ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.221.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२१.१ ॥
ಮನುಷ್ಯರ ಒಡೆಯನಾದ ಜನಕ, ಪರಮ ಋಷಿಯಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದು, ಪರಲೋಕದ ಕುರಿತು ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದನು.
12.221.2
भगवन्यदिदं प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२१.२ ॥
ಭಗವಂತನೇ, ಮರಣದ ನಂತರ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಉಳಿದರೆ, ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ಏನು ಮಾಡುವುದು, ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ ಏನು ಮಾಡುವುದು?
12.221.3
विवादादेव सिद्धोऽसौ कारणस्येव वेदना ।
चेतनो विद्यते ह्यत्र हैतुकं च मनोगतम् ॥ १२.२२१.३ ॥
ವಿವಾದದಿಂದಲೇ ಅದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾರಣದಿಂದ ನೋವಿನಂತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚೇತನನು ಇದ್ದಾನೆ, ತಾರ್ಕಿಕವಾದುದೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವುದೂ ಇದೆ.
12.221.4
आगमादेव सिद्धोऽसौ स्वताः सिद्धा इति श्रुतिः ।
वर्तते पृथगन्योन्यं न ह्यपःश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२१.४ ॥
ಆಗಮದಿಂದಲೇ ಅದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ವತಃ ಸಿದ್ಧವಾದವು ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೆ.
12.221.5
चेतनो ह्यंशवस्तत्र स्वमूर्तं धारयन्त्यतः ।
स्वभावं पौरुषं कर्म ह्यात्मानं तमुपाश्रितम्।
तमाश्रित्य प्रवर्तन्ते देहिनो देहबन्धनाः ॥ १२.२२१.५ ॥
ಚೇತನದ ಅಂಶಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಭಾವ, ಪೌರುಷ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದೇಹಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವ ದೇಹಿಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.221.6
गुणज्ञानमभिज्ञानं तस्य लिङ्गानुशब्दयत् ।
पृथिव्यादिषु भूतेषु तत्तदाहुर्निदर्शनम् ॥ १२.२२१.६ ॥
ಅವನ ಗುಣಜ್ಞಾನವೇ ಗುರುತು; ಅದು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಿದರ್ಶನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.221.7
आत्माऽसौ वर्तते भिन्नस्तत्रतत्र समन्वितः ।
परमात्मा तथीवैको देवेऽस्मिन्निति वै श्रुतिः ॥ १२.२२१.७ ॥
ಆ ಆತ್ಮವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಒಬ್ಬನೇ — ಈ ದೇವನಲ್ಲಿ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
12.221.8
आकाशं वायुरूष्भा च स्नेहो यच्चापि पार्थिवम् ।
यथा त्रिधा प्रवर्तन्ते तथाऽसौ पुरुषः स्मृतः ॥ १२.२२१.८ ॥
ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಉಷ್ಮ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥಿವವಾದುದು — ಇವು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಂತೆ, ಆ ಪುರುಷನು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
12.221.9
पपस्यन्तर्हितं यद्वत्तद्वद्व्याप्तं महात्मकम् ।
पूर्वं नैश्चर्ययोगेन तस्मादेतन्न शेपवान् ॥ १२.२२१.९ ॥
ಒಳಗೆ ಅಡಗಿರುವುದು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ಮಹಾತ್ಮ-ಸ್ವರೂಪವಿದು; ಮೊದಲೇ ಐಶ್ವರ್ಯ ಯೋಗದಿಂದ — ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಶೇಷವುಳ್ಳದ್ದಲ್ಲ.
12.221.10
शब्दाः कालः क्रिया देहो ममैकस्वैव कल्पना ।
स्वभावं तन्मयं त्वेदं मायारूपं तु भेदवत् ॥ १२.२२१.१० ॥
ಶಬ್ದ, ಕಾಲ, ಕ್ರಿಯೆ, ದೇಹ — ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಕಲ್ಪನೆಯೇ; ಇದು ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಆದದ್ದು, ಮಾಯಾರೂಪ; ಆದರೂ ಭೇದಯುಕ್ತವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
12.221.11
नानाख्यं परं शुद्धं निर्विकल्पं परात्मकम् ।
लिङ्गादि देवमध्यास्ते ज्ञानं देवस्य तत्तथा ॥ १२.२२१.११ ॥
ಅನೇಕ ನಾಮಗಳುಳ್ಳ, ಪರಮ, ಶುದ್ಧ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ, ಪರಾತ್ಮಸ್ವರೂಪ — ಲಿಂಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವನು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ; ದೇವನ ಆ ಜ್ಞಾನವೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.221.12
चिन्मयोऽयं हि नादाख्यः शब्दश्चासौ मनो महान् ।
गतिमानुत संधत्ते वर्णमत्तत्पदान्वितम् ॥ १२.२२१.१२ ॥
ಇದು ಚಿನ್ಮಯ; ನಾದವೆಂಬ ಶಬ್ದ; ಅದೇ ಮಹಾ ಮನಸ್ಸು; ಅದು ಗತಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ ವರ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ್ದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.
12.221.13
कायो नास्ति च तेषां वै अवकाशस्तथा परम् ।
एतेनोढा इति चाख्याताः सर्वे ते धर्मदूषकाः ॥ १२.२२१.१३ ॥
ಅವರಿಗೆ ದೇಹವಿಲ್ಲ, ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಭ್ರಮೆಗೊಂಡವರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ದೂಷಿಸುವವರು.
12.221.14
अवन्धनमविज्ञानाज्ज्ञानं तद्भुवमव्ययम् ।
नानाभेदविकल्पने येषामात्मा स्मृतः सदा ॥ १२.२२१.१४ ॥
ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂಧಿತವಲ್ಲದ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಸ್ಥಿರವೂ ಅವ್ಯಯವೂ ಆಗಿದೆ; ನಾನಾ ಭೇದಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಆತ್ಮವು ಸದಾ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಅವರಿಗೆ.
12.221.15
प्रकृतेरपरस्तेषां बहवोऽप्यात्मवादिनः ।
विरोधो ह्यात्मसन्मायां न तेषां सिद्ध एव हि।
अन्यदा च गृहीतै…वेदबाह्यास्ततः स्मृताः ॥ १२.२२१.१५ ॥
ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುವವರು ಅನೇಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮ-ಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಿರೋಧವಿದೆ; ಅದು ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ…; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವೇದಬಾಹ್ಯರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
12.221.16
एकानेकात्मकं तेषां प्रतिषेधो हि भेदनुत् ।
तस्माद्वेदस्य हृदयमद्वैध्यमिति विद्धि तत् ॥ १२.२२१.१६ ॥
ಅವರ ಏಕ-ಅನೇಕ ಸ್ವಭಾವದ ಖಂಡನೆಯು ಭೇದವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವೇದದ ಹೃದಯವೆಂದು, ಅದ್ವೈತವೆಂದು ತಿಳಿ.
12.221.17
वेदादृष्टेरयं लोकः सर्वार्थेषु प्रवर्तते ।
तस्माच्च स्मृतयो जाताः सेतिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.२२१.१७ ॥
ವೇದದ ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
12.221.18
न यन्न साध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत् ।
इन्द्रियाणि च भूरीणि परा च प्रकृतिर्मनः ॥ १२.२२१.१८ ॥
ಸಾಧಿಸಲಾಗದ್ದು ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಅದಕ್ಕೆ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅನೇಕ; ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಮನಸ್ಸು.
12.221.19
आत्मा च परमः शुद्धः प्रोक्तोऽसौ परमः पुमान् ॥ १२.२२१.१९ ॥
ಆತ್ಮವು ಪರಮವೂ ಶುದ್ಧವೂ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವನೇ ಪರಮ ಪುರುಷ.
12.221.20
उत्पत्तिलक्षणं चेदं विपरीतमथोभयोः ।
यो वेत्ति प्रकृतिं नित्यं तथा चैवात्मनस्तु ताम्।
प्रदहत्येष कर्माख्यं दावोद्भूत इवानलः ॥ १२.२२१.२० ॥
ಇದು ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣ; ಇಬ್ಬರಿಗೂ ವಿರುದ್ಧ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಆತ್ಮನನ್ನೂ ಸದಾ ತಿಳಿದವನು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಕರ್ಮವೆಂಬುದನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ.
12.221.21
चिन्मात्रपरमः शुद्धः सर्वाकृतिषु वर्तते ॥ १२.२२१.२१ ॥
ಚಿನ್ಮಾತ್ರವೇ ಪರಮವಾದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಎಲ್ಲಾ ಆಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.
12.221.22
आकाशकल्पं विमलं नानाशक्तिसमन्वितम् ।
तापनं सर्वभूतानां ज्योतिषां मध्यमस्थितिम्।
दुःखमस्ति न निर्दुःखं तद्विद्वान्न च लिप्यति ॥ १२.२२१.२२ ॥
ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದದ್ದು, ನಾನಾ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದದ್ದು, ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ತಾಪಗೊಳಿಸುವದು, ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವದು; ಅದರಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿದೆ, ಆದರೂ ದುಃಖರಹಿತವೂ ಆಗಿದೆ; ಜ್ಞಾನಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.23
असावश्नाति यद्वत्तद्वमरोऽश्नाति यन्मधु ।
एवमेव महानात्मा नात्मानमवबुध्यते ॥ १२.२२१.२३ ॥
ಅವನು ತಿನ್ನುವಂತೆ, ದೇವತೆ ಜೇನನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.24
एवंभूतस्त्वमित्यत्र स्वाधितो बुद्ध्यते परम ।
बुधस्य बोधनं तत्र क्रियते सद्भिरित्युत।
न बुधस्येति वै कश्चिन्न तथावच्छृणुष्व मे ॥ १२.२२१.२४ ॥
'ನೀನು ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದೀಯೆ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಪರಮವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದನ್ನು ಸಜ್ಜನರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; 'ಜ್ಞಾನಿಯದು' ಎಂದು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.221.25
शोकमस्य न गत्वा ते शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
लोकं निध्नन्ति संभिन्ना ज्ञातिनोत्र वदन्त्युत ॥ १२.२२१.२५ ॥
ಇದರ ಶೋಕವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವವರು, ಗೊಂದಲಗೊಂಡವರು, ಲೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.221.26
एवं तस्य विभोः कृत्यं धातुरस्य महात्मनः ।
क्षमन्ति ते महात्मानः सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥ १२.२२१.२६ ॥
ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಈ ಮಹಾತ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.221.27
अतोऽन्यथा महात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १२.२२१.२७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಭಾವಿಸುವವನು ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ? ಆತ್ಮವನ್ನು ಕದಿಯುವ ಆ ಕಳ್ಳನು ಯಾವ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ?
12.221.28
तस्य संयोगयोगेन शुचिरप्यशुचिर्भवेत् ।
अशुचिश्च शुचिश्चापि ज्ञानाद्देहादयो यथा ॥ १२.२२१.२८ ॥
ಅದರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಯೋಗ ಯೋಗದಿಂದ ಶುಚಿಯಾದದ್ದೂ ಅಶುಚಿಯಾಗಬಹುದು, ಅಶುಚಿಯಾದದ್ದೂ ಶುಚಿಯಾಗಬಹುದು; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.
12.221.29
दृश्यं न चैव दृष्टं स्याद्दृष्टं दृश्यं तु नैव च ॥ १२.२२१.२९ ॥
ದೃಶ್ಯವು ದೃಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ದೃಷ್ಟವು ದೃಶ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.30
अतीतत्रितयाः सिद्धा ज्ञानरूपेण सर्वदा ।
एवं न प्रतिपद्यन्ते रागमोहमदान्विताः ॥ १२.२२१.३० ॥
ಮೂರನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಸಿದ್ಧರು ಸದಾ ಜ್ಞಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ರಾಗ, ಮೋಹ, ಮದದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು ಹೀಗೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.31
वेदबाह्या दुरात्मानः संसारे दुःखभागिनः ।
आगमानुगतज्ञाना बुद्धियुक्ता भवन्ति ते ॥ १२.२२१.३१ ॥
ವೇದಬಾಹ್ಯರಾದ ದುರಾತ್ಮರು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ದುಃಖಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗಮಾನುಸಾರಿ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳವರು ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.221.32
बुद्ध्या भवति बुद्ध्या त्वं यद्बुद्धं चात्मरूपवत् ।
तमस्यन्धे न संदेहात्परं यान्ति न संशयः ॥ १२.२२१.३२ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ನೀನು ತಿಳಿದದ್ದು ಆತ್ಮರೂಪದಂತಿದೆ. ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹದಿಂದಲ್ಲ, ಅವರು ಪರಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.221.33
नित्यनैमित्तिकान्कृत्वा पापहानिमवाप्य च ।
शुद्धसत्वा महात्मानो ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १२.२२१.३३ ॥
ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪಾಪನಾಶವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಲಿನತೆ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.221.34
असक्ताः परिवर्तन्ते संसरन्त्यथ वायुवत् ।
न युज्यन्तेऽथवा क्लेशैरहंभावोद्भवैः सह ॥ १२.२२१.३४ ॥
ಅವರು ಅಂಟದವರಾಗಿ ಗಾಳಿಯಂತೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ಅಹಂಭಾವದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕ್ಲೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.35
इतस्ततः समाहृत्य ज्ञानं निर्वर्णयन्त्युत ।
ज्ञानान्वितस्तमो हन्यादर्कवत्स महामतिः ॥ १२.२२१.३५ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾಮತಿ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು.
12.221.36
एवमात्मानमन्वीक्ष्य नानादुःखसमन्वितम् ।
देहं पङ्कमले मग्नं निर्मलं परमार्थतः ॥ १२.२२१.३६ ॥
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆತ್ಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಕೆಸರು ಮಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ದೇಹವನ್ನು, ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲವೆಂದು ತಿಳಿದು.
12.221.37
तमेवं सर्वदुःखात्तु मोचयेत्परमात्मवान् ।
ब्रह्मचर्यव्रतोपेतः सर्वसङ्गबहिष्कृतः।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा परं निर्वाणमृच्छति ॥ १२.२२१.३७ ॥
ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅರಿತವನು ಅವನನ್ನು (ಆತ್ಮನನ್ನು) ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತವುಳ್ಳವನು, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವವನು, ಲಘು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವನು, ಶುದ್ಧಾತ್ಮನು ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.221.38
इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्याद्विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२१.३८ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣವಾಯು, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮೂಳೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾತುವಿಗೆ ಮರಳುತ್ತವೆ.
12.221.39
कारणानुगतं कार्यं यदि तच्च विनश्यति ।
अलिङ्गस्य कथं लिङ्गं युज्यते तन्मृषा दृढम् ॥ १२.२२१.३९ ॥
ಕಾರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೂ ನಾಶವಾದರೆ, ಲಕ್ಷಣರಹಿತನಿಗೆ ಲಕ್ಷಣ ಹೇಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ? ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು.
12.221.40
न त्वेव हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमर्त्यस्य च मर्त्येन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२१.४० ॥
ಆದರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಯಾವ ಹೇತುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಅಮರ್ತ್ಯನಿಗೆ ಮರ್ತ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.41
लोकदृष्टो यथा जातेः स्वेदजः पुरुषः स्त्रियाम् ।
कृतानुस्मरणात्सिद्धो वेदगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२२१.४१ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಜನಿಸುವ ಪುರುಷನು (ಜನನದಲ್ಲಿ) ಕಾಣುವಂತೆ, ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ, ವೇದದಿಂದ ಅರಿಯಬೇಕಾದ ಪರಮ ಪುರುಷನಿದ್ದಾನೆ.
12.221.42
प्रत्यक्षानुगतो वेदो नामहेतुभिरिष्यते ॥ १२.२२१.४२ ॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವೇದವು, ನಾಮದ ಹೇತುಗಳಿಂದ (ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು) ಒಪ್ಪಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.221.43
यथा शाखा हि वै शाखा तरोः संबध्यते तदा ।
श्रुत्या तथापरोप्यात्मा दृश्यते सोऽप्यलिङ्गवान्।
अलिङ्गसाध्यं तद्ब्रह्म बहवः सन्ति हेतवः ॥ १२.२२१.४३ ॥
ಮರದ ಕೊಂಬೆ ಆ ಮರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಶ್ರುತಿಯಿಂದ ಆರೋಪಿತವಾದ ಆತ್ಮವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಲಕ್ಷಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ. ಲಕ್ಷಣರಹಿತವಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು; ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ.
12.221.44
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२१.४४ ॥
ಲೋಕ ಜೀವನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ, ದಾನಧರ್ಮದ ಫಲದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೂ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವೇದ ಶಬ್ದಗಳೂ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳೂ ಇವೆ.
12.221.45
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदस्तीदमस्तीति न किंचित्प्रतिदृश्यते ॥ १२.२२१.४५ ॥
ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಇವು ಅನೇಕ ಹೇತುಗಳಾಗಿವೆ. 'ಇದಿದೆ, ಇದಿದೆ' ಎಂದು ಏನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.46
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२१.४६ ॥
ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಹಿಂದೆ ಓಡುವವರ ಬುದ್ಧಿ ಎಲ್ಲೋ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ಮರದಂತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.
12.221.47
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ति हस्तिनो हस्तिपैर्यथा ॥ १२.२२१.४७ ॥
ಹೀಗೆ ಅರ್ಥಗಳಿಂದಲೂ ಅನರ್ಥಗಳಿಂದಲೂ ದುಃಖಿತರಾದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮಾವುತರಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಆಗಮಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
12.221.48
न जातु कामः कामामामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिर्वधते ॥ १२.२२१.४८ ॥
ಕಾಮನೆ ಎಂದೂ ವಿಷಯಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ಶಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತುಪ್ಪದಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.221.49
अर्थांस्तथाऽत्यन्तदुःखाबहांश्च ।
लिप्सन्त एके बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२१.४९ ॥
ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖವನ್ನು ತರುವ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಯಸುವ ಅನೇಕರು, ಬಾಡಿ ಒಣಗಿ, ಮಹಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಸುಖವನ್ನು ತೊರೆದು ಮೃತ್ಯುವಿನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
12.221.50
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मन्त्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२१.५० ॥
ನಾಶವಾಗುವ, ಅಸ್ಥಿರ ಜೀವನವುಳ್ಳವನಿಗೆ ಬಂಧುಗಳಿಂದ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೋದವನು ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.221.51
स्वं भूमितोयानलवायवो हि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य कुतो रतिर्भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२१.५१ ॥
ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಾಯು ತಮ್ಮದೇ ದೇಹವನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿಯದು? ಇದು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವಂಥದು; ಇದರ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲ.
12.221.52
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरनुवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२१.५२ ॥
ಈ ಕಪಟವಿಲ್ಲದ, ಕಳಂಕರಹಿತ, ಪರಮವಾದ, ದೋಷರಹಿತವಾದ, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಕ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.