Mahābhārata · Adhyāya 12.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.221.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२१.१ ॥
El rey Janaka, señor de los hombres, instruido por el sabio supremo, volvió a preguntar sobre el ser y el no ser en el más allá.
12.221.2
भगवन्यदिदं प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२१.२ ॥
Venerable, si a alguien le queda conciencia tras la muerte, entonces ¿qué hará la ignorancia, o qué hará el conocimiento?
12.221.3
विवादादेव सिद्धोऽसौ कारणस्येव वेदना ।
चेतनो विद्यते ह्यत्र हैतुकं च मनोगतम् ॥ १२.२२१.३ ॥
Solo mediante la disputa se establece eso, como el dolor a partir de una causa. Aquí existe el ser consciente, y también lo lógico y lo que habita en la mente.
12.221.4
आगमादेव सिद्धोऽसौ स्वताः सिद्धा इति श्रुतिः ।
वर्तते पृथगन्योन्यं न ह्यपःश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२१.४ ॥
Solo por la escritura se establece; la śruti dice que son autoestablecidos. Existen separados unos de otros, sin apoyarse en el agua en las acciones.
12.221.5
चेतनो ह्यंशवस्तत्र स्वमूर्तं धारयन्त्यतः ।
स्वभावं पौरुषं कर्म ह्यात्मानं तमुपाश्रितम्।
तमाश्रित्य प्रवर्तन्ते देहिनो देहबन्धनाः ॥ १२.२२१.५ ॥
Las partes del ser consciente toman allí su propia forma; por eso la naturaleza, el esfuerzo humano y la acción proceden apoyándose en ese yo. Apoyados en él, los seres encarnados atados a cuerpos se activan.
12.221.6
गुणज्ञानमभिज्ञानं तस्य लिङ्गानुशब्दयत् ।
पृथिव्यादिषु भूतेषु तत्तदाहुर्निदर्शनम् ॥ १२.२२१.६ ॥
El conocimiento de sus cualidades es el reconocimiento, indicado por señales; entre los elementos como la tierra, cada uno se llama demostración de él.
12.221.7
आत्माऽसौ वर्तते भिन्नस्तत्रतत्र समन्वितः ।
परमात्मा तथीवैको देवेऽस्मिन्निति वै श्रुतिः ॥ १२.२२१.७ ॥
Aquel ātman existe dividido, unido a cada lugar en su turno; el Paramātman igualmente es uno —en este dios—, así dice la śruti.
12.221.8
आकाशं वायुरूष्भा च स्नेहो यच्चापि पार्थिवम् ।
यथा त्रिधा प्रवर्तन्ते तथाऽसौ पुरुषः स्मृतः ॥ १२.२२१.८ ॥
El espacio, el aire, el calor, la humedad y lo terrenal: como estos se manifiestan de tres modos, así se recuerda a aquel puruṣa.
12.221.9
पपस्यन्तर्हितं यद्वत्तद्वद्व्याप्तं महात्मकम् ।
पूर्वं नैश्चर्ययोगेन तस्मादेतन्न शेपवान् ॥ १२.२२१.९ ॥
Como lo oculto dentro, así es la forma del gran sí-mismo que todo lo penetra; antes, por el yoga del señorío; por eso no tiene remanente.
12.221.10
शब्दाः कालः क्रिया देहो ममैकस्वैव कल्पना ।
स्वभावं तन्मयं त्वेदं मायारूपं तु भेदवत् ॥ १२.२२१.१० ॥
El sonido, el tiempo, la acción, el cuerpo — son solo una concepción mía; esto, hecho de su propia naturaleza, tiene forma de māyā, aunque aparenta diferencia.
12.221.11
नानाख्यं परं शुद्धं निर्विकल्पं परात्मकम् ।
लिङ्गादि देवमध्यास्ते ज्ञानं देवस्य तत्तथा ॥ १२.२२१.११ ॥
De muchos nombres, supremo, puro, sin alternativas, hecho del sí-mismo supremo; el dios reside en el liṅga y similares; el conocimiento del dios es igualmente así.
12.221.12
चिन्मयोऽयं हि नादाख्यः शब्दश्चासौ मनो महान् ।
गतिमानुत संधत्ते वर्णमत्तत्पदान्वितम् ॥ १२.२२१.१२ ॥
Esto está hecho de conciencia; el sonido llamado nāda; esa es la gran mente, que, en movimiento, une el sonido provisto de letras y enlazado con aquellas palabras.
12.221.13
कायो नास्ति च तेषां वै अवकाशस्तथा परम् ।
एतेनोढा इति चाख्याताः सर्वे ते धर्मदूषकाः ॥ १२.२२१.१३ ॥
No tienen cuerpo, ni tampoco un lugar de reposo. Por ello se les llama extraviados; todos ellos son corruptores del dharma.
12.221.14
अवन्धनमविज्ञानाज्ज्ञानं तद्भुवमव्ययम् ।
नानाभेदविकल्पने येषामात्मा स्मृतः सदा ॥ १२.२२१.१४ ॥
Ese conocimiento, no atado por la ignorancia, es firme e imperecedero; para quienes el ser se concibe siempre así en la imaginación de múltiples distinciones.
12.221.15
प्रकृतेरपरस्तेषां बहवोऽप्यात्मवादिनः ।
विरोधो ह्यात्मसन्मायां न तेषां सिद्ध एव हि।
अन्यदा च गृहीतै…वेदबाह्यास्ततः स्मृताः ॥ १२.२२१.१५ ॥
Entre ellos, sin embargo, hay muchos que enseñan un ser distinto de la naturaleza. Su doctrina de la ilusión del yo es contradictoria y no está establecida para ellos. Adoptado en otro tiempo…; por eso son considerados fuera del Veda.
12.221.16
एकानेकात्मकं तेषां प्रतिषेधो हि भेदनुत् ।
तस्माद्वेदस्य हृदयमद्वैध्यमिति विद्धि तत् ॥ १२.२२१.१६ ॥
La refutación de su naturaleza de uno-y-muchos disipa la división. Por tanto, sabe que esto es el corazón del Veda: la no dualidad.
12.221.17
वेदादृष्टेरयं लोकः सर्वार्थेषु प्रवर्तते ।
तस्माच्च स्मृतयो जाताः सेतिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.२२१.१७ ॥
Por el poder invisible del Veda, este mundo avanza en todos sus asuntos. Por eso surgieron las escrituras de la memoria, junto con las leyendas, de muchas clases.
12.221.18
न यन्न साध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत् ।
इन्द्रियाणि च भूरीणि परा च प्रकृतिर्मनः ॥ १२.२२१.१८ ॥
Aquello que no puede ser alcanzado es Brahman; no tiene principio, medio ni fin. Los sentidos son muchos, y la naturaleza suprema es la mente.
12.221.19
आत्मा च परमः शुद्धः प्रोक्तोऽसौ परमः पुमान् ॥ १२.२२१.१९ ॥
El ātman se declara supremo y puro; ese es el supremo puruṣa.
12.221.20
उत्पत्तिलक्षणं चेदं विपरीतमथोभयोः ।
यो वेत्ति प्रकृतिं नित्यं तथा चैवात्मनस्तु ताम्।
प्रदहत्येष कर्माख्यं दावोद्भूत इवानलः ॥ १२.२२१.२० ॥
Esta es la marca del origen, opuesta a ambos. Quien siempre conoce la prakṛti y también al ātman, quema esto llamado karma, como un fuego surgido de un incendio forestal.
12.221.21
चिन्मात्रपरमः शुद्धः सर्वाकृतिषु वर्तते ॥ १२.२२१.२१ ॥
Supremo como pura conciencia (cit-mātra), el puro permanece en todas las formas.
12.221.22
आकाशकल्पं विमलं नानाशक्तिसमन्वितम् ।
तापनं सर्वभूतानां ज्योतिषां मध्यमस्थितिम्।
दुःखमस्ति न निर्दुःखं तद्विद्वान्न च लिप्यति ॥ १२.२२१.२२ ॥
Semejante al espacio, inmaculado, dotado de múltiples poderes, que calienta a todos los seres, situado en medio de las luces; hay sufrimiento en él, y sin embargo está libre de sufrimiento; el sabio no se ve afectado por él.
12.221.23
असावश्नाति यद्वत्तद्वमरोऽश्नाति यन्मधु ।
एवमेव महानात्मा नात्मानमवबुध्यते ॥ १२.२२१.२३ ॥
Así como aquel come, y el inmortal come la miel, así el gran ātman no se percibe a sí mismo.
12.221.24
एवंभूतस्त्वमित्यत्र स्वाधितो बुद्ध्यते परम ।
बुधस्य बोधनं तत्र क्रियते सद्भिरित्युत।
न बुधस्येति वै कश्चिन्न तथावच्छृणुष्व मे ॥ १२.२२१.२४ ॥
'Tú eres precisamente esto': aquí lo supremo se comprende por uno mismo mediante la autoinstrucción. El despertar del sabio lo realizan los buenos; sin embargo, no existe nadie 'del sabio'. Escúchame tal como es.
12.221.25
शोकमस्य न गत्वा ते शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
लोकं निध्नन्ति संभिन्ना ज्ञातिनोत्र वदन्त्युत ॥ १२.२२१.२५ ॥
Sin conocer su dolor, los saqueadores de las escrituras, confundidos y divididos, destruyen el mundo; aquí así lo dicen.
12.221.26
एवं तस्य विभोः कृत्यं धातुरस्य महात्मनः ।
क्षमन्ति ते महात्मानः सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥ १२.२२१.२६ ॥
Así, las grandes almas, libres de todos los pares de opuestos, perdonan la obra de aquel creador omnipresente, la gran alma.
12.221.27
अतोऽन्यथा महात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १२.२२१.२७ ॥
Por tanto, ¿qué pecado no ha cometido quien considera de otro modo a la gran alma? ¿Qué pecado no ha cometido el ladrón que roba el yo?
12.221.28
तस्य संयोगयोगेन शुचिरप्यशुचिर्भवेत् ।
अशुचिश्च शुचिश्चापि ज्ञानाद्देहादयो यथा ॥ १२.२२१.२८ ॥
Por la unión de la conexión con ello, lo puro puede volverse impuro, y lo impuro puro, como el cuerpo y lo demás por el conocimiento.
12.221.29
दृश्यं न चैव दृष्टं स्याद्दृष्टं दृश्यं तु नैव च ॥ १२.२२१.२९ ॥
Lo visto no puede ser el que ve, ni el que ve lo visto.
12.221.30
अतीतत्रितयाः सिद्धा ज्ञानरूपेण सर्वदा ।
एवं न प्रतिपद्यन्ते रागमोहमदान्विताः ॥ १२.२२१.३० ॥
Los perfectos que han trascendido los tres siempre permanecen en forma de conocimiento; pero quienes están dotados de apego, ilusión y orgullo no lo alcanzan así.
12.221.31
वेदबाह्या दुरात्मानः संसारे दुःखभागिनः ।
आगमानुगतज्ञाना बुद्धियुक्ता भवन्ति ते ॥ १२.२२१.३१ ॥
Los de espíritu malvado que están fuera del Veda participan del sufrimiento en el saṃsāra. Quienes tienen un conocimiento conforme al āgama se vuelven dotados de discernimiento.
12.221.32
बुद्ध्या भवति बुद्ध्या त्वं यद्बुद्धं चात्मरूपवत् ।
तमस्यन्धे न संदेहात्परं यान्ति न संशयः ॥ १२.२२१.३२ ॥
Se logra por medio del intelecto, y lo que tú has conocido es como la forma del ser. No en la oscuridad profunda ni por la duda alcanzan lo supremo; no hay duda.
12.221.33
नित्यनैमित्तिकान्कृत्वा पापहानिमवाप्य च ।
शुद्धसत्वा महात्मानो ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १२.२२१.३३ ॥
Tras cumplir los ritos constantes y ocasionales y alcanzar la pérdida del pecado, las grandes almas de naturaleza pura tienen sus manchas disipadas por el conocimiento.
12.221.34
असक्ताः परिवर्तन्ते संसरन्त्यथ वायुवत् ।
न युज्यन्तेऽथवा क्लेशैरहंभावोद्भवैः सह ॥ १२.२२१.३४ ॥
Desapegados, se mueven y vagan por el saṃsāra como el viento. O no se unen a las aflicciones que nacen del sentido del 'yo'.
12.221.35
इतस्ततः समाहृत्य ज्ञानं निर्वर्णयन्त्युत ।
ज्ञानान्वितस्तमो हन्यादर्कवत्स महामतिः ॥ १२.२२१.३५ ॥
Recogiendo el conocimiento de aquí y de allá, lo determinan. Dotado de conocimiento, el de gran mente debe destruir la oscuridad como el sol.
12.221.36
एवमात्मानमन्वीक्ष्य नानादुःखसमन्वितम् ।
देहं पङ्कमले मग्नं निर्मलं परमार्थतः ॥ १२.२२१.३६ ॥
Así, habiendo examinado el ser, dotado de muchos sufrimientos, y el cuerpo hundido en el lodo y la suciedad, sabiéndolo inmaculado en la verdad suprema.
12.221.37
तमेवं सर्वदुःखात्तु मोचयेत्परमात्मवान् ।
ब्रह्मचर्यव्रतोपेतः सर्वसङ्गबहिष्कृतः।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा परं निर्वाणमृच्छति ॥ १२.२२१.३७ ॥
Que quien conoce al Ātman supremo lo libere de todo sufrimiento. Quien posee el voto de castidad, está apartado de todo apego, come poco y tiene el alma purificada, alcanza el nirvāṇa supremo.
12.221.38
इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्याद्विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२१.३८ ॥
Los sentidos, la mente, el aliento, la sangre, la carne y el hueso perecen en orden, y cada uno regresa a su propio elemento.
12.221.39
कारणानुगतं कार्यं यदि तच्च विनश्यति ।
अलिङ्गस्य कथं लिङ्गं युज्यते तन्मृषा दृढम् ॥ १२.२२१.३९ ॥
Si incluso un efecto que sigue a su causa perece, ¿cómo puede atribuirse una marca a lo no marcado? Eso es firmemente falso.
12.221.40
न त्वेव हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमर्त्यस्य च मर्त्येन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२१.४० ॥
Pero no existen causas fijadas en forma corpórea. La comunidad entre lo inmortal y lo mortal no puede sostenerse.
12.221.41
लोकदृष्टो यथा जातेः स्वेदजः पुरुषः स्त्रियाम् ।
कृतानुस्मरणात्सिद्धो वेदगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२२१.४१ ॥
Como en el mundo se ve que un hombre nacido de una mujer lo es por su nacimiento, así existe el Puruṣa supremo, establecido por el recuerdo de lo hecho y cognoscible por el Veda.
12.221.42
प्रत्यक्षानुगतो वेदो नामहेतुभिरिष्यते ॥ १२.२२१.४२ ॥
El Veda, que sigue a la percepción, es aceptado por las razones de los nombres.
12.221.43
यथा शाखा हि वै शाखा तरोः संबध्यते तदा ।
श्रुत्या तथापरोप्यात्मा दृश्यते सोऽप्यलिङ्गवान्।
अलिङ्गसाध्यं तद्ब्रह्म बहवः सन्ति हेतवः ॥ १२.२२१.४३ ॥
Así como la rama está unida al árbol, el ātman, aunque carente de marcas, se percibe como atribuido por la escritura. El Brahman, carente de marcas, se alcanza por medios no visibles; hay muchos medios para ello.
12.221.44
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२१.४४ ॥
El ordenamiento de la vida mundana y la llegada del fruto de la donación y el dharma: para ese fin existen las palabras de los Vedas y las prácticas mundanas.
12.221.45
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदस्तीदमस्तीति न किंचित्प्रतिदृश्यते ॥ १२.२२१.४५ ॥
Así, cuando la mente lo considera bien, estas son muchas causas. Nada se ve claramente como 'esto es, esto es'.
12.221.46
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२१.४६ ॥
Para quienes reflexionan así, persiguiendo cada cosa, el intelecto se asienta en algún punto, y allí se consume como un árbol.
12.221.47
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ति हस्तिनो हस्तिपैर्यथा ॥ १२.२२१.४७ ॥
Así, todas las criaturas, afligidas por los fines y por lo inútil, son arrastradas por las enseñanzas de los āgamas, como los elefantes son arrastrados por sus mahouts.
12.221.48
न जातु कामः कामामामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिर्वधते ॥ १२.२२१.४८ ॥
El deseo nunca se apacigua con el goce de sus objetos; como el fuego se aviva con mantequilla clarificada, así vuelve a crecer una y otra vez.
12.221.49
अर्थांस्तथाऽत्यन्तदुःखाबहांश्च ।
लिप्सन्त एके बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२१.४९ ॥
Algunos, muchos marchitos, ansiando riquezas que traen extremo dolor, caen en un sufrimiento mayor, abandonan la felicidad y pasan al poder de la muerte.
12.221.50
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मन्त्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२१.५० ॥
¿De qué sirven los parientes y los consejos reunidos a quien tiene una vida perecedera e inestable? Quien lo abandona todo y se marcha en un instante no vuelve.
12.221.51
स्वं भूमितोयानलवायवो हि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य कुतो रतिर्भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२१.५१ ॥
La tierra, el agua, el fuego y el aire siempre sostienen el cuerpo. Sabiendo esto, ¿de dónde surge el apego en este mundo? Es perecedero de dos maneras, y en él no hay acción duradera.
12.221.52
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरनुवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२१.५२ ॥
Al ver estas palabras sin engaño, sin artificio, supremas, libres de mal y testificadas por el propio yo, el rey quedó asombrado y comenzó de nuevo a preguntar sobre esto.