ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.220.1
केन वृत्तेन वृत्तज्ञो जनको मिथिलाधिपः ।
जगाम मोक्षं धर्मज्ञो भोगानुत्सृज्य बुद्धिमान् ॥ १२.२२०.१ ॥
ಯಾವ ನಡತೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿ ಜನಕನು ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು?
12.220.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
येन वृत्तेन धर्मज्ञः स जगाम महत्सुखम् ॥ १२.२२०.२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯಾವ ನಡತೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಜ್ಞನು ಮಹಾ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದನೋ ಆ ಕಥೆಯಿದು.
12.220.3
जनको जनदेवस्तु मिथिलायां जनाधिप ।
और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिन्तने ॥ १२.२२०.३ ॥
ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನದೇವನಾದ ಜನಕನು, ಜನಾಧಿಪನೇ, ಮರಣಾನಂತರದ ಧರ್ಮಗಳ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು.
12.220.4
तस्य स्म शतमाचार्या वसन्ति सततं गृहे ।
दर्शयन्तः पृथग्धर्मान्नानापाषण्डवादिनः ॥ १२.२२०.४ ॥
ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಆಚಾರ್ಯರು ಸದಾ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು; ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತ, ನಾನಾ ಪಾಷಂಡ ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
12.220.5
स तेषां प्रेत्यभावेन प्रेत्य गातौ विनिश्चये ।
आगमस्थः स भूयिष्ठमात्मतत्त्वेन तुष्यन्ति ॥ १२.२२०.५ ॥
ಮರಣಾನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮತಗಳನ್ನು ಅವನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು; ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು.
12.220.6
तत्र पञ्चशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः ।
परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम यलामथ ॥ १२.२२०.६ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪಂಚಶಿಖನೆಂಬ ಕಪಿಲವಂಶದ ಮಹಾಮುನಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತ ಯಲಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
12.220.7
सर्वसंन्यासधर्माणां तत्त्वज्ञाननिश्चये ।
सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वन्द्वो नष्टगशयः ॥ १२.२२०.७ ॥
ಸರ್ವ ಸಂನ್ಯಾಸ ಧರ್ಮಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧಿತ ಪ್ರಯೋಜನವುಳ್ಳವನು, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು, ಆಂತರಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ನಷ್ಟವಾದವನು.
12.220.8
ऋषीणामाहुरेकं यं कामाद…नृषु ।
शाश्वतं सुखमत्यन्तमन्वि…सुदुर्लभम् ॥ १२.२२०.८ ॥
ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕಾಮದಿಂದ … ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ.
12.220.9
यमाहुः कपिलं साङ्ख्याः परमर्षि प्रजापतिम् ।
समेत्य तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम् ॥ १२.२२०.९ ॥
ಸಾಂಖ್ಯರು ಯಾರನ್ನು ಕಪಿಲ, ಪರಮರ್ಷಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೋ, ಅವನನ್ನು ಕೂಡಿ ಅವನು ತನ್ನ ರೂಪದಿಂದಲೇ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.220.10
आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् ।
पञ्चस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रिकम् ॥ १२.२२०.१० ॥
ಆಸುರಿಯ ಮೊದಲ ಶಿಷ್ಯ, ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವವನು; ಪಂಚಸ್ರೋತದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು.
12.220.11
तमासीनं समागम्य कापिलं मण्डलं महत् ।
पञ्चस्रोतसि निष्णातः पञ्चरात्रविशारदः। ॥ १२.२२०.११ ॥
ಕಾಪಿಲನ ಆ ಮಹಾ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಪಂಚಸ್ರೋತದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು, ಪಂಚರಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನು.
12.220.12
पञ्चज्ञः पञ्चकृत्पञ्चगुणः पञ्चशिखः स्मृतः ।
पुरुषावस्थमव्यक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १२.२२०.१२ ॥
ಪಂಚವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಪಂಚವನ್ನು ಮಾಡಿದವನು, ಪಂಚಗುಣಗಳುಳ್ಳವನು, ಪಂಚಶಿಖನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ಪುರುಷಾವಸ್ಥೆಯ ಅವ್ಯಕ್ತ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಅವನು ತಿಳಿಸಿದನು.
12.220.13
इष्ट्वा सत्रेण संपृष्टो भूयश्च तपसाऽऽसुरिः ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं बुबुधे देवदर्शनात् ॥ १२.२२०.१३ ॥
ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಸುರಿ ದೇವದರ್ಶನದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತನು.
12.220.14
यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते ।
बोधायनपरान्विप्रानृषिभावमुपागतः।
आसुरिर्मण्डले तस्मिन्प्रतिपेदे तदव्ययम् ॥ १२.२२०.१४ ॥
ಏಕಾಕ್ಷರವಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ನಾನಾ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಬೋಧಾಯನರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನಡುವೆ ಋಷಿಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದ ಆಸುರಿ ಆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಆ ಅವ್ಯಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
12.220.15
तस्य पञ्चशिखः शिष्यो मानुष्याः पयसा भृतः ।
ब्राह्मणी कपिला नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १२.२२०.१५ ॥
ಅವನ ಶಿಷ್ಯ ಪಂಚಶಿಖನು; ಅವನು ಮಾನುಷಿ ಹಾಲಿನಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಕಪಿಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗೃಹಿಣಿ ಇದ್ದಳು.
12.220.16
तस्याः पुत्रत्वमागम्य स्त्रियाः स पिबति स्तनौ ।
ततः स कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्ठिकीम् ॥ १२.२२०.१६ ॥
ಅವಳ ಮಗನಾಗಿ ಬಂದು ಅವನು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಅವನು ಕಾಪಿಲೇಯತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ನೈಷ್ಠಿಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.220.17
एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् ।
तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १२.२२०.१७ ॥
ಕಪಿಲನ ಮಗನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಭಗವಂತನು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಅವನ ಕಾಪಿಲೇಯತ್ವ ಮತ್ತು ಸರ್ವಜ್ಞತೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು.
12.220.18
सामान्यं जनकं ज्ञात्वा धर्मज्ञानामनुत्तमम् ।
उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १२.२२०.१८ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಂದೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಧರ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾದ ಅವನು ನೂರು ಆಚಾರ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತರ್ಕಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು.
12.220.19
निराकरिष्णुस्तान्सर्वांस्तेषां हेतुगुणान्वहून् ।
श्रावयामास मतिमान्मुनिः पञ्चशिखो नृप ॥ १२.२२०.१९ ॥
ಆ ಮತಿವಂತ ಮುನಿ ಪಂಚಶಿಖ ಅವರೆಲ್ಲರ ಅನೇಕ ಹೇತು-ಗುಣಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾ ಅವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದನು, ಓ ರಾಜನೇ.
12.220.20
जनकस्त्वभिसंरक्तः कापिलेयानुदर्शनात् ।
उत्सृज्य शतमाचार्यान्पृष्ठतोऽनुजगाम तम् ॥ १२.२२०.२० ॥
ಆದರೆ ಜನಕನು ಕಪಿಲ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ನೂರು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವರ ಹಿಂದೆ ನಡೆದನು.
12.220.21
तस्मै परमकल्याय प्रणताय च धर्मतः ।
अब्रवीत्परमं मोक्षं यतः साङ्ख्यं विधीयते ॥ १२.२२०.२१ ॥
ಆ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಗೆ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವನಿಗೆ ಅವನು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಅದರಿಂದಲೇ ಸಾಂಖ್ಯವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.220.22
जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् ।
कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ १२.२२०.२२ ॥
ಜಾತಿ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಅವನು ಕರ್ಮ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಕರ್ಮ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಸರ್ವ-ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
12.220.23
यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः ।
तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ १२.२२०.२३ ॥
ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಫಲೋದಯವಿದೆಯೋ, ಆ ಮೋಹವು ಸಮಾಧಾನ ನೀಡದ್ದು, ನಾಶವಾಗುವುದು, ಚಂಚಲ, ಅಸ್ಥಿರವಾದದ್ದು.
12.220.24
दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके ।
आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ १२.२२०.२४ ॥
ನಾಶವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಲೋಕವೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಆಗಮದಿಂದ 'ಪರಮವಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ ಅವನು ಸೋಲುತ್ತಾನೆ.
12.220.25
आत्मना ह्यात्मनो नित्यं क्लेशमृत्युजरामयम् ।
आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक्परं मतम् ॥ १२.२२०.२५ ॥
ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮವು ಸದಾ ತನ್ನಿಂದಲೇ ಕ್ಲೇಶ, ಮೃತ್ಯು, ಜರಾ, ರೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಮೋಹದಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಅದನ್ನು (ಅವಿನಾಶಿ ಎಂದು) ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ — ಆ ಪರಮ ಮತ ಸರಿಯಲ್ಲ.
12.220.26
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते ।
अजरोऽयममृत्युश्च राजाऽसौ मन्यते तथा ॥ १२.२२०.२६ ॥
ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ — ಆ ರಾಜನು (ಜೀವ) ಜರಾರಹಿತ, ಮೃತ್ಯುರಹಿತ ಎಂದು ಹಾಗೆಯೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.220.27
अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसति लक्षणे ।
किमधिष्ठाय तद्ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ १२.२२०.२७ ॥
'ಇದೆ', 'ಇಲ್ಲ' ಎಂಬುದೂ ಆ ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದಾಗಲೇ (ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಹಾಗಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?
12.220.28
प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतान्तैतिह्ययोरपि ।
प्रत्यक्षेणागमो भिन्नः कृतान्तो वा न कश्चन ॥ १२.२२०.२८ ॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೇ ಇವೆರಡಕ್ಕೂ — ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗೂ — ಮೂಲ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಆಗಮ ಅಥವಾ ಯಾವ ಭಿನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಇಲ್ಲ.
12.220.29
यत्रतत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतोऽपि च ।
नान्यो जीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्मृतः ॥ १२.२२०.२९ ॥
ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕೃತವನ್ನು ಭಾವಿಸುವವನಿಗೂ — ನಾಸ್ತಿಕರ ಮತದಲ್ಲಿ ಶರೀರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ ಜೀವನು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.220.30
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् ।
जातिः स्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥ १२.२२०.३० ॥
ಆಲದ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ರೇತಸ್ಸು, ತುಪ್ಪ ಕಾಯಿಸುವಂತೆ ನೆನೆಯುವಿಕೆ, ಜಾತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಅಯಸ್ಕಾಂತ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಮಣಿ, ನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು.
12.220.31
प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।
मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ १२.२२०.३१ ॥
ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ಭೂತಗಳ ಲಯ, ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿ, ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದ ನಿವೃತ್ತಿ—ಇದೇ ಪ್ರಮಾಣ ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯ.
12.220.32
न त्वेते हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमूर्तस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३२ ॥
ಆದರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಯಾವ ಹೇತುಗಳೂ ಇವಲ್ಲ; ರೂಪರಹಿತಕ್ಕೆ ರೂಪದೊಡನೆ ಸಾಮ್ಯ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
12.220.33
अविद्याकर्मचेष्टानां केचिदाहुः पुनर्भवे ।
कारणं लोभमोहौ तु दोषाणां च निषेवणम् ॥ १२.२२०.३३ ॥
ಅವಿದ್ಯೆ, ಕರ್ಮ, ಚೇಷ್ಟೆಗಳಿಂದ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮೋಹ, ದೋಷಗಳ ಸೇವನೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.220.34
अविद्यां क्षेत्रमाहुर्हि कर्मबीजं तथा कृतम् ।
तृष्णासंजननं स्नेह एष तेषां पुनर्भवः ॥ १२.२२०.३४ ॥
ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಬೀಜ; ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅಂಟಿಕೆಯೇ ಅವರ ಪುನರ್ಜನ್ಮ.
12.220.35
तस्मिन्मूढे च जग्धे च देहे मरणधर्मिणि ।
अन्योऽसौ जायते प्रेतस्तदाहुस्तत्वमक्षयम् ॥ १२.२२०.३५ ॥
ಆ ಮೋಹಿತ, ಭೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮರಣಧರ್ಮದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದೇ ಆ ಪ್ರೇತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನೇ ಅಕ್ಷಯ ತತ್ತ್ವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.220.36
यदा स्वरूपतश्चान्यो जातितः श्रुतितोऽर्थतः ।
कथमस्मिन्स इत्येवं संबोधः स्यादसंहितः ॥ १२.२२०.३६ ॥
ಸ್ವರೂಪ, ಜಾತಿ, ಶ್ರುತಿ, ಅರ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಬೇರೊಂದೇ ಆಗಿರುವಾಗ, 'ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು' ಎಂಬ ಸಂಬಂಧ ಅರಿವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾದೀತು? ಅದು ಅಸಂಬದ್ಧವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
12.220.37
एवं सति च का प्रीतिर्दानविद्यातपोबलैः ।
यद्यदाचरितं कर्म सर्वमन्यत्प्रपद्यते ॥ १२.२२०.३७ ॥
ಹೀಗಿರುವಾಗ ದಾನ, ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲಗಳಿಂದ ಯಾವ ಆನಂದ? ಆಚರಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ಕರ್ಮವೂ ಬೇರೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.220.38
यदि ह्ययमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ।
सुखितो दुःखितैर्वाऽपि दृश्यो ह्यस्यविनिर्णयः ॥ १२.२२०.३८ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಇವನು ದುಃಖಿತನಾದರೆ, ಅಥವಾ ಸುಖಿಯು ದುಃಖಿತರಿಂದ ದುಃಖಿತನಾದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಯ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
12.220.39
यदा हि मुसलैर्हन्युः शरीरं न पुनर्भवेत् ।
पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते ॥ १२.२२०.३९ ॥
ಒನಕೆಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಡೆದರೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬೇರೆಯ ಜ್ಞಾನ, ಇದರಿಂದ ಇದು ಸಿದ್ಧವಾಗದ್ದು ಕೂಡ ಬೇರೆ.
12.220.40
ऋतुसंवत्सरौ तिथ्यः शीतोष्णेऽथ प्रियाप्रिये ।
यथाऽतीता न दृश्यन्ते तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२०.४० ॥
ಋತುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು, ತಿಥಿಗಳು, ಚಳಿ ಬಿಸಿಲು, ಪ್ರಿಯ ಅಪ್ರಿಯ—ಕಳೆದವು ಕಾಣಿಸದಂತೆ, ಜೀವಿಗಳ ನಾಶವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.220.41
जरयाऽभिपरीतस्य मृत्युना न विनाशिना ।
दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति ॥ १२.२२०.४१ ॥
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ—ನಾಶಕ ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದಲ್ಲ—ದುರ್ಬಲನು ಮೊದಲು ದುರ್ಬಲನಾಗಿ, ಮನೆಯಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.220.42
इन्द्रियाणी मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्या विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२०.४२ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ವಾಯು, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಎಲುಬು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾತುವಿಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ.
12.220.43
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२०.४३ ॥
ಲೋಕಯಾತ್ರೆಯ ವಿಧಾನವೂ ದಾನಧರ್ಮದ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಯೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವೇದಶಬ್ದಗಳೂ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳೂ ಇವೆ.
12.220.44
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदासीन्ममास्तीति न कश्चित्प्रतिपद्यते ॥ १२.२२०.४४ ॥
ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಇವು ಬಹಳ ಕಾರಣಗಳು. 'ಇದು ನನ್ನದಾಗಿತ್ತು, ಇದು ನನ್ನದಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಯಾರೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.220.45
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२०.४५ ॥
ಹೀಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಅವೆಲ್ಲವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡುವವರ ಬುದ್ಧಿ ಎಲ್ಲೋ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮರದಂತೆ ಅದು ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
12.220.46
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ १२.२२०.४६ ॥
ಹೀಗೆ ಅರ್ಥ-ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ದುಃಖಿತರಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ, ಆನೆಗಳು ಮಾವುತರಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಆಗಮನಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.220.47
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १२.२२०.४७ ॥
ಬಯಕೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಷಯಭೋಗದಿಂದ ಶಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೃಷ್ಣವರ್ತ್ಮ (ಅಗ್ನಿ) ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ.
12.220.48
अर्थांस्तथाऽत्यन्तमुखावहांश्च ।
लिप्सन्त एते बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमनुप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२०.४८ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಸುಖವನ್ನು ತರುವ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಈ ಅನೇಕ ಒಣಗಿದ (ದುರ್ಬಲ) ಜನರು, ಸುಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮೃತ್ಯುವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
12.220.49
विनाशिनो ह्यध्नुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मित्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२०.४९ ॥
ನಾಶವಾಗುವ, ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.220.50
भूव्योमतोयानलवायवोऽपि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२०.५० ॥
ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಾಯುವೂ ಸದಾ ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವ ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಕರ್ಮವಿಲ್ಲ.
12.220.51
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२०.५१ ॥
ಈ ನಿಷ್ಕಪಟ, ಕಪಟರಹಿತ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿರ್ದೋಷ ಮಾತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜನು ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.