Mahābhārata · Adhyāya 12.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.220.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञो जनको मिथिलाधिपः ।
जगाम मोक्षं धर्मज्ञो भोगानुत्सृज्य बुद्धिमान् ॥ १२.२२०.१ ॥
¿Mediante qué conducta alcanzó la liberación Janaka, señor de Mithilā, que conocía el dharma y era sabio, tras abandonar los placeres?
12.220.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
येन वृत्तेन धर्मज्ञः स जगाम महत्सुखम् ॥ १२.२२०.२ ॥
Aquí también citan esta antigua historia: por la conducta con la que el conocedor del dharma alcanzó una gran felicidad.
12.220.3
जनको जनदेवस्तु मिथिलायां जनाधिप ।
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने ॥ १२.२२०.३ ॥
En Mithilā, Janaka, dios del pueblo, señor de los hombres, se dedicaba a meditar sobre los deberes de los ritos funerarios.
12.220.4
तस्य स्म शतमाचार्या वसन्ति सततं गृहे ।
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषण्डवादिनः ॥ १२.२२०.४ ॥
Cien maestros habitaban siempre en su casa, mostrando doctrinas distintas y defendiendo las opiniones de diversas sectas heterodoxas.
12.220.5
स तेषां प्रेत्यभावेन प्रेत्य गातौ विनिश्चये ।
आगमस्थः स भूयिष्ठमात्मतत्त्वेन तुष्यन्ति ॥ १२.२२०.५ ॥
Sobre el estado tras la muerte y el camino, examinaba sus opiniones; firme en la escritura, se contentaba sobre todo con la verdad del yo.
12.220.6
तत्र पञ्चशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः ।
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम यलामथ ॥ १२.२२०.६ ॥
Allí el gran sabio Pañcaśikha, descendiente de Kapila, recorrió toda la tierra y fue al lugar llamado Yalā.
12.220.7
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञाननिश्चये ।
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टगशयः ॥ १२.२२०.७ ॥
En la firme determinación del conocimiento verdadero de todos los deberes del renunciamiento, quien ha cumplido plenamente su propósito, libre de los pares de opuestos, con su apego interior destruido.
12.220.8
ऋषीणामाहुरेकं यं कामाद…नृषु ।
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्वि…सुदुर्लभम् ॥ १२.२२०.८ ॥
Entre los sabios dicen de uno que, por deseo … entre los hombres.
12.220.9
यमाहुः कपिलं साङ्ख्याः परमर्षि प्रजापतिम् ।
समेत्य तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम् ॥ १२.२२०.९ ॥
A quien los sāṅkhya llaman Kapila, el gran sabio, señor de las criaturas; al encontrarlo, asombra por su misma forma.
12.220.10
आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् ।
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रिकम् ॥ १२.२२०.१० ॥
El primer discípulo de Āsuri, a quien llaman de larga vida, que permanece en la sesión sacrificial en el río de cinco corrientes durante mil años.
12.220.11
तमासीनं समागम्य कापिलं मण्डलं महत् ।
पञ्चस्रोतसि निष्णातः पञ्चरात्रविशारदः। ॥ १२.२२०.११ ॥
Acercándose a él, sentado en el gran círculo de Kapila, experto en el río de cinco corrientes, versado en el Pañcarātra.
12.220.12
पञ्चज्ञः पञ्चकृत्पञ्चगुणः पञ्चशिखः स्मृतः ।
पुरुषावस्थमव्यक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १२.२२०.१२ ॥
Conocedor de los cinco, hacedor de los cinco, poseedor de las cinco cualidades, recordado como Pañcaśikha; declaró la verdad suprema no manifestada del estado del puruṣa.
12.220.13
इष्ट्वा सत्रेण संपृष्टो भूयश्च तपसाऽऽसुरिः ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं बुबुधे देवदर्शनात् ॥ १२.२२०.१३ ॥
Tras celebrar un largo sacrificio y ser interrogado de nuevo mediante la austeridad, Āsuri conoció la naturaleza manifiesta del campo y del conocedor del campo a través de la visión del dios.
12.220.14
यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते ।
बोधायनपरान्विप्रानृषिभावमुपागतः।
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तदव्ययम् ॥ १२.२२०.१४ ॥
Aquel Brahman de una sola sílaba, que se ve en muchas formas, Āsuri lo alcanzó, habiendo llegado al estado de sabio entre los brahmanes devotos de Bodhāyana; en esa asamblea alcanzó lo imperecedero.
12.220.15
तस्य पञ्चशिखः शिष्यो मानुष्याः पयसा भृतः ।
ब्राह्मणी कपिला नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२२०.१५ ॥
Su discípulo fue Pañcaśikha, quien fue alimentado con la leche de una mujer humana; hubo cierta cabeza de familia, una brahmana llamada Kapilā.
12.220.16
तस्याः पुत्रत्वमागम्य स्त्रियाः स पिबति स्तनौ ।
ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम् ॥ १२.२२०.१६ ॥
Habiendo llegado como su hijo, bebe de los pechos de aquella mujer; luego obtuvo la condición de hijo de Kapilā y la sabiduría firme.
12.220.17
एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् ।
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १२.२२०.१७ ॥
El venerable me contó esto sobre el nacimiento del hijo de Kapila; su condición de hijo de Kapila y su omnisciencia suprema.
12.220.18
सामान्यं जनकं ज्ञात्वा धर्मज्ञानामनुत्तमम् ।
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १२.२२०.१८ ॥
Conociendo al padre ordinario, el supremo entre los conocedores del dharma se acercó a cien maestros y los confundió con argumentos.
12.220.19
निराकरिष्णुस्तान्सर्वांस्तेषां हेतुगुणान्वहून् ।
श्रावयामास मतिमान्मुनिः पञ्चशिखो नृप ॥ १२.२२०.१९ ॥
El sabio sabio Pañcaśikha, refutando todos sus muchos argumentos y cualidades, los hizo oír, oh rey.
12.220.20
जनकस्त्वभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात् ।
उत्सृज्य शतमाचार्यान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ॥ १२.२२०.२० ॥
Pero Janaka, profundamente atraído por los seguidores de Kapila al verlos, abandonó a los cien maestros y lo siguió por detrás.
12.220.21
तस्मै परमकल्याय प्रणताय च धर्मतः ।
अब्रवीत्परमं मोक्षं यतः साङ्ख्यं विधीयते ॥ १२.२२०.२१ ॥
A él, sumamente benévolo y postrado conforme al dharma, le habló de la liberación suprema, por la cual se prescribe el Sāṅkhya.
12.220.22
जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् ।
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ १२.२२०.२२ ॥
Habiendo hablado del desapego del nacimiento, habló del desapego de la acción; y habiendo hablado del desapego de la acción, habló del desapego de todo.
12.220.23
यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः ।
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ १२.२२०.२३ ॥
Aquello por lo que se producen la asociación con el dharma y el surgir de los frutos de las acciones es un engaño que no da seguridad: perecedero, inestable y no permanente.
12.220.24
दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके ।
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ १२.२२०.२४ ॥
Aun cuando la destrucción se ve, es evidente y la testifica el mundo, quien dice por la escritura que 'existe lo supremo' queda derrotado.
12.220.25
आत्मना ह्यात्मनो नित्यं क्लेशमृत्युजरामयम् ।
आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक्परं मतम् ॥ १२.२२०.२५ ॥
Pues el ātman, por sí mismo, siempre está sujeto al sufrimiento, la muerte, la vejez y la enfermedad; sin embargo, por ofuscación el hombre lo concibe así — esa opinión suprema no es correcta.
12.220.26
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते ।
अजरोऽयममृत्युश्च राजाऽसौ मन्यते तथा ॥ १२.२२०.२६ ॥
Aunque así fuera —lo cual no es posible en el mundo—, aquel rey (el ser vivo) piensa de esa manera: que es sin vejez e inmortal.
12.220.27
अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसति लक्षणे ।
किमधिष्ठाय तद्ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ १२.२२०.२७ ॥
«Es» y «no es» también se dice cuando esa marca está ausente. Entonces, apoyándose en ella, ¿quién podría declarar la conclusión sobre el curso de la vida mundana?
12.220.28
प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतान्तैतिह्ययोरपि ।
प्रत्यक्षेणागमो भिन्नः कृतान्तो वा न कश्चन ॥ १२.२२०.२८ ॥
La percepción es, en efecto, la raíz de estos dos: también de la escritura y la tradición. Aparte de la percepción no hay testimonio separado, ni doctrina distinta alguna.
12.220.29
यत्रतत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतोऽपि च ।
नान्यो जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्मृतः ॥ १२.२२०.२९ ॥
Aquí y allá, en esta inferencia, incluso para quien contempla lo hecho: según la opinión de los ateos, no se sostiene que exista un ser vivo distinto del cuerpo.
12.220.30
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् ।
जातिः स्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ १२.२२०.३० ॥
La semilla en la semilla del banyan, la inmersión como en la cocción de la mantequilla clarificada, el nacimiento, la memoria, la piedra imán, la piedra solar y la ingestión de agua.
12.220.31
प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ १२.२२०.३१ ॥
Tras la muerte, la disolución de los elementos, la súplica a los dioses y, al morir, el cese de la acción: esta es la prueba, así se determina.
12.220.32
न त्वेते हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमूर्तस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३२ ॥
Pero ninguna de las causas que subsisten en forma corpórea son estas; pues lo sin forma no puede tener semejanza con lo que tiene forma.
12.220.33
अविद्याकर्मचेष्टानां केचिदाहुः पुनर्भवे ।
कारणं लोभमोहौ तु दोषाणां च निषेवणम् ॥ १२.२२०.३३ ॥
Algunos dicen que, para las actividades de la ignorancia y la acción, la causa del renacer son la codicia y el engaño, y la entrega a las faltas.
12.220.34
अविद्यां क्षेत्रमाहुर्हि कर्मबीजं तथा कृतम् ।
तृष्णासंजननं स्नेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ १२.२२०.३४ ॥
A la ignorancia la llaman campo, y la acción realizada es la semilla; el apego que engendra el deseo es su renacer.
12.220.35
तस्मिन्मूढे च जग्धे च देहे मरणधर्मिणि ।
अन्योऽसौ जायते प्रेतस्तदाहुस्तत्वमक्षयम् ॥ १२.२२०.३५ ॥
En aquel cuerpo engañado, consumido y sujeto a la muerte, otro nace como aquel difunto; eso llaman la verdad imperecedera.
12.220.36
यदा स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोऽर्थतः ।
कथमस्मिन्स इत्येवं संबोधः स्यादसंहितः ॥ १२.२२०.३६ ॥
Cuando en forma, en clase, en tradición y en sentido es otro, ¿cómo podría surgir el reconocimiento «él está en este»? Sería desconectado.
12.220.37
एवं सति च का प्रीतिर्दानविद्यातपोबलैः ।
यद्यदाचरितं कर्म सर्वमन्यत्प्रपद्यते ॥ १२.२२०.३७ ॥
Si es así, ¿qué alegría hay en el poder de la dádiva, el saber y la austeridad? Toda acción que se realiza pasa a otro.
12.220.38
यदि ह्ययमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ।
सुखितो दुःखितैर्वाऽपि दृश्यो ह्यस्यविनिर्णयः ॥ १२.२२०.३८ ॥
Si aquí él fuera afligido por otros hombres comunes, o un feliz fuera afligido por los afligidos, no se ve una determinación de ello.
12.220.39
यदा हि मुसलैर्हन्युः शरीरं न पुनर्भवेत् ।
पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३९ ॥
Cuando el cuerpo es golpeado con mazas, no vuelve a ser; y el conocimiento aparte, por el cual esto no se establece, también es aparte.
12.220.40
ऋतुसंवत्सरौ तिथ्यः शीतोष्णेऽथ प्रियाप्रिये ।
यथाऽतीता न दृश्यन्ते तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२०.४० ॥
Estaciones, años, días lunares, frío y calor, lo agradable y lo desagradable: como los pasados ya no se ven, así es la destrucción de los seres.
12.220.41
जरयाऽभिपरीतस्य मृत्युना न विनाशिना ।
दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ १२.२२०.४१ ॥
Para quien está rodeado por la vejez, aún no por la muerte destructora, el débil, volviéndose primero débil, perece como una casa.
12.220.42
इन्द्रियाणी मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२०.४२ ॥
Los sentidos, la mente, el aliento, la sangre, la carne y el hueso perecen en orden, y cada uno regresa a su propio elemento.
12.220.43
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२०.४३ ॥
El orden de la vida mundana y la llegada del fruto de la donación y el dharma; para ese fin existen las palabras de los Vedas y las costumbres del mundo.
12.220.44
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदासीन्ममास्तीति न कश्चित्प्रतिपद्यते ॥ १२.२२०.४४ ॥
Así, estas son muchas causas para aquietar bien la mente. Nadie sostiene firmemente: 'Esto fue mío, esto es mío.'
12.220.45
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२०.४५ ॥
Mientras ellos así reflexionan, corriendo tras cada cosa, su intelecto se asienta en algún lugar, y allí se marchita como un árbol.
12.220.46
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ १२.२२०.४६ ॥
Así, todos los seres, afligidos por ganancias y pérdidas, son arrastrados por las llegadas, como los elefantes por los mahouts.
12.220.47
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १२.२२०.४७ ॥
El deseo nunca se apacigua con el disfrute de los objetos del deseo; más bien, como el fuego de senda negra con la ofrenda de mantequilla, vuelve a crecer.
12.220.48
अर्थांस्तथाऽत्यन्तमुखावहांश्च ।
लिप्सन्त एते बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमनुप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२०.४८ ॥
Muchos de estos hombres secos, anhelando fines que traen la mayor dicha, caen en un sufrimiento mayor, abandonan la felicidad y van bajo el poder de la muerte.
12.220.49
विनाशिनो ह्यध्नुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२०.४९ ॥
¿De qué sirven los parientes y el reunir amigos en una vida perecedera e inestable? Quien lo deja todo y se marcha en un instante no regresa.
12.220.50
भूव्योमतोयानलवायवोऽपि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२०.५० ॥
La tierra, el cielo, el agua, el fuego y el aire también sostienen siempre el cuerpo. Habiendo comprendido esto, ¿cómo surgiría el deleite en la existencia? Pues lo que es doblemente perecedero no tiene acción duradera.
12.220.51
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२०.५१ ॥
Este discurso sin engaño, sin condiciones, supremo e intachable es testimoniado por el propio yo. El rey, asombrado al verlo, comenzó de nuevo a preguntarle sobre esto.