12.219.18
तस्माच्चतुष्टयं वेद्यमेतैर्हेतुभिरावृतम् ।
तथासंज्ञो ह्ययं सम्यगन्तकाले न मुह्यति।
वायुर्विधो यथा भानुर्विप्रकाशं गमिष्यति ॥ १२.२१९.१८ ॥
ଅତଏବ ଏହି ହେତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଚତୁଷ୍ଟୟକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.219.19
श्रियं दिव्यामभिप्रेप्सुर्वर्ष्मवान्मनसा शुचिः ।
शारीरैर्नियमैरुग्रैश्चरेन्निष्कल्मषं तपः ॥ १२.२१९.१९ ॥
ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ମନରେ ଶୁଚି ହୋଇ, ଶାରୀରିକ କଠୋର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତପ କରିବା ଉଚିତ।
12.219.20
त्रैलोक्यं तपसा व्याप्तमन्तर्भूतेन भास्वता ।
सूर्यश्च चन्द्रमाश्चैव भासतस्तपसा दिवि ॥ १२.२१९.२० ॥
ତିନି ଲୋକ ଭିତରର ତେଜସ୍ୱୀ ତପ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ତପ ଯୋଗୁଁ ଦୀପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
12.219.21
अन्यच्च धर्मसाम्यं यत्तपस्तत्कीर्त्यते पुनः ।
प्रकाशस्तपसो ज्ञानं लोके संशब्दितं तपः ॥ १२.२१९.२१ ॥
ଆଉ ଏକ, ଧର୍ମ ସହ ସମାନ ଯେଉଁ ତପ, ତାହା ପୁନର୍ବାର କୁହାଯାଏ; ତପର ପ୍ରକାଶ ହିଁ ଜ୍ଞାନ; ଜଗତରେ ତପକୁ ହିଁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ।
12.219.22
रजस्तमोघ्नं यत्कर्म तपसस्तत्स्वलक्षणम् ।
त्रितयं ह्येतदाख्यातं यद्यस्माद्भासितुं पुनः ॥ १२.२१९.२२ ॥
ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା କର୍ମ ହିଁ ତପର ସ୍ୱଲକ୍ଷଣ; ଏହି ତିନିଟି ଏପରି କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ଏଥିରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରକାଶିତ ହେବାକୁ ହୁଏ।
12.219.23
स्वभासा भासयंश्चापि चन्द्रमा ह्यत्र वर्तते ।
सूर्ययोगे तु यः सन्धिस्तपः सर्वं प्रदीप्यते ॥ १२.२१९.२३ ॥
ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ପ୍ରକାଶକାରୀ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୋଗରେ ଯେଉଁ ସନ୍ଧି ହୁଏ ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ତପ ଜ୍ୱଳି ଉଠେ।
12.219.24
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ।
वाङ्भनोनियमः सम्यङ्भानसं तप उच्यते ॥ १२.२१९.२४ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହିଂସାକୁ ଶାରୀରିକ ତପ କୁହାଯାଏ; ବାକ୍ୟ ଓ ମନର ସମ୍ୟକ ନିୟମକୁ ମାନସିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
12.219.25
विधिज्ञेभ्यो द्विजातिभ्यो ग्राह्यमन्नं विशिष्यते ।
आहारनियमेनास्य पाप्मा शाम्यति राजसः ॥ १२.२१९.२५ ॥
ବିଧିଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣୀୟ ଅନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ବିବେଚିତ। ଆହାର-ନିୟମରେ ତାଙ୍କର ରାଜସ ପାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.219.26
वैमनस्यं च विषये यान्त्यस्य करणानि च ।
तस्मात्तन्मात्रमादद्याद्यावदत्र प्रयोजनम् ॥ १२.२१९.२६ ॥
ବିଷୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କରେ ବିମୁଖତା ଆସେ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ଯେତିକି ପ୍ରୟୋଜନ, କେବଳ ସେତିକି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.219.27
अन्तकाले बलोत्कर्षाच्छनैः कुर्यादनातुरः ।
एवं युक्तेन मनसा ज्ञानं यदुपपद्यते ॥ १२.२१९.२७ ॥
ଅନ୍ତକାଳରେ ବଳର ଉତ୍କର୍ଷ ହେଲେ, ବ୍ୟାକୁଳ ନ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ (ଧ୍ୟାନ) କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଯୁକ୍ତ ମନରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ, ତାହା ଲାଭ ହୁଏ।
12.219.28
रजोवर्ज्यो ह्ययं देही देहवाञ्छब्दवांश्चरेत् ।
कार्यैरव्याहतमतिर्वैराग्यात्प्रकृतौ स्थितः ॥ १२.२१९.२८ ॥
ଏହି ଦେହୀ, ରଜୋଗୁଣରହିତ ହୋଇ, ଦେହଧାରୀ ଓ ଶବ୍ଦବାନ ହୋଇ ବିଚରଣ କରୁ। କର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅବିଚଳ ବୁଦ୍ଧିରେ, ବୈରାଗ୍ୟରୁ ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ ରହୁ।
12.219.29
आ देहादप्रमादाच्च देहान्ताद्विप्रमुच्यते ।
हेतुयुक्तः सदा सार्गो भूतानां प्रलयस्तथा ॥ १२.२१९.२९ ॥
ଦେହରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅପ୍ରମାଦରେ, ଦେହାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ଜୀବ) ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ହେତୁଯୁକ୍ତ; ସେହିପରି।
12.219.30
परप्रत्ययसर्गे तु नियमो नातिवर्तते ।
एवं तत्प्रभवां प्रज्ञामासते ये विषर्यये ॥ १२.२१९.३० ॥
ପରପ୍ରତ୍ୟୟ (ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ) ସୃଷ୍ଟିରେ ନିୟମ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ମଧ୍ୟ (ଅଚଳ ରହନ୍ତି)।
12.219.31
धृत्या देहान्धारयन्तो बुद्धिसंक्षिप्तचेतसः ।
स्थानेभ्यो ध्वंसमानाश्च सूक्ष्मत्वात्तदुपासते ॥ १२.२१९.३१ ॥
ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ବୁଦ୍ଧିରେ ସଂକୁଚିତ ଚିତ୍ତ ସହିତ, ସ୍ଥାନରୁ ଖସି ପଡ଼ି, ସୂକ୍ଷ୍ମତା ହେତୁ ସେ ତାହାକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
12.219.32
यथागमं च तत्सर्वं बुद्ध्या तन्नैव बुद्ध्यते ।
देहान्तं कश्चिदन्वास्ते भावितात्मा निराश्रयः ॥ १२.२१९.३२ ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସବୁକିଛି ବୁଦ୍ଧିରେ ତାହାକୁ ଆଦୌ ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ; ଦେହାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଭାବିତାତ୍ମା ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ ରହେ।
12.219.33
युक्तो धारणया कश्चित्सतः केचिदुपासते ।
अभ्यस्यन्ति परं देवं विद्यासंशब्दिताक्षरम् ॥ १२.२१९.३३ ॥
ଧାରଣାରେ ଯୁକ୍ତ କେହି, ଓ କେତେକ ସତ୍ପୁରୁଷ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା କଥିତ ଅକ୍ଷର ପରମ ଦେବତାକୁ ସେମାନେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
12.219.34
अन्तकाले ह्युपासन्ते तपसा दग्धकिल्विषाः ।
सर्व एते महात्मानो गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१९.३४ ॥
ଅନ୍ତକାଳରେ ସେମାନେ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
12.219.35
सूक्ष्मं विशेषणं तेषामवेक्षेच्छास्त्रचक्षुषा ।
देहं तु परमं विद्याद्विमुक्तमपरिग्रहम् ॥ १२.२१९.३५ ॥
ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣକୁ ଶାସ୍ତ୍ରଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଓ ଦେହକୁ ପରମ, ବିମୁକ୍ତ ଓ ଅପରିଗ୍ରହ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
12.219.36
अन्तरिक्षादन्यतरं धारणासक्तमानसम् ।
मर्त्यलोकाद्विमुच्यन्ते विद्यासंसक्तचेतसः ॥ १२.२१९.३६ ॥
ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ଅନ୍ୟତର; ଧାରଣାରେ ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା; ବିଦ୍ୟାରେ ସଂସକ୍ତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରୁ ବିମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.219.37
ब्रह्मभूता विरजसस्ततो यान्ति परां गतिम् ।
एवमेकायनं धर्ममाहुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२१९.३७ ॥
ବ୍ରହ୍ମଭୂତ ଓ ରଜୋଗୁଣରହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଏକାୟନ ଧର୍ମକୁ କହନ୍ତି।
12.219.38
यथाज्ञानमुपासन्तः सर्वे यान्ति परां गतिम् ।
कषायवर्जितं…तेषामुत्पद्यतेऽमलम्।
यान्ति तेऽपि… कान्विशुध्यन्ति यथाबलं ॥ १२.२१९.३८ ॥
ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଉପାସନା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। କଷାୟରହିତ… ସେମାନଙ୍କଠାରେ ନିର୍ମଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ… ଯାହାଦ୍ୱାରା ବଳାନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
12.219.39
भगवन्तमजं दिव्य विष्णुमव्यक्तसंज्ञितम् ।
भावेन यान्ति शुद्धा ये ज्ञानतृप्ता निराशिषः ॥ १२.२१९.३९ ॥
ଭଗବାନ, ଅଜ, ଦିବ୍ୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତ ଓ ନିରାଶୀ, ସେମାନେ ପାଆନ୍ତି।
12.219.40
ज्ञात्वाऽऽत्मस्थं… न निवर्तन्ति तेऽव्ययाः ।
प्राप्य तत्परमं स्थानमोदन्तेऽक्षरमव्ययम् ॥ १२.२१९.४० ॥
ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତଙ୍କୁ ଜାଣି… ସେହି ଅବ୍ୟୟମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ ପାଇ ଅକ୍ଷର, ଅବ୍ୟୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.219.41
एतावदेतद्विज्ञानमेतदस्ति च नास्ति च ।
तृष्णाबद्धं जगत्सर्वं चक्रवत्परिवर्तते ॥ १२.२१९.४१ ॥
ଏତିକି ହିଁ ଏହି ବିଜ୍ଞାନ—ଏହା ଅଛି ଓ ନାହିଁ। ତୃଷ୍ଣାରେ ବନ୍ଧା ସମଗ୍ର ଜଗତ ଚକ୍ରଭଳି ଘୂରେ।
12.219.42
विसतन्तुर्यथैवायमन्तस्थः सर्वतो बिसे ।
तृष्णातन्तुरनाद्यन्तस्तथा देहगतः सदा ॥ १२.२१९.४२ ॥
ପଦ୍ମନାଳର ତନ୍ତୁ ଭିତରେ ରହି ଚାରିଆଡ଼େ ବ୍ୟାପେ, ସେହିପରି ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ ତୃଷ୍ଣାର ସୂତା ସଦା ଦେହରେ ରହେ।
12.219.43
सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रे संसारयति वायकः ।
तद्वत्संसारसूत्रं हि तृष्णासूच्या निबद्ध्यते ॥ १२.२१९.४३ ॥
ତନ୍ତୀ ଯେପରି ସୂଚ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ରରେ ସୂତା ଗୁନ୍ଥେ, ସେପରି ସଂସାରର ସୂତା ତୃଷ୍ଣାର ସୂଚ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଯାଏ।
12.219.44
इतस्ततः समाहृत्य रूपं निर्वर्तयिष्यति ।
विकारं प्रकृतिं चैव पुरुषं च सनातनम् ॥ १२.२१९.४४ ॥
ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିବ; ବିକାର, ପ୍ରକୃତି ଓ ସନାତନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.219.45
यो यथावद्विजानाति स वितृष्णो विमुच्यते ।
याति नित्यं स सद्भावमात्मनो वै महद्भुवम् ॥ १२.२१९.४५ ॥
ଯିଏ ଏହାକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ତୃଷ୍ଣାରହିତ ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ସର୍ବଦା ଆତ୍ମାର ସଦ୍ଭାବ, ସେହି ମହାନ ଅବସ୍ଥା ପାଏ।
12.219.46
प्रकाशं भगवानेतदृषिर्नारायणोऽमृतम् ।
भूतानामनुकम्पार्थं जगाद जगतो हितम् ॥ १२.२१९.४६ ॥
ଭଗବାନ ଋଷି ନାରାୟଣ ଏହି ଅମୃତକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରୁ ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ ସେ ଏହା କହିଲେ।