മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.221.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२१.१ ॥
മനുഷ്യരുടെ നാഥനായ ജനകൻ, പരമർഷിയാൽ ഉപദേശം ലഭിച്ചശേഷം, പരലോകത്തെക്കുറിച്ച് ഉണ്മയും ഇല്ലായ്മയും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
12.221.2
भगवन्यदिदं प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२१.२ ॥
ഭഗവാനേ, മരണശേഷം ആർക്കെങ്കിലും ബോധം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അങ്ങനെയിരിക്കെ അജ്ഞാനം എന്ത് ചെയ്യും, അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനം എന്ത് ചെയ്യും?
12.221.3
विवादादेव सिद्धोऽसौ कारणस्येव वेदना ।
चेतनो विद्यते ह्यत्र हैतुकं च मनोगतम् ॥ १२.२२१.३ ॥
വാദത്താൽ തന്നെയാണ് അത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നത്; കാരണത്തിൽനിന്ന് വേദന എന്നപോലെ. ഇവിടെ ചേതനനുണ്ട്; യുക്തിപരമായതും മനസ്സിലുള്ളതും ഉണ്ട്.
12.221.4
आगमादेव सिद्धोऽसौ स्वताः सिद्धा इति श्रुतिः ।
वर्तते पृथगन्योन्यं न ह्यपःश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२१.४ ॥
ആഗമത്താൽ തന്നെയാണ് അത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നത്; സ്വയം സിദ്ധമായവയെന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു. അവ പരസ്പരം വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു; കർമ്മങ്ങളിൽ ജലത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ.
12.221.5
चेतनो ह्यंशवस्तत्र स्वमूर्तं धारयन्त्यतः ।
स्वभावं पौरुषं कर्म ह्यात्मानं तमुपाश्रितम्।
तमाश्रित्य प्रवर्तन्ते देहिनो देहबन्धनाः ॥ १२.२२१.५ ॥
ചേതനന്റെ അംശങ്ങൾ അവിടെ സ്വന്തം രൂപം ധരിക്കുന്നു; അതിനാൽ സ്വഭാവവും പൗരുഷവും കർമ്മവും ആ ആത്മാവിനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്നു. അവനെ ആശ്രയിച്ചു ദേഹബന്ധനത്തിലുള്ള ദേഹികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.221.6
गुणज्ञानमभिज्ञानं तस्य लिङ्गानुशब्दयत् ।
पृथिव्यादिषु भूतेषु तत्तदाहुर्निदर्शनम् ॥ १२.२२१.६ ॥
അവന്റെ ഗുണജ്ഞാനമാണ് തിരിച്ചറിവ്; അത് ലിംഗങ്ങളാൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പൃഥ്വി മുതലായ ഭൂതങ്ങളിൽ ഓരോന്നിനെയും ദൃഷ്ടാന്തമായി പറയുന്നു.
12.221.7
आत्माऽसौ वर्तते भिन्नस्तत्रतत्र समन्वितः ।
परमात्मा तथीवैको देवेऽस्मिन्निति वै श्रुतिः ॥ १२.२२१.७ ॥
ആ ആത്മാവ് വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ വേർതിരിഞ്ഞ് അവയോടു ചേർന്നു നിലനിൽക്കുന്നു; പരമാത്മാവും അതുപോലെ ഏകനാണ് — ഈ ദേവനിൽ എന്ന് ശ്രുതി പറയുന്നു.
12.221.8
आकाशं वायुरूष्भा च स्नेहो यच्चापि पार्थिवम् ।
यथा त्रिधा प्रवर्तन्ते तथाऽसौ पुरुषः स्मृतः ॥ १२.२२१.८ ॥
ആകാശം, വായു, ഊഷ്മാവ്, സ്നേഹം, പാർഥിവമായതും — ഇവ മൂന്നു വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ആ പുരുഷൻ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.221.9
पपस्यन्तर्हितं यद्वत्तद्वद्व्याप्तं महात्मकम् ।
पूर्वं नैश्चर्ययोगेन तस्मादेतन्न शेपवान् ॥ १२.२२१.९ ॥
ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ വ്യാപിച്ച മഹാത്മ-സ്വരൂപമാണിത്; മുമ്പേ ഐശ്വര്യയോഗത്താൽ — അതിനാൽ ഇത് ശേഷമുള്ളതല്ല.
12.221.10
शब्दाः कालः क्रिया देहो ममैकस्वैव कल्पना ।
स्वभावं तन्मयं त्वेदं मायारूपं तु भेदवत् ॥ १२.२२१.१० ॥
ശബ്ദം, കാലം, ക്രിയ, ദേഹം — എന്റെ ഏകമായ സങ്കൽപ്പം മാത്രമാണ്; ഇത് അവന്റെ സ്വഭാവത്താൽ നിർമ്മിതം, മായാരൂപം; എന്നാലും ഭേദമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു.
12.221.11
नानाख्यं परं शुद्धं निर्विकल्पं परात्मकम् ।
लिङ्गादि देवमध्यास्ते ज्ञानं देवस्य तत्तथा ॥ १२.२२१.११ ॥
പല നാമങ്ങളുള്ള, പരമമായ, ശുദ്ധമായ, നിർവികൽപ്പമായ, പരാത്മസ്വരൂപം — ലിംഗാദികളിൽ ദേവൻ വസിക്കുന്നു; ദേവന്റെ ആ ജ്ഞാനവും അങ്ങനെതന്നെ.
12.221.12
चिन्मयोऽयं हि नादाख्यः शब्दश्चासौ मनो महान् ।
गतिमानुत संधत्ते वर्णमत्तत्पदान्वितम् ॥ १२.२२१.१२ ॥
ഇത് ചിന്മയമാണ്; നാദം എന്ന ശബ്ദം; അതുതന്നെ മഹത്തായ മനസ്സ്; അത് ചലിച്ച് വർണങ്ങളോടും ആ പദങ്ങളോടും ചേർന്നതിനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
12.221.13
कायो नास्ति च तेषां वै अवकाशस्तथा परम् ।
एतेनोढा इति चाख्याताः सर्वे ते धर्मदूषकाः ॥ १२.२२१.१३ ॥
അവർക്ക് ശരീരമില്ല, അവർക്ക് ആശ്രയവുമില്ല. ഇതിനാൽ അവർ മോഹിതരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവരെല്ലാം ധർമ്മത്തെ ദൂഷിക്കുന്നവരാണ്.
12.221.14
अवन्धनमविज्ञानाज्ज्ञानं तद्भुवमव्ययम् ।
नानाभेदविकल्पने येषामात्मा स्मृतः सदा ॥ १२.२२१.१४ ॥
അജ്ഞാനത്താൽ ബന്ധിതമല്ലാത്ത ആ ജ്ഞാനം സ്ഥിരവും അവ്യയവുമാണ്; അനേകഭേദങ്ങളെ കൽപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ആത്മാവ് എപ്പോഴും അങ്ങനെ കരുതപ്പെടുന്നു.
12.221.15
प्रकृतेरपरस्तेषां बहवोऽप्यात्मवादिनः ।
विरोधो ह्यात्मसन्मायां न तेषां सिद्ध एव हि।
अन्यदा च गृहीतै…वेदबाह्यास्ततः स्मृताः ॥ १२.२२१.१५ ॥
അവരിൽ പ്രകൃതിക്കപ്പുറം ആത്മാവിനെ പറയുന്നവർ പലരുമുണ്ട്. ആത്മമായയിൽ അവർക്ക് വൈരുധ്യമുണ്ട്; അത് അവർക്ക് സിദ്ധിച്ചിട്ടില്ല. മറ്റൊരു സമയത്ത് സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട…; അതിനാൽ അവർ വേദബാഹ്യരെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.221.16
एकानेकात्मकं तेषां प्रतिषेधो हि भेदनुत् ।
तस्माद्वेदस्य हृदयमद्वैध्यमिति विद्धि तत् ॥ १२.२२१.१६ ॥
അവരുടെ ഏക-അനേകാത്മകതയുടെ ഖണ്ഡനം ഭേദത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ അതിനെ വേദത്തിന്റെ ഹൃദയമെന്നും അദ്വൈതമെന്നും അറിയുക.
12.221.17
वेदादृष्टेरयं लोकः सर्वार्थेषु प्रवर्तते ।
तस्माच्च स्मृतयो जाताः सेतिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.२२१.१७ ॥
വേദത്തിലെ അദൃഷ്ടത്താൽ ഈ ലോകം എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇതിഹാസങ്ങളോടൊപ്പം പല തരം സ്മൃതികൾ ഉണ്ടായി.
12.221.18
न यन्न साध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत् ।
इन्द्रियाणि च भूरीणि परा च प्रकृतिर्मनः ॥ १२.२२१.१८ ॥
സാധിക്കാവുന്നതല്ലാത്തതാണ് ബ്രഹ്മം; അതിന് ആദിയും മധ്യവും അന്തവുമില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പലതാണ്; പരമപ്രകൃതി മനസ്സാണ്.
12.221.19
आत्मा च परमः शुद्धः प्रोक्तोऽसौ परमः पुमान् ॥ १२.२२१.१९ ॥
ആത്മാവ് പരമവും ശുദ്ധവുമാണെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവനാണ് പരമപുരുഷൻ.
12.221.20
उत्पत्तिलक्षणं चेदं विपरीतमथोभयोः ।
यो वेत्ति प्रकृतिं नित्यं तथा चैवात्मनस्तु ताम्।
प्रदहत्येष कर्माख्यं दावोद्भूत इवानलः ॥ १२.२२१.२० ॥
ഇത് ഉത്പത്തിയുടെ ലക്ഷണമാണ്; ഇരുവർക്കും വിപരീതമാണ്. പ്രകൃതിയെയും ആത്മാവിനെയും എപ്പോഴും അറിയുന്നവൻ, കാട്ടുതീ പോലെ കർമ്മം എന്നറിയപ്പെടുന്നതിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
12.221.21
चिन्मात्रपरमः शुद्धः सर्वाकृतिषु वर्तते ॥ १२.२२१.२१ ॥
ചിന്മാത്രമാണ് പരമം; ശുദ്ധനായവൻ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും വർത്തിക്കുന്നു.
12.221.22
आकाशकल्पं विमलं नानाशक्तिसमन्वितम् ।
तापनं सर्वभूतानां ज्योतिषां मध्यमस्थितिम्।
दुःखमस्ति न निर्दुःखं तद्विद्वान्न च लिप्यति ॥ १२.२२१.२२ ॥
ആകാശം പോലെ നിർമലവും നാനാവിധ ശക്തികളോടു കൂടിയതും സർവഭൂതങ്ങളെയും താപിപ്പിക്കുന്നതും പ്രകാശങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ്; അതിൽ ദുഃഖമുണ്ട്, എങ്കിലും ദുഃഖരഹിതവുമാണ്; ജ്ഞാനി അതിൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല.
12.221.23
असावश्नाति यद्वत्तद्वमरोऽश्नाति यन्मधु ।
एवमेव महानात्मा नात्मानमवबुध्यते ॥ १२.२२१.२३ ॥
അവൻ ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവൻ തേൻ ഭക്ഷിക്കുന്നു; അതുപോലെ മഹാത്മാവ് തന്നെത്തന്നെ അറിയുന്നില്ല.
12.221.24
एवंभूतस्त्वमित्यत्र स्वाधितो बुद्ध्यते परम ।
बुधस्य बोधनं तत्र क्रियते सद्भिरित्युत।
न बुधस्येति वै कश्चिन्न तथावच्छृणुष्व मे ॥ १२.२२१.२४ ॥
'നീ ഇങ്ങനെയാണ്' എന്നതിൽ സ്വയം തന്നെ പരമം ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനിയെ ഉണർത്തുന്നത് സജ്ജനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; 'ജ്ഞാനിയുടേത്' എന്ന് ആരുമില്ല. അതുപോലെ എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.
12.221.25
शोकमस्य न गत्वा ते शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
लोकं निध्नन्ति संभिन्ना ज्ञातिनोत्र वदन्त्युत ॥ १२.२२१.२५ ॥
ഇതിന്റെ ദുഃഖം അറിയാതെ, ശാസ്ത്രങ്ങളെ കവർച്ച ചെയ്യുന്നവർ, ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായവർ, ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഇവിടെ അവർ അങ്ങനെ പറയുന്നു.
12.221.26
एवं तस्य विभोः कृत्यं धातुरस्य महात्मनः ।
क्षमन्ति ते महात्मानः सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥ १२.२२१.२६ ॥
ആ സർവ്വവ്യാപിയുടെ, ഈ മഹാത്മാവായ സ്രഷ്ടാവിന്റെ പ്രവൃത്തിയെ, എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽനിന്നും മുക്തരായ ആ മഹാത്മാക്കൾ ക്ഷമിക്കുന്നു.
12.221.27
अतोऽन्यथा महात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १२.२२१.२७ ॥
അതിനാൽ മഹാത്മാവിനെ മറ്റൊന്നായി കാണുന്നവൻ ഏത് പാപമാണ് ചെയ്യാത്തത്? ആത്മാവിനെ അപഹരിക്കുന്ന ആ കള്ളൻ ഏത് പാപമാണ് ചെയ്യാത്തത്?
12.221.28
तस्य संयोगयोगेन शुचिरप्यशुचिर्भवेत् ।
अशुचिश्च शुचिश्चापि ज्ञानाद्देहादयो यथा ॥ १२.२२१.२८ ॥
അതുമായുള്ള സംയോഗയോഗത്താൽ ശുദ്ധമായതും അശുദ്ധമാകാം; അശുദ്ധമായതും ശുദ്ധമാകാം; ജ്ഞാനത്താൽ ദേഹാദികൾ പോലെ.
12.221.29
दृश्यं न चैव दृष्टं स्याद्दृष्टं दृश्यं तु नैव च ॥ १२.२२१.२९ ॥
ദൃശ്യം ദൃഷ്ടമാകുന്നില്ല; ദൃഷ്ടം ദൃശ്യമാകുന്നുമില്ല.
12.221.30
अतीतत्रितयाः सिद्धा ज्ञानरूपेण सर्वदा ।
एवं न प्रतिपद्यन्ते रागमोहमदान्विताः ॥ १२.२२१.३० ॥
മൂന്നിനെയും കടന്ന സിദ്ധന്മാർ എപ്പോഴും ജ്ഞാനരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; എന്നാൽ രാഗം, മോഹം, മദം എന്നിവയോടു കൂടിയവർ ഇങ്ങനെ പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
12.221.31
वेदबाह्या दुरात्मानः संसारे दुःखभागिनः ।
आगमानुगतज्ञाना बुद्धियुक्ता भवन्ति ते ॥ १२.२२१.३१ ॥
വേദബാഹ്യരായ ദുരാത്മാക്കൾ സംസാരത്തിൽ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു. ആഗമാനുസാരിയായ ജ്ഞാനമുള്ളവർ ബുദ്ധിയുക്തരാകുന്നു.
12.221.32
बुद्ध्या भवति बुद्ध्या त्वं यद्बुद्धं चात्मरूपवत् ।
तमस्यन्धे न संदेहात्परं यान्ति न संशयः ॥ १२.२२१.३२ ॥
ബുദ്ധിയാൽ തന്നെ ഭവിക്കുന്നു; നീ അറിഞ്ഞത് ആത്മരൂപം പോലെയാണ്. ഇരുണ്ട അന്ധകാരത്തിൽ സംശയത്താലല്ല, അവർ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.221.33
नित्यनैमित्तिकान्कृत्वा पापहानिमवाप्य च ।
शुद्धसत्वा महात्मानो ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १२.२२१.३३ ॥
നിത്യ-നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത്, പാപനാശം നേടി, ശുദ്ധസത്ത്വരായ മഹാത്മാക്കൾ ജ്ഞാനത്താൽ കളങ്കം കഴുകപ്പെട്ടവരാകുന്നു.
12.221.34
असक्ताः परिवर्तन्ते संसरन्त्यथ वायुवत् ।
न युज्यन्तेऽथवा क्लेशैरहंभावोद्भवैः सह ॥ १२.२२१.३४ ॥
അവർ ആസക്തിയില്ലാതെ കാറ്റുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, സംസാരത്തിൽ അലയുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ അഹംഭാവത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ക്ലേശങ്ങളോട് അവർ ചേരുന്നില്ല.
12.221.35
इतस्ततः समाहृत्य ज्ञानं निर्वर्णयन्त्युत ।
ज्ञानान्वितस्तमो हन्यादर्कवत्स महामतिः ॥ १२.२२१.३५ ॥
ഇവിടെയും അവിടെയും ജ്ഞാനം ശേഖരിച്ച് അവർ അതിനെ നിർണയിക്കുന്നു. ജ്ഞാനസമ്പന്നനായ മഹാമതി സൂര്യനെപ്പോലെ ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കണം.
12.221.36
एवमात्मानमन्वीक्ष्य नानादुःखसमन्वितम् ।
देहं पङ्कमले मग्नं निर्मलं परमार्थतः ॥ १२.२२१.३६ ॥
ഇങ്ങനെ പലവിധ ദുഃഖങ്ങളോടു കൂടിയ ആത്മാവിനെ പരിശോധിച്ച്, ചെളിയിലും മാലിന്യത്തിലും മുങ്ങിയ ദേഹത്തെ പരമാർത്ഥത്തിൽ നിർമ്മലമെന്ന് അറിഞ്ഞ്.
12.221.37
तमेवं सर्वदुःखात्तु मोचयेत्परमात्मवान् ।
ब्रह्मचर्यव्रतोपेतः सर्वसङ्गबहिष्कृतः।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा परं निर्वाणमृच्छति ॥ १२.२२१.३७ ॥
പരമാത്മാവിനെ അറിയുന്നവൻ അവനെ (ആത്മാവിനെ) എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽനിന്നും മോചിപ്പിക്കട്ടെ. ബ്രഹ്മചര്യവ്രതമുള്ളവനും എല്ലാ സംഗങ്ങളിൽനിന്നും അകന്നവനും ലഘുവായി ആഹരിക്കുന്നവനും ശുദ്ധാത്മാവുമായവൻ പരമനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.221.38
इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्याद्विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२१.३८ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, പ്രാണവായു, രക്തം, മാംസം, അസ്ഥി എന്നിവ ക്രമത്തിൽ നശിക്കുന്നു; അവ തങ്ങളുടെ തന്നെ ധാതുവിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
12.221.39
कारणानुगतं कार्यं यदि तच्च विनश्यति ।
अलिङ्गस्य कथं लिङ्गं युज्यते तन्मृषा दृढम् ॥ १२.२२१.३९ ॥
കാരണത്തെ പിന്തുടരുന്ന കാര്യവും നശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ലക്ഷണമില്ലാത്തവന് ലക്ഷണം എങ്ങനെ ചേരും? അത് ദൃഢമായി മിഥ്യയാണ്.
12.221.40
न त्वेव हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमर्त्यस्य च मर्त्येन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२१.४० ॥
എന്നാൽ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യാതൊരു ഹേതുക്കളും ഇല്ല. അമർത്യന് മർത്യനോട് സാമാന്യത്വം ഘടിക്കില്ല.
12.221.41
लोकदृष्टो यथा जातेः स्वेदजः पुरुषः स्त्रियाम् ।
कृतानुस्मरणात्सिद्धो वेदगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२२१.४१ ॥
ലോകത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ സ്ത്രീയിൽനിന്ന് ജനിക്കുന്ന പുരുഷൻ (ജനനത്തിൽ), ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളുടെ ഓർമ്മയാൽ സ്ഥാപിതനും വേദത്താൽ അറിയേണ്ടവനുമായ പരമപുരുഷനുണ്ട്.
12.221.42
प्रत्यक्षानुगतो वेदो नामहेतुभिरिष्यते ॥ १२.२२१.४२ ॥
പ്രത്യക്ഷത്തെ പിന്തുടരുന്ന വേദം, നാമഹേതുക്കളാൽ (പ്രമാണമായി) അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.221.43
यथा शाखा हि वै शाखा तरोः संबध्यते तदा ।
श्रुत्या तथापरोप्यात्मा दृश्यते सोऽप्यलिङ्गवान्।
अलिङ्गसाध्यं तद्ब्रह्म बहवः सन्ति हेतवः ॥ १२.२२१.४३ ॥
ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ ആ വൃക്ഷത്തോട് ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശ്രുതിയാൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ട ആത്മാവും കാണപ്പെടുന്നു, അത് ലക്ഷണരഹിതമാണെങ്കിലും. ലക്ഷണരഹിതമായ ആ ബ്രഹ്മം സാധിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്; അതിന് പല മാർഗങ്ങളുണ്ട്.
12.221.44
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२१.४४ ॥
ലോകജീവിതത്തിന്റെ ക്രമീകരണവും ദാനധർമ്മഫലത്തിന്റെ പ്രാപ്തിയും; അതിനുവേണ്ടിയാണ് വേദശബ്ദങ്ങളും ലൗകിക വ്യവഹാരങ്ങളും.
12.221.45
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदस्तीदमस्तीति न किंचित्प्रतिदृश्यते ॥ १२.२२१.४५ ॥
ഇങ്ങനെ മനസ്സുകൊണ്ട് നന്നായി വിചാരിച്ചാൽ ഇവ പല ഹേതുക്കളാണ്. 'ഇതുണ്ട്, ഇതുണ്ട്' എന്നു വ്യക്തമായി ഒന്നും കാണുന്നില്ല.
12.221.46
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२१.४६ ॥
ഇങ്ങനെ വിചാരിച്ച് ഓരോന്നിന്റെയും പിന്നാലെ ഓടുന്നവരുടെ ബുദ്ധി എവിടെയോ ഉറയ്ക്കുന്നു; അവിടെ അത് വൃക്ഷംപോലെ ജീർണിക്കുന്നു.
12.221.47
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ति हस्तिनो हस्तिपैर्यथा ॥ १२.२२१.४७ ॥
ഇങ്ങനെ അർത്ഥങ്ങളാലും അനർത്ഥങ്ങളാലും ദുഃഖിതരായ സർവജീവികളും, ആനകളെ പാപ്പാന്മാർ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, ആഗമങ്ങളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്നു.
12.221.48
न जातु कामः कामामामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिर्वधते ॥ १२.२२१.४८ ॥
ആഗ്രഹം ഒരിക്കലും വിഷയഭോഗം കൊണ്ട് ശാന്തമാകുന്നില്ല; നെയ്യ് ഒഴിച്ചാൽ തീ വീണ്ടും ആളിക്കത്തുന്നതുപോലെ അത് വീണ്ടും വളരുന്നു.
12.221.49
अर्थांस्तथाऽत्यन्तदुःखाबहांश्च ।
लिप्सन्त एके बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२१.४९ ॥
അത്യന്തം ദുഃഖം വരുത്തുന്ന ധനങ്ങളെ മോഹിക്കുന്ന പലരും ക്ഷീണിച്ചുണങ്ങി, വലിയ ദുഃഖത്തിൽ വീണ് സുഖം ഉപേക്ഷിച്ച് മരണത്തിന്റെ വശത്തേക്ക് പോകുന്നു.
12.221.50
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मन्त्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२१.५० ॥
നശ്വരവും അസ്ഥിരവുമായ ജീവിതമുള്ളവന് ബന്ധുക്കൾകൊണ്ടും സമ്പാദിച്ച ഉപദേശങ്ങൾകൊണ്ടും എന്തു പ്രയോജനം? എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പോകുന്നവൻ തിരിച്ചുവരുന്നില്ല.
12.221.51
स्वं भूमितोयानलवायवो हि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य कुतो रतिर्भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२१.५१ ॥
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു എന്നിവ സ്വന്തം ശരീരത്തെ എപ്പോഴും പരിപാലിക്കുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞശേഷം ഈ ലോകത്തിൽ ആസക്തി എവിടെനിന്ന്? ഇത് രണ്ടുവിധത്തിൽ നശിക്കുന്നതാണ്; ഇതിന്റെ പ്രവൃത്തിക്ക് സ്ഥിരതയില്ല.
12.221.52
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरनुवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२१.५२ ॥
ഈ കപടമില്ലാത്ത, കളങ്കമില്ലാത്ത, പരമമായ, ദോഷരഹിതമായ, ആത്മസാക്ഷിയായ വാക്യം കേട്ട് രാജാവ് വിസ്മയിച്ച്, വീണ്ടും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.