มหาภารตะ · อัธยายะ 12.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.221.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२१.१ ॥
พระเจ้าชนกผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ได้รับคำสอนจากฤๅษีผู้สูงสุดแล้ว ทรงทูลถามอีกครั้งเรื่องความมีและความไม่มีในโลกหน้า
12.221.2
भगवन्यदिदं प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२१.२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หากมีความรู้สึกตัวของผู้ใดคงอยู่หลังความตาย เช่นนั้นแล้วความไม่รู้จะทำอะไรได้ หรือความรู้จะทำอะไรได้
12.221.3
विवादादेव सिद्धोऽसौ कारणस्येव वेदना ।
चेतनो विद्यते ह्यत्र हैतुकं च मनोगतम् ॥ १२.२२१.३ ॥
สิ่งนั้นถูกยืนยันได้ด้วยการโต้แย้งเท่านั้น เหมือนความเจ็บปวดที่เกิดจากเหตุ ที่นี่มีผู้มีจิตสำนึกอยู่ และสิ่งที่มีเหตุผล และสิ่งที่อยู่ในใจด้วย
12.221.4
आगमादेव सिद्धोऽसौ स्वताः सिद्धा इति श्रुतिः ।
वर्तते पृथगन्योन्यं न ह्यपःश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२१.४ ॥
สิ่งนั้นถูกยืนยันได้ด้วยคัมภีร์เท่านั้น ศรุติกล่าวว่าสิ่งเหล่านั้นตั้งอยู่ได้ด้วยตนเอง สิ่งเหล่านั้นดำรงอยู่แยกจากกัน ไม่พึ่งพาน้ำในการกระทำ
12.221.5
चेतनो ह्यंशवस्तत्र स्वमूर्तं धारयन्त्यतः ।
स्वभावं पौरुषं कर्म ह्यात्मानं तमुपाश्रितम्।
तमाश्रित्य प्रवर्तन्ते देहिनो देहबन्धनाः ॥ १२.२२१.५ ॥
ส่วนต่าง ๆ ของผู้มีจิตสำนึกนั้น ย่อมรับเอารูปของตนเอง ธรรมชาติ ความพยายามของมนุษย์ และการกระทำ ย่อมดำเนินไปโดยอาศัยอาตมันนั้น ผู้มีร่างกายที่ผูกพันกับกายย่อมทำงานได้เพราะอาศัยอาตมันนั้น
12.221.6
गुणज्ञानमभिज्ञानं तस्य लिङ्गानुशब्दयत् ।
पृथिव्यादिषु भूतेषु तत्तदाहुर्निदर्शनम् ॥ १२.२२१.६ ॥
ความรู้ในคุณลักษณะของพระองค์คือการจำได้ ซึ่งบ่งชี้ด้วยเครื่องหมาย ในธาตุต่าง ๆ เช่นดิน แต่ละอย่างถูกเรียกว่าเป็นการแสดงให้เห็นถึงพระองค์
12.221.7
आत्माऽसौ वर्तते भिन्नस्तत्रतत्र समन्वितः ।
परमात्मा तथीवैको देवेऽस्मिन्निति वै श्रुतिः ॥ १२.२२१.७ ॥
อาตมันนั้นดำรงอยู่ แม้แยกกันแต่ก็เชื่อมโยงกับแต่ละที่ไปตามลำดับ ปรมาตมันก็เช่นเดียวกัน เป็นหนึ่งเดียว ในพระเจ้าองค์นี้ ศรุติกล่าวไว้เช่นนั้น
12.221.8
आकाशं वायुरूष्भा च स्नेहो यच्चापि पार्थिवम् ।
यथा त्रिधा प्रवर्तन्ते तथाऽसौ पुरुषः स्मृतः ॥ १२.२२१.८ ॥
อากาศ ลม ความร้อน ความชื้น และสิ่งที่เป็นดิน เมื่อดำเนินไปในสามทาง ฉันใด บุรุษนั้นก็ถูกกล่าวถึงฉันนั้น
12.221.9
पपस्यन्तर्हितं यद्वत्तद्वद्व्याप्तं महात्मकम् ।
पूर्वं नैश्चर्ययोगेन तस्मादेतन्न शेपवान् ॥ १२.२२१.९ ॥
เหมือนสิ่งที่ซ่อนอยู่ภายใน รูปอันยิ่งใหญ่และแผ่ซ่านไปทั่วนั้นก็เป็นเช่นนั้น ในกาลก่อนด้วยอำนาจโยคะแห่งความเป็นใหญ่ สิ่งนั้นจึงไม่มีขอบเขตจำกัด
12.221.10
शब्दाः कालः क्रिया देहो ममैकस्वैव कल्पना ।
स्वभावं तन्मयं त्वेदं मायारूपं तु भेदवत् ॥ १२.२२१.१० ॥
เสียง กาล การกระทำ และร่างกาย ล้วนเป็นเพียงการจินตนาการของเราหนึ่งเดียว สิ่งนี้ซึ่งประกอบด้วยธรรมชาติของพระองค์เอง มีรูปของมายา แต่กลับปรากฏเหมือนถูกแบ่งแยก
12.221.11
नानाख्यं परं शुद्धं निर्विकल्पं परात्मकम् ।
लिङ्गादि देवमध्यास्ते ज्ञानं देवस्य तत्तथा ॥ १२.२२१.११ ॥
มีนามมากมาย เป็นสูงสุด บริสุทธิ์ ไม่มีการแบ่งแยกด้วยความคิด ประกอบด้วยปรมาตมัน พระเจ้าประทับอยู่ในลึงค์และสิ่งอื่น ความรู้เกี่ยวกับพระเจ้าก็เป็นเช่นนั้นด้วย
12.221.12
चिन्मयोऽयं हि नादाख्यः शब्दश्चासौ मनो महान् ।
गतिमानुत संधत्ते वर्णमत्तत्पदान्वितम् ॥ १२.२२१.१२ ॥
สิ่งนี้ประกอบด้วยจิตสำนึก เสียงที่เรียกว่านาทะ นั่นคือมหาจิต ซึ่งเมื่อเคลื่อนไหวย่อมเชื่อมเสียงที่มีอักษรและเชื่อมโยงกับถ้อยคำเหล่านั้น
12.221.13
कायो नास्ति च तेषां वै अवकाशस्तथा परम् ।
एतेनोढा इति चाख्याताः सर्वे ते धर्मदूषकाः ॥ १२.२२१.१३ ॥
พวกเขาไม่มีร่างกาย และไม่มีที่พักเช่นกัน ด้วยเหตุนี้จึงเรียกว่าผู้หลงผิด พวกเขาทั้งหมดเป็นผู้ทำลายธรรม
12.221.14
अवन्धनमविज्ञानाज्ज्ञानं तद्भुवमव्ययम् ।
नानाभेदविकल्पने येषामात्मा स्मृतः सदा ॥ १२.२२१.१४ ॥
ความรู้นั้นไม่ผูกพันด้วยอวิชชา เป็นสิ่งมั่นคงและไม่เสื่อมสลาย สำหรับผู้ที่คิดเสมอว่าอาตมันถูกยึดไว้ในการจินตนาการความแตกต่างนานาประการ
12.221.15
प्रकृतेरपरस्तेषां बहवोऽप्यात्मवादिनः ।
विरोधो ह्यात्मसन्मायां न तेषां सिद्ध एव हि।
अन्यदा च गृहीतै…वेदबाह्यास्ततः स्मृताः ॥ १२.२२१.१५ ॥
แต่ในหมู่พวกเขา มีผู้สอนเรื่องอาตมันที่แยกจากธรรมชาติอยู่มาก คำสอนเรื่องมายาของอาตมันของพวกเขาย่อมขัดแย้งกันเอง และไม่ได้รับการยืนยันสำหรับพวกเขา ... เมื่อยึดถือในเวลาอื่น ... ด้วยเหตุนี้พวกเขาจึงถูกถือว่าอยู่นอกเวท
12.221.16
एकानेकात्मकं तेषां प्रतिषेधो हि भेदनुत् ।
तस्माद्वेदस्य हृदयमद्वैध्यमिति विद्धि तत् ॥ १२.२२१.१६ ॥
การปฏิเสธลักษณะทั้งที่เป็นหนึ่งและเป็นหลายของพวกเขา ย่อมขจัดความแตกแยก เพราะฉะนั้นจงรู้ว่านี่คือหัวใจของเวท คืออทวิภาวะ
12.221.17
वेदादृष्टेरयं लोकः सर्वार्थेषु प्रवर्तते ।
तस्माच्च स्मृतयो जाताः सेतिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.२२१.१७ ॥
ด้วยพลังที่มองไม่เห็นของเวท โลกนี้จึงดำเนินไปในกิจการทั้งปวง เพราะฉะนั้นคัมภีร์สมฤติพร้อมกับอิติหาสะหลายประเภทจึงเกิดขึ้น
12.221.18
न यन्न साध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत् ।
इन्द्रियाणि च भूरीणि परा च प्रकृतिर्मनः ॥ १२.२२१.१८ ॥
สิ่งที่ไม่อาจทำให้สำเร็จได้นั้นคือพรหมัน ไม่มีจุดเริ่มต้น ตรงกลาง หรือจุดสิ้นสุด อินทรีย์มีจำนวนมาก และประกติอันสูงสุดคือใจ
12.221.19
आत्मा च परमः शुद्धः प्रोक्तोऽसौ परमः पुमान् ॥ १२.२२१.१९ ॥
อาตมันถูกกล่าวว่าเป็นสูงสุดและบริสุทธิ์ นั่นคือบุรุษสูงสุด
12.221.20
उत्पत्तिलक्षणं चेदं विपरीतमथोभयोः ।
यो वेत्ति प्रकृतिं नित्यं तथा चैवात्मनस्तु ताम्।
प्रदहत्येष कर्माख्यं दावोद्भूत इवानलः ॥ १२.२२१.२० ॥
นี่คือเครื่องหมายของการเกิดขึ้น ซึ่งตรงข้ามกับทั้งสอง ผู้ที่รู้ประกฤติอยู่เสมอ และอาตมันเช่นนั้นด้วย ย่อมเผากรรมนั้นให้มอดไหม้ ดุจไฟที่ลุกขึ้นในป่าที่กำลังลุกไหม้
12.221.21
चिन्मात्रपरमः शुद्धः सर्वाकृतिषु वर्तते ॥ १२.२२१.२१ ॥
ผู้บริสุทธิ์ผู้มีสูงสุดเพียงเป็นจิตบริสุทธิ์ย่อมดำรงอยู่ในรูปทั้งปวง
12.221.22
आकाशकल्पं विमलं नानाशक्तिसमन्वितम् ।
तापनं सर्वभूतानां ज्योतिषां मध्यमस्थितिम्।
दुःखमस्ति न निर्दुःखं तद्विद्वान्न च लिप्यति ॥ १२.२२१.२२ ॥
เหมือนอากาศ บริสุทธิ์ ปราศจากมลทิน ประกอบด้วยพลังนานาประการ ให้ความร้อนแก่สรรพสัตว์ ตั้งอยู่กลางแห่งแสงทั้งหลาย มีทุกข์อยู่ในนั้น แต่ก็ปราศจากทุกข์ ผู้มีปัญญาย่อมไม่ติดข้องในนั้น
12.221.23
असावश्नाति यद्वत्तद्वमरोऽश्नाति यन्मधु ।
एवमेव महानात्मा नात्मानमवबुध्यते ॥ १२.२२१.२३ ॥
เหมือนดังที่ผู้นั้นกินอยู่ และอมตะกินน้ำผึ้งฉันใด อาตมันอันยิ่งใหญ่ก็ฉันนั้น ย่อมไม่รู้จักตนเอง
12.221.24
एवंभूतस्त्वमित्यत्र स्वाधितो बुद्ध्यते परम ।
बुधस्य बोधनं तत्र क्रियते सद्भिरित्युत।
न बुधस्येति वै कश्चिन्न तथावच्छृणुष्व मे ॥ १२.२२१.२४ ॥
ท่านเป็นเช่นนี้ดังนี้ ที่นี้ สิ่งสูงสุดย่อมถูกรู้ด้วยตนเองโดยการชี้แนะตนเอง การปลุกให้ผู้มีปัญญาตื่นนั้นกระทำโดยผู้ดี และไม่มีใครเป็นของผู้มีปัญญา จงฟังเราตามที่เป็นจริงเถิด
12.221.25
शोकमस्य न गत्वा ते शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
लोकं निध्नन्ति संभिन्ना ज्ञातिनोत्र वदन्त्युत ॥ १२.२२१.२५ ॥
คนที่ปล้นคัมภีร์ทั้งหลาย ไม่รู้ความโศกของสิ่งนั้น ย่อมทำลายโลก ผู้แตกแยกสับสน ที่นี้พวกเขาพูดกันอย่างนี้
12.221.26
एवं तस्य विभोः कृत्यं धातुरस्य महात्मनः ।
क्षमन्ति ते महात्मानः सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥ १२.२२१.२६ ॥
ดังนี้ มหาตมะทั้งหลายผู้ปราศจากคู่ตรงข้ามทั้งปวง ย่อมอดทนต่อการกระทำของพระผู้เป็นใหญ่ทั่วไปและผู้สร้างอันยิ่งใหญ่นั้น
12.221.27
अतोऽन्यथा महात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १२.२२१.२७ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ที่เห็นมหาตมะเป็นอย่างอื่น บาปอะไรเล่าที่เขาไม่ได้กระทำ โจรผู้ขโมยอาตมันจะมีบาปอะไรที่ไม่ได้กระทำ
12.221.28
तस्य संयोगयोगेन शुचिरप्यशुचिर्भवेत् ।
अशुचिश्च शुचिश्चापि ज्ञानाद्देहादयो यथा ॥ १२.२२१.२८ ॥
ด้วยการประกอบเข้ากับสิ่งนั้น ผู้บริสุทธิ์อาจกลายเป็นไม่บริสุทธิ์ และผู้ไม่บริสุทธิ์อาจกลายเป็นบริสุทธิ์ ดังที่ร่างกายและสิ่งอื่นๆ ปรากฏขึ้นด้วยความรู้
12.221.29
दृश्यं न चैव दृष्टं स्याद्दृष्टं दृश्यं तु नैव च ॥ १२.२२१.२९ ॥
สิ่งที่ถูกเห็นจะไม่กลายเป็นผู้เห็น และผู้เห็นก็จะไม่กลายเป็นสิ่งที่ถูกเห็นเช่นกัน
12.221.30
अतीतत्रितयाः सिद्धा ज्ञानरूपेण सर्वदा ।
एवं न प्रतिपद्यन्ते रागमोहमदान्विताः ॥ १२.२२१.३० ॥
ผู้สำเร็จที่ล่วงพ้นทั้งสามสิ่งย่อมดำรงอยู่ในรูปของความรู้เสมอ แต่ผู้ประกอบด้วยราคะ โมหะ และมานะ ย่อมไม่บรรลุได้เช่นนี้
12.221.31
वेदबाह्या दुरात्मानः संसारे दुःखभागिनः ।
आगमानुगतज्ञाना बुद्धियुक्ता भवन्ति ते ॥ १२.२२१.३१ ॥
ผู้ที่อยู่นอกเวท มีจิตชั่วร้าย ย่อมมีส่วนในทุกข์ในสังสารวัฏ ส่วนผู้ที่มีความรู้ดำเนินตามอาคม ย่อมประกอบด้วยปัญญา
12.221.32
बुद्ध्या भवति बुद्ध्या त्वं यद्बुद्धं चात्मरूपवत् ।
तमस्यन्धे न संदेहात्परं यान्ति न संशयः ॥ १२.२२१.३२ ॥
เกิดขึ้นด้วยปัญญา และสิ่งที่ท่านรู้แล้วก็เหมือนรูปของตน ผู้เหล่านั้นไม่บรรลุสิ่งสูงสุดในความมืดอันลึก และไม่ได้มาด้วยความสงสัย ไม่มีความสงสัยเลย
12.221.33
नित्यनैमित्तिकान्कृत्वा पापहानिमवाप्य च ।
शुद्धसत्वा महात्मानो ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १२.२२१.३३ ॥
เมื่อได้กระทำกิจประจำและกิจเฉพาะกาล และได้การละบาป มหาตมะผู้มีจิตบริสุทธิ์ มลทินของท่านถูกชำระด้วยความรู้
12.221.34
असक्ताः परिवर्तन्ते संसरन्त्यथ वायुवत् ।
न युज्यन्तेऽथवा क्लेशैरहंभावोद्भवैः सह ॥ १२.२२१.३४ ॥
ไม่ยึดติด ท่านย่อมเคลื่อนไปและท่องเที่ยวในสังสารวัฏเหมือนลม หรือไม่ถูกผูกติดกับความทุกข์ที่เกิดจากความรู้สึกว่า "ฉัน"
12.221.35
इतस्ततः समाहृत्य ज्ञानं निर्वर्णयन्त्युत ।
ज्ञानान्वितस्तमो हन्यादर्कवत्स महामतिः ॥ १२.२२१.३५ ॥
รวบรวมความรู้จากที่นี่และที่นั่น แล้วพวกเขาย่อมกำหนดความรู้นั้น ผู้มีจิตใหญ่ ประกอบด้วยความรู้ ควรทำลายความมืดเหมือนพระอาทิตย์
12.221.36
एवमात्मानमन्वीक्ष्य नानादुःखसमन्वितम् ।
देहं पङ्कमले मग्नं निर्मलं परमार्थतः ॥ १२.२२१.३६ ॥
ดังนี้ เมื่อได้พิจารณาอาตมัน ที่ประกอบด้วยทุกข์นานาประการ และกายที่จมอยู่ในโคลนและสิ่งสกปรก รู้ว่าเป็นของปราศจากมลทินตามความจริงสูงสุด
12.221.37
तमेवं सर्वदुःखात्तु मोचयेत्परमात्मवान् ।
ब्रह्मचर्यव्रतोपेतः सर्वसङ्गबहिष्कृतः।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा परं निर्वाणमृच्छति ॥ १२.२२१.३७ ॥
ผู้รู้อาตมันอันสูงสุดพึงช่วยให้เขาพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ผู้ประกอบด้วยพรหมจรรย์ ปลีกตนจากความยึดติดทั้งปวง กินเบาๆ มีอาตมันบริสุทธิ์ ย่อมบรรลุนิพพานอันสูงสุด
12.221.38
इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्याद्विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२१.३८ ॥
อินทรีย์ มนะ ลม โลหิต เนื้อ และกระดูก ย่อมดับไปตามลำดับ และแต่ละอย่างกลับคืนสู่ธาตุของตน
12.221.39
कारणानुगतं कार्यं यदि तच्च विनश्यति ।
अलिङ्गस्य कथं लिङ्गं युज्यते तन्मृषा दृढम् ॥ १२.२२१.३९ ॥
ถ้าผลที่ตามเหตุนั้นก็ดับไปด้วย เครื่องหมายจะถูกผูกกับสิ่งที่ไม่มีเครื่องหมายได้อย่างไร นั่นเป็นความเท็จอย่างแน่นอน
12.221.40
न त्वेव हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमर्त्यस्य च मर्त्येन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२१.४० ॥
แต่ไม่มีเหตุใดๆ ที่ตั้งอยู่ในรูปร่างเลย ความเสมอกันระหว่างผู้ไม่ตายกับผู้ตายย่อมไม่อาจเป็นไปได้
12.221.41
लोकदृष्टो यथा जातेः स्वेदजः पुरुषः स्त्रियाम् ।
कृतानुस्मरणात्सिद्धो वेदगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२२१.४१ ॥
ดังที่มนุษย์ผู้เกิดจากมารดาย่อมถูกมองเห็นตามกำเนิดในโลก ฉันนั้น ปุรุษะสูงสุดซึ่งสถาปนาได้ด้วยการระลึกถึงกรรมที่ได้กระทำแล้ว และอันพระเวทให้รู้ได้ ย่อมดำรงอยู่
12.221.42
प्रत्यक्षानुगतो वेदो नामहेतुभिरिष्यते ॥ १२.२२१.४२ ॥
พระเวทซึ่งดำเนินตามการรับรู้ด้วยประสาท ย่อมได้รับการยอมรับด้วยเหตุผลแห่งนามทั้งหลาย
12.221.43
यथा शाखा हि वै शाखा तरोः संबध्यते तदा ।
श्रुत्या तथापरोप्यात्मा दृश्यते सोऽप्यलिङ्गवान्।
अलिङ्गसाध्यं तद्ब्रह्म बहवः सन्ति हेतवः ॥ १२.२२१.४३ ॥
เปรียบเหมือนกิ่งที่ผูกติดกับต้นไม้ ฉันนั้น อาตมันที่ไม่มีเครื่องหมาย ก็ถูกเห็นว่าถูกประกอบขึ้นตามที่พระศรุติกล่าวไว้ พรหมันซึ่งไม่มีเครื่องหมาย เป็นสิ่งที่ต้องบรรลุ และมีเหตุปัจจัยมากมายที่นำไปสู่พรหมันนั้น
12.221.44
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२१.४४ ॥
การดำเนินชีวิตในโลกและการได้รับผลแห่งการให้ทานและธรรม ล้วนเพื่อความมุ่งหมายนั้น ถ้อยคำแห่งพระเวทและการปฏิบัติในโลกก็มีขึ้นเพื่อความมุ่งหมายนั้นเช่นกัน
12.221.45
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदस्तीदमस्तीति न किंचित्प्रतिदृश्यते ॥ १२.२२१.४५ ॥
เมื่อใจพิจารณาโดยชอบดังนี้ เหตุปัจจัยเหล่านี้จึงมีอยู่มากมาย ไม่มีสิ่งใดที่จะเห็นได้ชัดว่า นี่คืออย่างนี้ นี่คืออย่างนี้
12.221.46
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२१.४६ ॥
สำหรับผู้ที่ไตร่ตรองอยู่อย่างนี้ วิ่งตามสิ่งนั้นสิ่งนี้ไปทุกอย่าง ปัญญาย่อมตั้งมั่นอยู่ที่ใดที่หนึ่ง และที่นั่นก็เสื่อมโทรมไปเหมือนต้นไม้
12.221.47
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ति हस्तिनो हस्तिपैर्यथा ॥ १२.२२१.४७ ॥
สรรพสัตว์ทั้งปวงต่างทุกข์ทรมานด้วยสิ่งที่เป็นประโยชน์และสิ่งที่ไร้ประโยชน์ ถูกลากจูงไปด้วยคำสอนในคัมภีร์ เหมือนช้างที่ถูกควาญช้างลากจูงไป
12.221.48
न जातु कामः कामामामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिर्वधते ॥ १२.२२१.४८ ॥
กามไม่เคยสงบลงด้วยการเสพวัตถุแห่งกาม เปรียบเหมือนไฟที่ถูกเติมด้วยเนยใสก็ลุกโชนยิ่งขึ้น ฉันนั้น กามย่อมเติบโตขึ้นอีกแล้วอีกเล่า
12.221.49
अर्थांस्तथाऽत्यन्तदुःखाबहांश्च ।
लिप्सन्त एके बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२१.४९ ॥
บางพวกผู้แห้งเหี่ยวจำนวนมาก ปรารถนาทรัพย์ที่นำความทุกข์อย่างยิ่งมาให้ ย่อมตกสู่ความทุกข์ที่ใหญ่หลวงยิ่งขึ้น ละทิ้งความสุข แล้วก็ไปอยู่ใต้อำนาจของความตาย
12.221.50
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मन्त्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२१.५० ॥
ญาติพี่น้องและคำปรึกษาที่รวบรวมไว้จะมีประโยชน์อะไรแก่ผู้ที่มีชีวิตอันเสื่อมสลายและไม่เที่ยงแท้ เขาละทิ้งทุกสิ่งไปแล้วก็จากไปในพริบตา ไปแล้วก็ไม่กลับมาอีก
12.221.51
स्वं भूमितोयानलवायवो हि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य कुतो रतिर्भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२१.५१ ॥
ดิน น้ำ ไฟ และลม ย่อมคอยค้ำจุนร่างกายอยู่เสมอ รู้เช่นนี้แล้ว ความยินดีในภพนี้จะมาจากที่ใดเล่า อนึ่ง กรรมในร่างนี้ก็ไม่มีอะไรที่คงทนอยู่ได้ เพราะมันเสื่อมสลายไปได้สองทาง
12.221.52
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरनुवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२१.५२ ॥
พระราชาทรงเห็นถ้อยคำเหล่านี้ที่ปราศจากการยึดถือ บริสุทธิ์ ไม่มีโทษ และมีอาตมันเป็นพยาน จึงทรงประหลาดพระทัย แล้วก็ทรงเริ่มซักถามเรื่องนี้อีกครั้ง