マハーバーラタ · 章 12.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.220.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञो जनको मिथिलाधिपः ।
जगाम मोक्षं धर्मज्ञो भोगानुत्सृज्य बुद्धिमान् ॥ १२.२२०.१ ॥
正法に通じ賢明なミティラーの王ジャナカは、どのような行いによって享楽を捨て解脱に至ったのか。
12.220.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
येन वृत्तेन धर्मज्ञः स जगाम महत्सुखम् ॥ १२.२२०.२ ॥
ここでも人々はこの古い物語を引く。正法に通じた彼がそのような行いによって大いなる幸福を得た物語である。
12.220.3
जनको जनदेवस्तु मिथिलायां जनाधिप ।
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने ॥ १२.२२०.३ ॥
ミティラーでは、人の神・人の主ジャナカが、死後の儀礼の法について思索に専念していた。
12.220.4
तस्य स्म शतमाचार्या वसन्ति सततं गृहे ।
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषण्डवादिनः ॥ १२.२२०.४ ॥
彼の家には百人の師が常に住み、それぞれ異なる法を示し、様々な異端の教えを説いていた。
12.220.5
स तेषां प्रेत्यभावेन प्रेत्य गातौ विनिश्चये ।
आगमस्थः स भूयिष्ठमात्मतत्त्वेन तुष्यन्ति ॥ १२.२२०.५ ॥
死後の状態と道について、彼はそれらの見解を吟味した。聖典に安住し、多くは我の真理によって満足していた。
12.220.6
तत्र पञ्चशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः ।
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम यलामथ ॥ १२.२२०.६ ॥
そこで、カピラの末裔である大聖者パンチャシカは大地を巡り歩き、ヤラーという所へ行った。
12.220.7
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञाननिश्चये ।
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टगशयः ॥ १२.२२०.७ ॥
すべての放棄の法の真実の知識への堅い決意において、目的を完全に成就し、対立の対から自由で、内なる執着の滅した者。
12.220.8
ऋषीणामाहुरेकं यं कामाद…नृषु ।
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्वि…सुदुर्लभम् ॥ १२.२२०.८ ॥
聖者たちの中で、彼らは欲望から……人々の中で一人を語る。
12.220.9
यमाहुः कपिलं साङ्ख्याः परमर्षि प्रजापतिम् ।
समेत्य तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम् ॥ १२.२२०.९ ॥
サーンキヤの人々がカピラ、最高の聖者、被造物の主と呼ぶ者。彼に出会えば、その姿だけで人を驚かせる。
12.220.10
आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् ।
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रिकम् ॥ १२.२२०.१० ॥
アースリの最初の弟子で、長寿者と呼ばれる者。五つの流れの川で千年の間、供犠の集会に留まる。
12.220.11
तमासीनं समागम्य कापिलं मण्डलं महत् ।
पञ्चस्रोतसि निष्णातः पञ्चरात्रविशारदः। ॥ १२.२२०.११ ॥
カピラの大きな円の中に座している彼のもとに近づき、五つの流れに通じ、パンチャラートラに熟達した者。
12.220.12
पञ्चज्ञः पञ्चकृत्पञ्चगुणः पञ्चशिखः स्मृतः ।
पुरुषावस्थमव्यक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १२.२२०.१२ ॥
五を知る者、五を作る者、五つの徳を持つ者、五髻と伝えられる者。彼は人間の状態の未顕現の最高の真理を説き明かした。
12.220.13
इष्ट्वा सत्रेण संपृष्टो भूयश्च तपसाऽऽसुरिः ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं बुबुधे देवदर्शनात् ॥ १२.२२०.१३ ॥
長い供犠を行い、苦行によって再び問われたアースリは、神の顕現を見て、場と場を知る者の顕れた姿を悟った。
12.220.14
यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते ।
बोधायनपरान्विप्रानृषिभावमुपागतः।
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तदव्ययम् ॥ १२.२२०.१४ ॥
一音節のブラフマンは多様な姿で現れる。ボーダーヤナに帰依するバラモンの中で聖者の境地に至ったアースリは、その集会においてその不滅者を得た。
12.220.15
तस्य पञ्चशिखः शिष्यो मानुष्याः पयसा भृतः ।
ब्राह्मणी कपिला नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२२०.१५ ॥
彼の弟子はパンチャシカであった。彼は人間の女性の乳で育てられた。カピラーという名のバラモンの主婦がいた。
12.220.16
तस्याः पुत्रत्वमागम्य स्त्रियाः स पिबति स्तनौ ।
ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम् ॥ १२.२२०.१६ ॥
彼女の息子として来て、彼はその女性の乳房から乳を飲む。その後、彼はカピレーヤの身分と修行者の堅固な智慧を得た。
12.220.17
एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् ।
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १२.२२०.१७ ॥
尊い方は、カピラの息子の誕生について私にこれを語られた。彼がカピラの息子であること、そして無上の全知である。
12.220.18
सामान्यं जनकं ज्ञात्वा धर्मज्ञानामनुत्तमम् ।
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १२.२२०.१८ ॥
普通の父を知ると、法を知る者の中で最も優れた彼は百人の師のもとへ行き、論理によって彼らを惑わせた。
12.220.19
निराकरिष्णुस्तान्सर्वांस्तेषां हेतुगुणान्वहून् ।
श्रावयामास मतिमान्मुनिः पञ्चशिखो नृप ॥ १२.२२०.१९ ॥
賢明な聖者パンチャシカは、彼ら全員の多くの論拠と属性を退けつつ、それを聞かせた、王よ。
12.220.20
जनकस्त्वभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात् ।
उत्सृज्य शतमाचार्यान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ॥ १२.२२०.२० ॥
しかしジャナカは、カピラの弟子たちを見て深く心を惹かれ、百人の師を捨てて彼の後を追った。
12.220.21
तस्मै परमकल्याय प्रणताय च धर्मतः ।
अब्रवीत्परमं मोक्षं यतः साङ्ख्यं विधीयते ॥ १२.२२०.२१ ॥
その最高に吉祥で法に従って礼拝した者に、彼は最高の解脱を説いた。それによってサーンキヤが定められるのである。
12.220.22
जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् ।
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ १२.२२०.२२ ॥
生まれへの厌離を説いた後、彼は行為への厌離を説き、行為への厌離を説いた後、すべてへの厌離を説いた。
12.220.23
यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः ।
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ १२.२२०.२३ ॥
それのために法との関わりと行為の果報の生起があるが、その迷いは安らぎを与えず、滅びゆき、揺らぎ、定まらないものである。
12.220.24
दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके ।
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ १२.२२०.२४ ॥
破滅が見え、明らかで世界が証人である現実にあっても、聖典によって「最高のものがある」と語る者は敗れる。
12.220.25
आत्मना ह्यात्मनो नित्यं क्लेशमृत्युजरामयम् ।
आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक्परं मतम् ॥ १२.२२०.२५ ॥
自我は常に自らによって苦悩・死・老い・病に服している。それなのに迷いのために人はそれを（不滅と）見なす。その最高の見解は正しくない。
12.220.26
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते ।
अजरोऽयममृत्युश्च राजाऽसौ मन्यते तथा ॥ १२.२२०.२६ ॥
たとえそうであったとしても——それは世間では成り立たないことだが——その王（生ける我）はこう考える：自分は老いず、死なない、と。
12.220.27
अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसति लक्षणे ।
किमधिष्ठाय तद्ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ १२.२२०.२७ ॥
「ある」「ない」もまた、その標識が欠けているときに言われる。ならばそれに拠って、世俗の生活の道の確定を誰が言えようか。
12.220.28
प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतान्तैतिह्ययोरपि ।
प्रत्यक्षेणागमो भिन्नः कृतान्तो वा न कश्चन ॥ १२.२२०.२८ ॥
直接知覚こそ、この二つ——聖典と伝承——の根源である。直接知覚とは別に独立した聖言も、別の教説もない。
12.220.29
यत्रतत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतोऽपि च ।
नान्यो जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्मृतः ॥ १२.२२०.२९ ॥
ここでもかしこでも、この推論においては、行為を思惟する者にとってさえ——無神論者の見解では、身体とは別の生きた我は存在すると認められていない。
12.220.30
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् ।
जातिः स्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ १२.२२०.३० ॥
バニヤンの実の種子、ギーを煮るような浸潤、生まれ、記憶、磁石、太陽石、水を飲むこと。
12.220.31
प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ १२.२२०.३१ ॥
死後に元素が消散し、神々に祈願すること、死にあたって業の働きが止むこと——これが証しであるとの決定である。
12.220.32
न त्वेते हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमूर्तस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३२ ॥
しかし形ある姿に存する原因は、これらではない。無形のものは有形のものと共通性を持ちえないからである。
12.220.33
अविद्याकर्मचेष्टानां केचिदाहुः पुनर्भवे ।
कारणं लोभमोहौ तु दोषाणां च निषेवणम् ॥ १२.२२०.३३ ॥
無明と業の働きによる再生の原因は、貪りと迷妄、そして過失にふけることだと、ある人々は言う。
12.220.34
अविद्यां क्षेत्रमाहुर्हि कर्मबीजं तथा कृतम् ।
तृष्णासंजननं स्नेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ १२.२२०.३४ ॥
無明を田と呼び、なされた業を種子と言う。渇愛を生じさせる執着、それが彼らの再生である。
12.220.35
तस्मिन्मूढे च जग्धे च देहे मरणधर्मिणि ।
अन्योऽसौ जायते प्रेतस्तदाहुस्तत्वमक्षयम् ॥ १२.२२०.३५ ॥
迷い、消耗され、死すべき身体の中で、別の者がその死者として生まれる。それを不滅の真理と人々は呼ぶ。
12.220.36
यदा स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोऽर्थतः ।
कथमस्मिन्स इत्येवं संबोधः स्यादसंहितः ॥ १२.२२०.३६ ॥
形、種、聖典、意味のいずれにおいても別のものであるならば、「この中に彼がいる」という結び付いた認識がどうして生じようか。それは結びつかないものとなろう。
12.220.37
एवं सति च का प्रीतिर्दानविद्यातपोबलैः ।
यद्यदाचरितं कर्म सर्वमन्यत्प्रपद्यते ॥ १२.२२०.३७ ॥
そうであるなら、布施と学識と苦行の力にどんな喜びがあろうか。行われたどの行為も、すべて他者に及ぶのである。
12.220.38
यदि ह्ययमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ।
सुखितो दुःखितैर्वाऽपि दृश्यो ह्यस्यविनिर्णयः ॥ १२.२२०.३८ ॥
もしここで、彼が他の凡人によって苦しめられたり、幸福な者が苦しむ者によって苦しめられたりするなら、それについて確かな判断は見えない。
12.220.39
यदा हि मुसलैर्हन्युः शरीरं न पुनर्भवेत् ।
पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३९ ॥
身体を棍棒で打てば、それは再び戻ることはない。また別の知識があり、それによってこれが成り立たないのも、また別のことである。
12.220.40
ऋतुसंवत्सरौ तिथ्यः शीतोष्णेऽथ प्रियाप्रिये ।
यथाऽतीता न दृश्यन्ते तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२०.४० ॥
季節、年、太陰日、寒と暑、好ましいものと好ましくないもの。過ぎ去ったものが見えないように、生類の滅びもそのようである。
12.220.41
जरयाऽभिपरीतस्य मृत्युना न विनाशिना ।
दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ १२.२२०.४१ ॥
老いに囲まれた者には、まだ破壊する死ではなく、弱い者はまず弱まり、家のように滅びる。
12.220.42
इन्द्रियाणी मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२०.४२ ॥
諸根、意、風、血、肉、骨は順に滅び、それぞれ自らの元素へと帰る。
12.220.43
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२०.४३ ॥
世俗の生活の秩序と、布施と法の果報の到来。そのためにヴェーダの言葉と世俗の慣習がある。
12.220.44
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदासीन्ममास्तीति न कश्चित्प्रतिपद्यते ॥ १२.२२०.४४ ॥
このように、心を十分に定める原因は多くある。「これは私のものであった、これは私のものだ」と確信する者はいない。
12.220.45
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२०.४५ ॥
このように思量し、あれこれを追い求める者たちの知性はどこかに定まる。そしてそこで木のように朽ちてゆく。
12.220.46
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ १२.२२०.४६ ॥
このように、利と不利に苦しむ一切の生き物は、象使いに引かれる象のように、到来によって引き回される。
12.220.47
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १२.२२०.४७ ॥
欲望は対象を享受することで決して鎮まらない。むしろ、供物の酥油によって黒い道の火が再び燃え盛るように、ますます増大する。
12.220.48
अर्थांस्तथाऽत्यन्तमुखावहांश्च ।
लिप्सन्त एते बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमनुप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२०.४८ ॥
最高の幸福をもたらす目的を渇望するこれら多くの干からびた者たちは、より大きな苦しみに陥り、安楽を捨てて死の支配下へ向かう。
12.220.49
विनाशिनो ह्यध्नुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२०.४९ ॥
はかなく定まらない命において、親族や友人を集めて何になろうか。すべてを捨てて一瞬で去った者は、二度と戻らない。
12.220.50
भूव्योमतोयानलवायवोऽपि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२०.५० ॥
地・空・水・火・風もまた常にこの身体を支えている。これを見てしまえば、この世に愛着が生じようか。二重に滅びゆくこれには、永続する行為はないのだ。
12.220.51
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२०.५१ ॥
この偽りのない、条件のない、最高で欠けたところのない言葉は、自らの内が証しとなる。王はこれを見て驚き、再びこのことについて問い始めた。