மகாபாரதம் · அத்தியாயம் 12.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.220.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञो जनको मिथिलाधिपः ।
जगाम मोक्षं धर्मज्ञो भोगानुत्सृज्य बुद्धिमान् ॥ १२.२२०.१ ॥
நல்லொழுக்கம் அறிந்த, தர்மம் அறிந்த, அறிவுள்ள மிதிலை அரசன் ஜனகன் எந்த நடத்தையால் இன்பங்களைத் துறந்து முக்தியை அடைந்தான்?
12.220.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
येन वृत्तेन धर्मज्ञः स जगाम महत्सुखम् ॥ १२.२२०.२ ॥
இங்கும் மக்கள் இந்தப் பழைய வரலாற்றை எடுத்துக்காட்டுவர்; அந்த நடத்தையால் தர்மம் அறிந்தவன் பெரும் இன்பத்தை அடைந்தான்.
12.220.3
जनको जनदेवस्तु मिथिलायां जनाधिप ।
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने ॥ १२.२२०.३ ॥
மிதிலையில் மக்களின் தேவனாகிய ஜனகன், மக்களின் தலைவனே, இறுதிச் சடங்கு தர்மங்களைப் பற்றிய சிந்தனையில் ஈடுபட்டிருந்தான்.
12.220.4
तस्य स्म शतमाचार्या वसन्ति सततं गृहे ।
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषण्डवादिनः ॥ १२.२२०.४ ॥
அவன் வீட்டில் நூறு ஆசிரியர்கள் எப்போதும் தங்கியிருந்தனர்; வெவ்வேறு தர்மங்களைக் காட்டி, பலவித பாஷண்ட வாதங்களைப் பேசினர்.
12.220.5
स तेषां प्रेत्यभावेन प्रेत्य गातौ विनिश्चये ।
आगमस्थः स भूयिष्ठमात्मतत्त्वेन तुष्यन्ति ॥ १२.२२०.५ ॥
இறப்புக்குப் பின்னான நிலை, பாதை பற்றிய முடிவுகளில் அவர்களின் கருத்துகளை ஆராய்ந்தான்; சாத்திரத்தில் நிலைத்து, பெரும்பாலும் ஆன்மதத்துவத்தால் மனநிறைவு கொண்டான்.
12.220.6
तत्र पञ्चशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः ।
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम यलामथ ॥ १२.२२०.६ ॥
அங்கே பஞ்சசிகன் என்ற கபிலரின் வழிவந்த மகாமுனிவன், முழு பூமியிலும் அலைந்து திரிந்து யலா என்ற இடத்திற்குச் சென்றான்.
12.220.7
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञाननिश्चये ।
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टगशयः ॥ १२.२२०.७ ॥
அனைத்து துறவறக் கடமைகளிலும், மெய்யறிவின் உறுதியான தீர்மானத்தில், பொருள் முழுமையாக நிறைவுற்றவனும், இருமைகளிலிருந்து விடுபட்டவனும், உள்ளார்ந்த பற்று அழிந்தவனும் ஆகியவன்.
12.220.8
ऋषीणामाहुरेकं यं कामाद…नृषु ।
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्वि…सुदुर्लभम् ॥ १२.२२०.८ ॥
ருஷிகளில் ஒருவனை அவர்கள் சொல்கிறார்கள், அவனை ஆசையிலிருந்து … மனிதர்களிடையே.
12.220.9
यमाहुः कपिलं साङ्ख्याः परमर्षि प्रजापतिम् ।
समेत्य तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम् ॥ १२.२२०.९ ॥
சாங்கியர் எவனை கபிலன், பரம ரிஷி, பிரஜாபதி என்கிறார்களோ, அவனை சந்தித்தால் அவனே தன் வடிவத்தாலேயே வியப்பூட்டுகிறான்.
12.220.10
आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् ।
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रिकम् ॥ १२.२२०.१० ॥
ஆசுரியின் முதல் சீடன், நீண்ட ஆயுளுடையவன் என்று சொல்லப்படுபவன்; ஐந்து நதிப்பிரவாகத்தில் ஆயிரம் ஆண்டுகள் வேள்வியில் நிலைத்திருப்பவன்.
12.220.11
तमासीनं समागम्य कापिलं मण्डलं महत् ।
पञ्चस्रोतसि निष्णातः पञ्चरात्रविशारदः। ॥ १२.२२०.११ ॥
கபிலரின் அந்த பெரிய மண்டலத்தில் அமர்ந்திருந்தவனை அணுகி, ஐந்து நதிப்பிரவாகத்தில் தேர்ந்தவனும், பஞ்சராத்திரத்தில் வல்லுநனுமானவன்.
12.220.12
पञ्चज्ञः पञ्चकृत्पञ्चगुणः पञ्चशिखः स्मृतः ।
पुरुषावस्थमव्यक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १२.२२०.१२ ॥
ஐந்தை அறிந்தவன், ஐந்தைச் செய்தவன், ஐந்து குணங்கள் உடையவன், பஞ்சசிகன் என நினைவுகூரப்பட்டவன்; புருஷ நிலையான அவ்யக்தமான பரமார்த்தத்தை அவன் அறிவித்தான்.
12.220.13
इष्ट्वा सत्रेण संपृष्टो भूयश्च तपसाऽऽसुरिः ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं बुबुधे देवदर्शनात् ॥ १२.२२०.१३ ॥
சத்ரயாகம் செய்து, தவத்தால் மீண்டும் வினவப்பட்ட ஆசுரி தேவதரிசனத்தால் களமும் களத்தை அறிபவனும் வெளிப்படும் தன்மையை அறிந்தார்.
12.220.14
यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते ।
बोधायनपरान्विप्रानृषिभावमुपागतः।
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तदव्ययम् ॥ १२.२२०.१४ ॥
ஒரே அட்சரமான அந்த பிரம்மம், பல வடிவங்களில் காணப்படுகிறது; போதாயனரைப் பின்பற்றும் அந்தணர்களிடையே ரிஷி நிலை அடைந்த ஆசுரி அந்த மண்டலத்தில் அந்த அழியாததை அடைந்தார்.
12.220.15
तस्य पञ्चशिखः शिष्यो मानुष्याः पयसा भृतः ।
ब्राह्मणी कपिला नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२२०.१५ ॥
அவரது சீடர் பஞ்சசிகர்; அவர் மனித பெண்ணின் பாலால் வளர்க்கப்பட்டார். கபிலா என்ற பெயருடைய ஒரு பிராமண இல்லத்தரசி இருந்தாள்.
12.220.16
तस्याः पुत्रत्वमागम्य स्त्रियाः स पिबति स्तनौ ।
ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम् ॥ १२.२२०.१६ ॥
அவளது மகனாக வந்து அவன் அந்தப் பெண்ணின் மார்பகங்களிலிருந்து பால் குடிக்கிறான்; பின்னர் அவன் கபிலரின் மகன் என்ற நிலையையும் நிஷ்டையான அறிவையும் பெற்றான்.
12.220.17
एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् ।
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १२.२२०.१७ ॥
கபிலரின் மகனின் பிறப்பை பகவான் எனக்கு இதைச் சொன்னார்; அவனது கபிலர் மகன் நிலையும் எல்லாம் அறியும் தன்மையும் உயர்ந்தவை.
12.220.18
सामान्यं जनकं ज्ञात्वा धर्मज्ञानामनुत्तमम् ।
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १२.२२०.१८ ॥
சாதாரண தந்தையை அறிந்து, அறநெறி அறிந்தவர்களில் சிறந்தவன் நூறு ஆசிரியர்களை அணுகி, காரணங்களால் அவர்களைக் குழப்பினான்.
12.220.19
निराकरिष्णुस्तान्सर्वांस्तेषां हेतुगुणान्वहून् ।
श्रावयामास मतिमान्मुनिः पञ्चशिखो नृप ॥ १२.२२०.१९ ॥
அறிவுள்ள முனிவர் பஞ்சசிகர், அவர்கள் அனைவரின் பல வாத-குணங்களையும் மறுத்து, அவற்றை எடுத்துரைத்தார், அரசே.
12.220.20
जनकस्त्वभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात् ।
उत्सृज्य शतमाचार्यान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ॥ १२.२२०.२० ॥
ஆனால் ஜனகர், கபிலரின் சீடர்களைக் கண்டதால் மிகவும் ஈர்க்கப்பட்டு, நூறு ஆசிரியர்களை விட்டுவிட்டு அவர்களுக்குப் பின்னால் சென்றார்.
12.220.21
तस्मै परमकल्याय प्रणताय च धर्मतः ।
अब्रवीत्परमं मोक्षं यतः साङ्ख्यं विधीयते ॥ १२.२२०.२१ ॥
அந்த மிக்க நலம் தருபவரும், தர்மப்படி வணங்கியவருமான அவருக்கு அவர் பரம மோட்சத்தைப் பற்றிக் கூறினார்; அதன் மூலமே சாங்கிய நெறி விதிக்கப்படுகிறது.
12.220.22
जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् ।
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ १२.२२०.२२ ॥
பிறப்பின் மீதான பற்றின்மையைக் கூறிய பின் அவர் செயலின் மீதான பற்றின்மையைக் கூறினார்; செயல் பற்றின்மையைக் கூறிய பின் அனைத்தின் மீதான பற்றின்மையைக் கூறினார்.
12.220.23
यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः ।
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ १२.२२०.२३ ॥
எதற்காக தர்மத்தின் தொடர்பும், செயல்களின் பலன் தோன்றுதலும் உண்டோ, அந்த மயக்கம் ஆறுதல் தராதது; அழியக்கூடியது, நிலையற்றது, நிலையில்லாதது.
12.220.24
दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके ।
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ १२.२२०.२४ ॥
அழிவு கண்ணுக்குத் தெரியும்போதும், உலகமே சாட்சியாய் இருக்கும் நேரடிக் காட்சியில், 'சிறந்தது உண்டு' என்று ஆகமத்தின்படி சொன்னாலும், அவன் தோற்கடிக்கப்படுகிறான்.
12.220.25
आत्मना ह्यात्मनो नित्यं क्लेशमृत्युजरामयम् ।
आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक्परं मतम् ॥ १२.२२०.२५ ॥
ஏனெனில் ஆன்மா எப்போதும் தன்னாலேயே துன்பம், மரணம், முதுமை, நோய் ஆகியவற்றுக்கு உட்பட்டது; ஆனால் மோகத்தால் மனிதன் அதைத் (அழியாதது என்று) கருதுகிறான் — அந்த உயர்ந்த கருத்து சரியல்ல.
12.220.26
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते ।
अजरोऽयममृत्युश्च राजाऽसौ मन्यते तथा ॥ १२.२२०.२६ ॥
இவ்வாறு இருந்தாலும், உலகில் பொருந்தாததாக இருந்தாலும் — அந்த அரசன் (உயிர்) முதுமையற்றது, மரணமற்றது என்று அவ்வாறே கருதுகிறான்.
12.220.27
अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसति लक्षणे ।
किमधिष्ठाय तद्ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ १२.२२०.२७ ॥
'உண்டு', 'இல்லை' என்பதும் அந்த அடையாளம் இல்லாதபோது (சொல்லப்படுகிறது). அப்படியானால் அதன் மேல் நிலைத்து உலக வாழ்க்கையின் உறுதியை எவன் கூறுவான்?
12.220.28
प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतान्तैतिह्ययोरपि ।
प्रत्यक्षेणागमो भिन्नः कृतान्तो वा न कश्चन ॥ १२.२२०.२८ ॥
நேர் அறிவே இந்த இரண்டுக்கும் — மரபு, வேதத்துக்கும் — அடிப்படை. நேர் அறிவைவிட வேறுபட்ட ஆகமம் அல்லது எந்த வேறுபட்ட முடிவும் இல்லை.
12.220.29
यत्रतत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतोऽपि च ।
नान्यो जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्मृतः ॥ १२.२२०.२९ ॥
இங்கும் அங்கும் இந்த அனுமானத்தில், செயலை சிந்திப்பவனுக்கும் — நாத்திகர்களின் கருத்தில் உடலிலிருந்து வேறான உயிர் நினைவு கொள்ளப்படவில்லை.
12.220.30
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् ।
जातिः स्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ १२.२२०.३० ॥
ஆலமரவிதையில் விந்து, நெய் சமைப்பதைப் போன்ற ஊறல், பிறப்பு, நினைவு, காந்தக்கல், சூரியகாந்தக்கல், நீரை உண்ணுதல் (இவை போன்றவை).
12.220.31
प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ १२.२२०.३१ ॥
இறப்புக்குப் பின் பூதங்களின் ஒடுக்கம், தேவர்களைத் துதித்தல், இறந்ததும் கர்மத்தின் நிறைவு—இதுவே சான்று என்பது உறுதி.
12.220.32
न त्वेते हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमूर्तस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३२ ॥
ஆனால் வடிவில் நிலைபெற்ற காரணங்கள் எவையும் இவை அல்ல; உருவமற்றதற்கு உருவமுடையதுடன் ஒப்புமை பொருந்தாது.
12.220.33
अविद्याकर्मचेष्टानां केचिदाहुः पुनर्भवे ।
कारणं लोभमोहौ तु दोषाणां च निषेवणम् ॥ १२.२२०.३३ ॥
அறியாமை, கர்மம், செயல்களால் விளையும் மறுபிறப்புக்குக் காரணம் பேராசையும் மயக்கமும், குற்றங்களை நாடுதலுமே என்று சிலர் கூறுகின்றனர்.
12.220.34
अविद्यां क्षेत्रमाहुर्हि कर्मबीजं तथा कृतम् ।
तृष्णासंजननं स्नेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ १२.२२०.३४ ॥
அறியாமையைக் களம் என்பர்; செய்யப்பட்ட கர்மம் விதை; தாகத்தை உண்டாக்கும் பற்றே அவர்களின் மறுபிறப்பு.
12.220.35
तस्मिन्मूढे च जग्धे च देहे मरणधर्मिणि ।
अन्योऽसौ जायते प्रेतस्तदाहुस्तत्वमक्षयम् ॥ १२.२२०.३५ ॥
அந்த மயக்கமுற்ற, நுகரப்பட்ட, இறக்கும் இயல்புள்ள உடலில் வேறொன்றே அந்த இறந்தவராகப் பிறக்கிறது; அதையே அழியாத தத்துவம் என்பர்.
12.220.36
यदा स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोऽर्थतः ।
कथमस्मिन्स इत्येवं संबोधः स्यादसंहितः ॥ १२.२२०.३६ ॥
வடிவிலும், பிறப்பிலும், சுருதியிலும், பொருளிலும் அது வேறொன்றாயிருக்கும்போது, 'இதில் அவன்' என்ற தொடர்பான உணர்வு எப்படி உண்டாகும்? அது தொடர்பற்றதாகவே இருக்கும்.
12.220.37
एवं सति च का प्रीतिर्दानविद्यातपोबलैः ।
यद्यदाचरितं कर्म सर्वमन्यत्प्रपद्यते ॥ १२.२२०.३७ ॥
அப்படியிருக்கும்போது தானம், வித்தை, தவம் ஆகிய வலிமைகளால் என்ன மகிழ்ச்சி? எந்தெந்த கர்மம் செய்யப்படுகிறதோ, அதெல்லாம் வேறொன்றை அடைகிறது.
12.220.38
यदि ह्ययमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ।
सुखितो दुःखितैर्वाऽपि दृश्यो ह्यस्यविनिर्णयः ॥ १२.२२०.३८ ॥
இங்கேயே இவன் சாதாரண மனிதர்களால் துன்புறுத்தப்பட்டால், அல்லது மகிழ்ச்சியுடையவன் துன்புற்றவர்களால் துன்புறுத்தப்பட்டால், இதற்கு உறுதியான முடிவு காணப்படாது.
12.220.39
यदा हि मुसलैर्हन्युः शरीरं न पुनर्भवेत् ।
पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३९ ॥
உலக்கைகளால் உடல் தாக்கப்படும்போது அது மீண்டும் ஆகாது; வேறான அறிவும், இதனால் இது நிறுவப்படாததும் வேறொன்றாகும்.
12.220.40
ऋतुसंवत्सरौ तिथ्यः शीतोष्णेऽथ प्रियाप्रिये ।
यथाऽतीता न दृश्यन्ते तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२०.४० ॥
பருவங்களும், ஆண்டுகளும், திதிகளும், குளிர் வெப்பமும், இனியதும் இனியதல்லாததும்—கழிந்தவை காணப்படாததுபோல, உயிர்களின் அழிவும் அத்தகையதே.
12.220.41
जरयाऽभिपरीतस्य मृत्युना न विनाशिना ।
दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ १२.२२०.४१ ॥
முதுமையால் சூழப்பட்டவனுக்கு—அழிக்கும் மரணத்தால் அல்ல—பலவீனன் முதலில் பலவீனமாகி, வீடு போல அழிந்துவிடுகிறான்.
12.220.42
इन्द्रियाणी मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२०.४२ ॥
புலன்கள், மனம், வாயு, இரத்தம், தசை, எலும்பு ஆகியவை முறைப்படி அழிகின்றன; தங்கள் தங்கள் தாதுவுக்குத் திரும்புகின்றன.
12.220.43
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२०.४३ ॥
உலக வாழ்க்கையின் விதியும், தான தர்மத்தின் பலன் வருவதும், அதற்காகவே வேத மொழிகளும் உலக வழக்குகளும் உள்ளன.
12.220.44
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदासीन्ममास्तीति न कश्चित्प्रतिपद्यते ॥ १२.२२०.४४ ॥
இவ்வாறு மனத்தை முழுமையாக நிலைநிறுத்துவதற்கு இவை பல காரணங்கள். 'இது என்னுடையதாக இருந்தது, இது என்னுடையது' என்று எவரும் உறுதியாகக் கொள்வதில்லை.
12.220.45
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२०.४५ ॥
இவ்வாறு ஆராய்ந்து, அவ்வவற்றை நோக்கி ஓடுபவர்களின் அறிவு எங்கேனும் நிலைபெறுகிறது; அங்கேயே மரம் போல் அது தேய்கிறது.
12.220.46
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ १२.२२०.४६ ॥
இவ்வாறு பொருள்களாலும் துன்பங்களாலும் துயருறும் எல்லா உயிரினங்களும், யானைகள் பாகர்களால் இழுக்கப்படுவது போல, வரவுகளால் இழுக்கப்படுகின்றன.
12.220.47
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १२.२२०.४७ ॥
ஆசை ஒருபோதும் இன்பங்களை அனுபவிப்பதால் அடங்குவதில்லை; நெய்யால் கிருஷ்ணவர்த்மா (நெருப்பு) மேலும் பெருகுவது போல.
12.220.48
अर्थांस्तथाऽत्यन्तमुखावहांश्च ।
लिप्सन्त एते बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमनुप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२०.४८ ॥
மிக்க இன்பம் தரும் பொருட்களை விரும்பும் இப்பல உலர்ந்தவர்கள், இன்பத்தை விட்டு மிகப் பெரிய துன்பத்தை அடைந்து, மரணத்தின் வசத்திற்குச் செல்கின்றனர்.
12.220.49
विनाशिनो ह्यध्नुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२०.४९ ॥
நிலையற்ற, நிலைக்காத வாழ்வில் உறவினர்களாலும் நண்பர்களின் சேர்க்கையாலும் என்ன பயன்? அனைத்தையும் விட்டுவிட்டு ஒரு கணத்தில் செல்பவன் திரும்பி வருவதில்லை.
12.220.50
भूव्योमतोयानलवायवोऽपि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२०.५० ॥
நிலம், ஆகாயம், நீர், நெருப்பு, காற்று ஆகியவையும் எப்போதும் உடலைக் காக்கின்றன. இதை அறிந்த பின் இவ்வுலகில் பற்று எங்ஙனம் ஏற்படும்? இரு வகையிலும் அழியும் இதற்கு நிலையான செயல் இல்லை.
12.220.51
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२०.५१ ॥
இந்த வஞ்சமற்ற, கபடமற்ற, உயர்ந்த, குறையற்ற சொல் ஆன்மாவுக்குச் சாட்சியாக உள்ளது. அரசன் இதைக் கண்டு வியந்து மீண்டும் இதைப் பற்றி கேட்கத் தொடங்கினான்.