มหาภารตะ · อัธยายะ 12.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.220.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञो जनको मिथिलाधिपः ।
जगाम मोक्षं धर्मज्ञो भोगानुत्सृज्य बुद्धिमान् ॥ १२.२२०.१ ॥
ชนกผู้เป็นเจ้าแห่งมิถิลา ผู้รู้จักความประพฤติที่ควรและรู้ธรรม และมีปัญญา ได้บรรลุโมกษะด้วยความประพฤติใด เมื่อสละความสุขสบายทั้งหลาย
12.220.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
येन वृत्तेन धर्मज्ञः स जगाम महत्सुखम् ॥ १२.२२०.२ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังกล่าวถึงเรื่องเก่าแก่นี้ด้วย คือด้วยความประพฤติที่ผู้รู้ธรรมนั้นได้บรรลุความสุขอันยิ่งใหญ่
12.220.3
जनको जनदेवस्तु मिथिलायां जनाधिप ।
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने ॥ १२.२२०.३ ॥
ในมิถิลา ชนกผู้เป็นเทพของประชาชน เป็นเจ้าเหนือประชาชน ได้ตั้งใจพิจารณาอยู่ในหน้าที่เกี่ยวกับพิธีกรรมหลังความตาย
12.220.4
तस्य स्म शतमाचार्या वसन्ति सततं गृहे ।
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषण्डवादिनः ॥ १२.२२०.४ ॥
ครูหนึ่งร้อยคนอาศัยอยู่ในเรือนของพระองค์อยู่เป็นนิตย์ แสดงหลักคำสอนต่างๆ กัน และกล่าวถึงทัศนะของนิกายนอกศาสนาต่างๆ
12.220.5
स तेषां प्रेत्यभावेन प्रेत्य गातौ विनिश्चये ।
आगमस्थः स भूयिष्ठमात्मतत्त्वेन तुष्यन्ति ॥ १२.२२०.५ ॥
พระองค์ทรงพิจารณาทัศนะของครูเหล่านั้นเกี่ยวกับสภาวะหลังความตายและหนทาง เมื่อทรงยึดมั่นในคัมภีร์ พระองค์ก็พอพระทัยเป็นส่วนใหญ่ในความจริงแห่งอาตมัน
12.220.6
तत्र पञ्चशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः ।
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम यलामथ ॥ १२.२२०.६ ॥
ที่นั่น มหาฤๅษีชื่อปัญจศิขะ เป็นเชื้อสายของกปิละ ท่องเที่ยวไปทั่วผืนแผ่นดินทั้งหมด แล้วไปยังสถานที่ที่เรียกว่ายลา
12.220.7
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञाननिश्चये ।
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टगशयः ॥ १२.२२०.७ ॥
ผู้มีความมุ่งหมายบรรลุครบถ้วนแล้ว ในความมั่นคงแห่งความรู้แท้ในธรรมทั้งหมดของการสละ เป็นผู้พ้นจากคู่ตรงข้าม และมีความยึดติดภายในสิ้นไปแล้ว
12.220.8
ऋषीणामाहुरेकं यं कामाद…नृषु ।
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्वि…सुदुर्लभम् ॥ १२.२२०.८ ॥
ในหมู่ฤๅษี ผู้คนกล่าวถึงท่านผู้หนึ่งที่ด้วยความปรารถนา … ในหมู่มนุษย์
12.220.9
यमाहुः कपिलं साङ्ख्याः परमर्षि प्रजापतिम् ।
समेत्य तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम् ॥ १२.२२०.९ ॥
ผู้ที่สางขยะเรียกว่ากปิละ ฤๅษีผู้สูงสุด เจ้าแห่งสิ่งมีชีวิต เมื่อได้พบท่าน ท่านก็ทำให้ผู้ใดผู้หนึ่งประหลาดใจด้วยรูปลักษณ์ของท่านเอง
12.220.10
आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् ।
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रिकम् ॥ १२.२२०.१० ॥
ศิษย์คนแรกของอาสุริ ผู้คนเรียกท่านว่าผู้มีอายุยืนยาว ท่านผู้ประทับอยู่ในพิธียัญญสัตร์ในแม่น้ำห้าสายเป็นเวลาหนึ่งพันปี
12.220.11
तमासीनं समागम्य कापिलं मण्डलं महत् ।
पञ्चस्रोतसि निष्णातः पञ्चरात्रविशारदः। ॥ १२.२२०.११ ॥
เมื่อเข้าไปหาท่านผู้ประทับอยู่ในวงกลมใหญ่ของกปิละ ผู้เชี่ยวชาญในแม่น้ำห้าสาย ชำนาญในปัญจราตระ
12.220.12
पञ्चज्ञः पञ्चकृत्पञ्चगुणः पञ्चशिखः स्मृतः ।
पुरुषावस्थमव्यक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १२.२२०.१२ ॥
ผู้รู้ห้า ผู้กระทำห้า ผู้มีคุณห้า ผู้ได้รับการจดจำว่าปัญจศิขะ ท่านได้ประกาศความจริงสูงสุดอันไม่ปรากฏของสภาวะแห่งบุรุษ
12.220.13
इष्ट्वा सत्रेण संपृष्टो भूयश्च तपसाऽऽसुरिः ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं बुबुधे देवदर्शनात् ॥ १२.२२०.१३ ॥
อาสุริได้บูชายัญด้วยพิธียัญญสัตร์ และถูกไต่ถามอีกครั้งด้วยตบะ จึงรู้แจ้งสภาวะที่ปรากฏของเขตและผู้รู้เขต ด้วยการเห็นเทพ
12.220.14
यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते ।
बोधायनपरान्विप्रानृषिभावमुपागतः।
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तदव्ययम् ॥ १२.२२०.१४ ॥
พรหมันพยางค์เดียวนั้น ซึ่งปรากฏในรูปแบบต่างๆ มากมาย อาสุริได้บรรลุ เมื่อถึงสภาพฤๅษีในหมู่พราหมณ์ผู้ยึดมั่นในโพธายนะ ในที่ประชุมนั้น ท่านได้บรรลุสิ่งไม่เสื่อมสลายนั้น
12.220.15
तस्य पञ्चशिखः शिष्यो मानुष्याः पयसा भृतः ।
ब्राह्मणी कपिला नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२२०.१५ ॥
ศิษย์ของท่านคือปัญจศิขะ ซึ่งได้รับการเลี้ยงดูด้วยน้ำนมของหญิงมนุษย์ มีหญิงพราหมณีผู้ครองเรือนคนหนึ่งชื่อกปิลา
12.220.16
तस्याः पुत्रत्वमागम्य स्त्रियाः स पिबति स्तनौ ।
ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम् ॥ १२.२२०.१६ ॥
เมื่อมาเป็นบุตรของนาง ท่านดูดนมจากอกของหญิงนั้น จากนั้นท่านได้สภาวะการเป็นบุตรของกปิลาและปัญญาแห่งนิษฐิกี
12.220.17
एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् ।
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १२.२२०.१७ ॥
พระผู้เป็นเจ้าได้ตรัสเรื่องการกำเนิดของบุตรกปิละนี้แก่ข้าพเจ้า คือการที่ท่านเป็นบุตรของกปิละ และความรอบรู้ทั้งปวงอันสูงสุดของท่าน
12.220.18
सामान्यं जनकं ज्ञात्वा धर्मज्ञानामनुत्तमम् ।
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १२.२२०.१८ ॥
รู้ว่าชนกเป็นผู้ธรรมดา ผู้สูงสุดในหมู่ผู้รู้ธรรม จึงเข้าไปหาครูหนึ่งร้อยคน และทำให้พวกเขางงงวยด้วยเหตุผลต่างๆ
12.220.19
निराकरिष्णुस्तान्सर्वांस्तेषां हेतुगुणान्वहून् ।
श्रावयामास मतिमान्मुनिः पञ्चशिखो नृप ॥ १२.२२०.१९ ॥
ท่านฤๅษีปัญจศิขะผู้มีปัญญา หักล้างเหตุผลและคุณลักษณะมากมายของพวกเขาทั้งหมด และทำให้พวกเขาได้ยิน ข้าแต่กษัตริย์
12.220.20
जनकस्त्वभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात् ।
उत्सृज्य शतमाचार्यान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ॥ १२.२२०.२० ॥
ส่วนชนกนั้น เมื่อได้เห็นผู้ติดตามกปิละ ก็ซาบซึ้งยิ่งนัก จึงละทิ้งครูหนึ่งร้อยคน และเดินตามท่านไปข้างหลัง
12.220.21
तस्मै परमकल्याय प्रणताय च धर्मतः ।
अब्रवीत्परमं मोक्षं यतः साङ्ख्यं विधीयते ॥ १२.२२०.२१ ॥
ท่านได้ตรัสแก่ผู้ที่มีความเป็นมงคลสูงสุดและถ่อมตนตามธรรม ถึงโมกษะอันสูงสุด อันเป็นเหตุให้สางขยะถูกกำหนดไว้
12.220.22
जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् ।
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ १२.२२०.२२ ॥
เมื่อตรัสถึงการปลดเปลื้องจากชาติกำเนิดแล้ว ท่านก็ตรัสถึงการปลดเปลื้องจากกรรม และเมื่อตรัสถึงการปลดเปลื้องจากกรรมแล้ว ท่านก็ตรัสถึงการปลดเปลื้องจากสรรพสิ่งทั้งปวง
12.220.23
यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः ।
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ १२.२२०.२३ ॥
สิ่งที่ธรรมและผลของกรรมเกิดขึ้นเพื่อมันนั้น คือความหลงที่ไม่ให้ความมั่นใจ เป็นสิ่งที่ผุพัง พลัดเปลี่ยน และไม่มั่นคง
12.220.24
दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके ।
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ १२.२२०.२४ ॥
แม้ในขณะที่ความพินาศยังเห็นอยู่ เห็นประจักษ์และโลกเป็นพยาน ผู้ที่กล่าวตามคัมภีร์ว่า มีสิ่งสูงสุดอยู่ ก็ยังพ่ายแพ้
12.220.25
आत्मना ह्यात्मनो नित्यं क्लेशमृत्युजरामयम् ।
आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक्परं मतम् ॥ १२.२२०.२५ ॥
เพราะอาตมันนั้นเป็นนิรันดร์ โดยตัวของมันเองต้องเผชิญความทุกข์ ความตาย ความแก่ และความเจ็บไข้ แต่คนย่อมคิดว่าอาตมันเป็นเช่นนั้นเพราะความหลง ทัศนะสูงสุดนั้นจึงไม่ถูกต้อง
12.220.26
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते ।
अजरोऽयममृत्युश्च राजाऽसौ मन्यते तथा ॥ १२.२२०.२६ ॥
แม้จะเป็นเช่นนั้นจริง ซึ่งในโลกนี้ก็เป็นไปไม่ได้ กษัตริย์องค์นั้น (อาตมันที่มีชีวิต) ก็คิดเช่นนั้นว่า ตนไม่แก่และไม่ตาย
12.220.27
अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसति लक्षणे ।
किमधिष्ठाय तद्ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ १२.२२०.२७ ॥
มีอยู่และไม่มีอยู่ ข้อนี้ก็กล่าวกันเมื่อเครื่องหมายนั้นไม่ปรากฏ ดังนั้น ตั้งอยู่บนสิ่งนั้น ใครเล่าจะประกาศข้อสรุปแน่นอนของการดำเนินชีวิตในโลกได้
12.220.28
प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतान्तैतिह्ययोरपि ।
प्रत्यक्षेणागमो भिन्नः कृतान्तो वा न कश्चन ॥ १२.२२०.२८ ॥
การรับรู้ด้วยประสาทสัมผัสเป็นรากฐานของทั้งสองนี้อย่างแท้จริง แม้ของคัมภีร์และของประเพณี ที่แยกออกจากการรับรู้ด้วยประสาทสัมผัส ไม่มีพยานหลักฐานอื่นหรือหลักคำสอนอื่นใดเลย
12.220.29
यत्रतत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतोऽपि च ।
नान्यो जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्मृतः ॥ १२.२२०.२९ ॥
ในการอนุมานนี้ ที่นี่และที่นั่น แม้สำหรับผู้ที่พิจารณาสิ่งที่ได้กระทำแล้ว ตามทัศนะของพวกนาสติก ไม่ถือว่ามีชีวาตมันอื่นใดนอกจากร่างกาย
12.220.30
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् ।
जातिः स्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ १२.२२०.३० ॥
เมล็ดพันธุ์ในเมล็ดของต้นไทร การแช่ดุจการหุงด้วยเนยใส ชาติกำเนิด ความจำ แม่เหล็ก ผลึกแก้วสุริยกานต์ และการดื่มน้ำ เหล่านี้คือตัวอย่าง
12.220.31
प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ १२.२२०.३१ ॥
หลังความตาย ธาตุทั้งหลายสลายไป การวิงวอนต่อเทวดา และเมื่อตายแล้วการยุติของกรรม นี่คือหลักฐาน ดังนั้นจึงกำหนดไว้เช่นนี้
12.220.32
न त्वेते हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमूर्तस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३२ ॥
แต่เหตุทั้งหลายที่ดำรงอยู่ในรูปร่างนั้น ไม่ใช่สิ่งเหล่านี้ เพราะสิ่งที่ไร้รูปไม่อาจมีสิ่งร่วมกันกับสิ่งที่มีรูปได้
12.220.33
अविद्याकर्मचेष्टानां केचिदाहुः पुनर्भवे ।
कारणं लोभमोहौ तु दोषाणां च निषेवणम् ॥ १२.२२०.३३ ॥
บางท่านกล่าวว่า สำหรับการกระทำของอวิชชาและกรรม เหตุของการเกิดใหม่คือโลภะและโมหะ และการหมกมุ่นในโทษทั้งหลาย
12.220.34
अविद्यां क्षेत्रमाहुर्हि कर्मबीजं तथा कृतम् ।
तृष्णासंजननं स्नेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ १२.२२०.३४ ॥
ท่านเรียกอวิชชาว่าเป็นนา และการกระทำที่ได้ทำแล้วเป็นเมล็ดพันธุ์ ความยึดติดที่ก่อให้เกิดตัณหาคือการเกิดใหม่ของคนเหล่านั้น
12.220.35
तस्मिन्मूढे च जग्धे च देहे मरणधर्मिणि ।
अन्योऽसौ जायते प्रेतस्तदाहुस्तत्वमक्षयम् ॥ १२.२२०.३५ ॥
ในร่างกายที่หลงและถูกกิน ซึ่งมีความตายเป็นธรรมดา อีกผู้หนึ่งเกิดขึ้นเป็นผู้ที่จากไปแล้วนั้น ท่านเรียกสิ่งนั้นว่าความจริงที่ไม่เสื่อมสลาย
12.220.36
यदा स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोऽर्थतः ।
कथमस्मिन्स इत्येवं संबोधः स्यादसंहितः ॥ १२.२२०.३६ ॥
เมื่อโดยรูปลักษณ์ โดยชาติกำเนิด โดยคัมภีร์ และโดยความหมาย มันเป็นอีกสิ่งหนึ่ง การจำได้ว่า 'เขาอยู่ในร่างนี้' จะเกิดขึ้นได้อย่างไร มันย่อมไม่สอดคล้องกัน
12.220.37
एवं सति च का प्रीतिर्दानविद्यातपोबलैः ।
यद्यदाचरितं कर्म सर्वमन्यत्प्रपद्यते ॥ १२.२२०.३७ ॥
ถ้าเป็นเช่นนั้น ความยินดีจากพลังแห่งการให้ทาน ความรู้ และการบำเพ็ญตบะจะมีได้อย่างไร กรรมใดที่ได้กระทำไป ทั้งหมดนั้นก็ตกทอดไปยังผู้อื่น
12.220.38
यदि ह्ययमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ।
सुखितो दुःखितैर्वाऽपि दृश्यो ह्यस्यविनिर्णयः ॥ १२.२२०.३८ ॥
ถ้าในที่นี้เขาจะถูกคนสามัญอื่นทำให้ทุกข์ หรือผู้ที่มีความสุขถูกผู้ทุกข์ทำให้ทุกข์ ก็ไม่เห็นการตัดสินที่แน่นอนเกี่ยวกับเรื่องนี้
12.220.39
यदा हि मुसलैर्हन्युः शरीरं न पुनर्भवेत् ।
पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३९ ॥
เมื่อร่างกายถูกตีด้วยท่อนไม้ ก็ไม่กลับมาเกิดอีก และความรู้ที่แยกออกไป ซึ่งเป็นเหตุให้สิ่งนี้ไม่ถูกสถาปนาได้ ก็เป็นสิ่งที่แยกออกไปเช่นกัน
12.220.40
ऋतुसंवत्सरौ तिथ्यः शीतोष्णेऽथ प्रियाप्रिये ।
यथाऽतीता न दृश्यन्ते तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२०.४० ॥
ฤดูกาล ปีทั้งหลาย ดิถีทั้งหลาย หนาวและร้อน สุขและทุกข์ เหมือนที่ผ่านไปแล้วไม่ปรากฏอีก การสิ้นไปของสรรพสัตว์ก็เช่นนั้น
12.220.41
जरयाऽभिपरीतस्य मृत्युना न विनाशिना ।
दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ १२.२२०.४१ ॥
ผู้ถูกชราครอบงำ แม้ยังไม่ถูกความตายที่ทำลายได้ทำลาย ผู้อ่อนแอที่อ่อนแอลงก่อนย่อมพังทลายไป เหมือนเรือนหลังหนึ่ง
12.220.42
इन्द्रियाणी मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२०.४२ ॥
อินทรียะ จิต ลม โลหิต เนื้อ และกระดูก ล้วนพินาศไปตามลำดับ และแต่ละอย่างกลับคืนสู่ธาตุของตน
12.220.43
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२०.४३ ॥
การจัดระเบียบการดำเนินชีวิตของโลก และการที่ผลแห่งการให้ทานและธรรมมาถึง เพื่อจุดหมายนั้นจึงมีถ้อยคำแห่งพระเวทและธรรมเนียมปฏิบัติของโลก
12.220.44
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदासीन्ममास्तीति न कश्चित्प्रतिपद्यते ॥ १२.२२०.४४ ॥
ดังนั้น มีเหตุปัจจัยมากมายเพื่อให้จิตตั้งมั่นโดยสมบูรณ์ ไม่มีผู้ใดยึดมั่นว่า นี่เคยเป็นของข้า นี่เป็นของข้า
12.220.45
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२०.४५ ॥
ขณะที่พวกเขาใคร่ครวญเช่นนี้ วิ่งไล่ตามสิ่งนั้นสิ่งนี้ ปัญญาของพวกเขาก็ตั้งลงที่ใดที่หนึ่ง และที่นั่นย่อมโรยราไป เหมือนต้นไม้
12.220.46
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ १२.२२०.४६ ॥
สัตว์ทั้งปวงต่างทุกข์ทรมานด้วยสิ่งที่ได้มาและสิ่งที่เสียไป ย่อมถูกลากไปด้วยการมาถึงของสิ่งเหล่านั้น เหมือนช้างที่ถูกควาญช้างนำไป
12.220.47
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १२.२२०.४७ ॥
กามตัณหาไม่เคยสงบลงด้วยการเสพวัตถุแห่งกาม แต่เหมือนไฟกฤษณวรตมที่ถูกเติมด้วยเครื่องบูชา มันกลับลุกโชนขึ้นอีกยิ่งกว่าเดิม
12.220.48
अर्थांस्तथाऽत्यन्तमुखावहांश्च ।
लिप्सन्त एते बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमनुप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२०.४८ ॥
คนผู้แห้งแล้งจำนวนมากเหล่านี้ ปรารถนาทรัพย์ที่นำความสุขสูงสุดมาให้ ตกอยู่ในทุกข์ที่ใหญ่หลวงยิ่งขึ้น ละทิ้งความสุข แล้วไปอยู่ใต้อำนาจของความตาย
12.220.49
विनाशिनो ह्यध्नुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२०.४९ ॥
ญาติพี่น้องและการสะสมมิตรสหาย จะมีประโยชน์อันใดแก่ชีวิตที่ไม่จีรังและพินาศได้ ผู้ที่ละทุกสิ่งไว้ข้างหลังแล้วจากไปในพริบตา ย่อมไม่หวนกลับมาอีก
12.220.50
भूव्योमतोयानलवायवोऽपि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२०.५० ॥
แผ่นดิน ท้องฟ้า น้ำ ไฟ และลม ก็ย่อมค้ำจุนร่างกายอยู่เสมอ เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว ความยินดีในภพนี้จะเกิดขึ้นได้อย่างไร เพราะสิ่งที่พินาศได้สองทางนี้ ย่อมไม่มีการกระทำที่คงทนอยู่
12.220.51
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२०.५१ ॥
วาทะนี้ปราศจากเงื่อนไข ไม่มีการหลอกลวง สูงสุด ปราศจากโทษ และมีอาตมันเป็นพยาน พระราชาทรงตื่นตะลึงเมื่อได้เห็นเช่นนั้น จึงเริ่มซักถามเรื่องนี้อีกครั้ง