ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.221.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२१.१ ॥
ନରଦେବ ଜନକ ପରମ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ପରଲୋକ ବିଷୟରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅଭାବ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
12.221.2
भगवन्यदिदं प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२१.२ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯଦି କାହାରିକୁ ଚେତନା ରହେ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନ କ'ଣ କରିବ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ କ'ଣ କରିବ?
12.221.3
विवादादेव सिद्धोऽसौ कारणस्येव वेदना ।
चेतनो विद्यते ह्यत्र हैतुकं च मनोगतम् ॥ १२.२२१.३ ॥
ବିବାଦରୁ ହିଁ ତାହା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, କାରଣରୁ ବେଦନା ପରି। ଏଠାରେ ଚେତନ ଅଛି, ଏବଂ ତର୍କସମ୍ମତ ଓ ମନୋଗତ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
12.221.4
आगमादेव सिद्धोऽसौ स्वताः सिद्धा इति श्रुतिः ।
वर्तते पृथगन्योन्यं न ह्यपःश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२१.४ ॥
ଆଗମରୁ ହିଁ ତାହା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ପୃଥକ ରହନ୍ତି; କର୍ମରେ ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ ନକରି।
12.221.5
चेतनो ह्यंशवस्तत्र स्वमूर्तं धारयन्त्यतः ।
स्वभावं पौरुषं कर्म ह्यात्मानं तमुपाश्रितम्।
तमाश्रित्य प्रवर्तन्ते देहिनो देहबन्धनाः ॥ १२.२२१.५ ॥
ଚେତନର ଅଂଶସବୁ ସେଠାରେ ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସ୍ୱଭାବ, ପୌରୁଷ ଓ କର୍ମ ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦେହବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିତ ଦେହୀମାନେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.221.6
गुणज्ञानमभिज्ञानं तस्य लिङ्गानुशब्दयत् ।
पृथिव्यादिषु भूतेषु तत्तदाहुर्निदर्शनम् ॥ १२.२२१.६ ॥
ତାଙ୍କର ଗୁଣଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରିଚୟ; ତାହା ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ପ୍ରଭୃତି ଭୂତସମୂହରେ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ନିଦର୍ଶନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.221.7
आत्माऽसौ वर्तते भिन्नस्तत्रतत्र समन्वितः ।
परमात्मा तथीवैको देवेऽस्मिन्निति वै श्रुतिः ॥ १२.२२१.७ ॥
ସେଇ ଆତ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ରହେ; ପରମାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ — ଏହି ଦେବତାରେ, ଏପରି ଶ୍ରୁତି କହେ।
12.221.8
आकाशं वायुरूष्भा च स्नेहो यच्चापि पार्थिवम् ।
यथा त्रिधा प्रवर्तन्ते तथाऽसौ पुरुषः स्मृतः ॥ १२.२२१.८ ॥
ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଊଷ୍ମା, ସ୍ନେହ ଏବଂ ପାର୍ଥିବ ଯାହା — ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ପାଇଲାପରି, ସେହି ପୁରୁଷ ସ୍ମରଣୀୟ।
12.221.9
पपस्यन्तर्हितं यद्वत्तद्वद्व्याप्तं महात्मकम् ।
पूर्वं नैश्चर्ययोगेन तस्मादेतन्न शेपवान् ॥ १२.२२१.९ ॥
ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ପରି, ସେହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ ମହାତ୍ମ-ସ୍ବରୂପ ଏହା; ପୂର୍ବରୁ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ଯୋଗରେ — ତେଣୁ ଏହା ଶେଷବିଶିଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
12.221.10
शब्दाः कालः क्रिया देहो ममैकस्वैव कल्पना ।
स्वभावं तन्मयं त्वेदं मायारूपं तु भेदवत् ॥ १२.२२१.१० ॥
ଶବ୍ଦ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ଦେହ — ମୋର ଏକମାତ୍ର କଳ୍ପନା; ଏହା ତାହାରି ସ୍ୱଭାବରୁ ଗଠିତ, ମାୟାରୂପ; ତଥାପି ଭେଦଯୁକ୍ତ ପରି ଦିଶେ।
12.221.11
नानाख्यं परं शुद्धं निर्विकल्पं परात्मकम् ।
लिङ्गादि देवमध्यास्ते ज्ञानं देवस्य तत्तथा ॥ १२.२२१.११ ॥
ଅନେକ ନାମବିଶିଷ୍ଟ, ପରମ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ପରାତ୍ମ-ସ୍ବରୂପ — ଲିଙ୍ଗାଦିରେ ଦେବ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ଦେବଙ୍କ ସେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.221.12
चिन्मयोऽयं हि नादाख्यः शब्दश्चासौ मनो महान् ।
गतिमानुत संधत्ते वर्णमत्तत्पदान्वितम् ॥ १२.२२१.१२ ॥
ଏହା ଚିନ୍ମୟ; ନାଦ ନାମକ ଶବ୍ଦ; ସେହି ମହାନ ମନ; ତାହା ଗତିଶୀଳ ହୋଇ ବର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ, ସେହି ପଦାନ୍ୱିତ (ଶବ୍ଦ) ରଚେ।
12.221.13
कायो नास्ति च तेषां वै अवकाशस्तथा परम् ।
एतेनोढा इति चाख्याताः सर्वे ते धर्मदूषकाः ॥ १२.२२१.१३ ॥
ସେମାନଙ୍କର ଶରୀର ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଭ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି କଥିତ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ଦୂଷକ।
12.221.14
अवन्धनमविज्ञानाज्ज्ञानं तद्भुवमव्ययम् ।
नानाभेदविकल्पने येषामात्मा स्मृतः सदा ॥ १२.२२१.१४ ॥
ଅଜ୍ଞାନରୁ ବନ୍ଧନ ନଥିବା ସେହି ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥିର ଓ ଅବ୍ୟୟ; ଅନେକ ଭେଦର କଳ୍ପନାରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମା ସର୍ବଦା ସେପରି ସ୍ମୃତ।
12.221.15
प्रकृतेरपरस्तेषां बहवोऽप्यात्मवादिनः ।
विरोधो ह्यात्मसन्मायां न तेषां सिद्ध एव हि।
अन्यदा च गृहीतै…वेदबाह्यास्ततः स्मृताः ॥ १२.२२१.१५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଆତ୍ମା କହିଥିବା ଅନେକ ଅଛନ୍ତି। ଆତ୍ମମାୟାରେ ସେମାନଙ୍କର ବିରୋଧ ଅଛି; ତାହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଗୃହୀତ…; ଏଣୁ ସେମାନେ ବେଦବାହ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.221.16
एकानेकात्मकं तेषां प्रतिषेधो हि भेदनुत् ।
तस्माद्वेदस्य हृदयमद्वैध्यमिति विद्धि तत् ॥ १२.२२१.१६ ॥
ସେମାନଙ୍କର ଏକ-ଅନେକ ସ୍ୱରୂପର ଖଣ୍ଡନ ଭେଦକୁ ନାଶ କରେ। ଏଣୁ ତାହାକୁ ବେଦର ହୃଦୟ, ଅଦ୍ୱୈତ ବୋଲି ଜାଣ।
12.221.17
वेदादृष्टेरयं लोकः सर्वार्थेषु प्रवर्तते ।
तस्माच्च स्मृतयो जाताः सेतिहासाः पृथग्विधाः ॥ १२.२२१.१७ ॥
ବେଦର ଅଦୃଷ୍ଟରୁ ଏହି ଲୋକ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। ଏଣୁ ଇତିହାସ ସହିତ ନାନା ପ୍ରକାର ସ୍ମୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
12.221.18
न यन्न साध्यं तद्ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत् ।
इन्द्रियाणि च भूरीणि परा च प्रकृतिर्मनः ॥ १२.२२१.१८ ॥
ଯାହା ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହା ବ୍ରହ୍ମ; ତାହାର ଆଦି, ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନେକ; ପରା ପ୍ରକୃତି ମନ।
12.221.19
आत्मा च परमः शुद्धः प्रोक्तोऽसौ परमः पुमान् ॥ १२.२२१.१९ ॥
ଆତ୍ମା ପରମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେ ହିଁ ପରମ ପୁରୁଷ।
12.221.20
उत्पत्तिलक्षणं चेदं विपरीतमथोभयोः ।
यो वेत्ति प्रकृतिं नित्यं तथा चैवात्मनस्तु ताम्।
प्रदहत्येष कर्माख्यं दावोद्भूत इवानलः ॥ १२.२२१.२० ॥
ଏହା ଉତ୍ପତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ବିପରୀତ। ଯିଏ ସର୍ବଦା ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ, ସେ ବନର ଅଗ୍ନି ପରି କର୍ମ ନାମକ ଏହାକୁ ଦହନ କରେ।
12.221.21
चिन्मात्रपरमः शुद्धः सर्वाकृतिषु वर्तते ॥ १२.२२१.२१ ॥
କେବଳ ଚୈତନ୍ୟ ଯାହାର ପରମ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ଆକୃତିରେ ବିରାଜମାନ।
12.221.22
आकाशकल्पं विमलं नानाशक्तिसमन्वितम् ।
तापनं सर्वभूतानां ज्योतिषां मध्यमस्थितिम्।
दुःखमस्ति न निर्दुःखं तद्विद्वान्न च लिप्यति ॥ १२.२२१.२२ ॥
ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ, ନାନା ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ତାପଦାୟକ, ଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ; ତାହାରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, ତଥାପି ଦୁଃଖରହିତ ମଧ୍ୟ; ଜ୍ଞାନୀ ତାହାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.221.23
असावश्नाति यद्वत्तद्वमरोऽश्नाति यन्मधु ।
एवमेव महानात्मा नात्मानमवबुध्यते ॥ १२.२२१.२३ ॥
ସେ ଯେପରି ଖାଏ, ସେହିପରି ଦେବତା ମହୁ ଖାଆନ୍ତି; ସେପରି ମହାନ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ବୁଝେ ନାହିଁ।
12.221.24
एवंभूतस्त्वमित्यत्र स्वाधितो बुद्ध्यते परम ।
बुधस्य बोधनं तत्र क्रियते सद्भिरित्युत।
न बुधस्येति वै कश्चिन्न तथावच्छृणुष्व मे ॥ १२.२२१.२४ ॥
'ତୁମେ ଏପରି' ଏଥିରେ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ବୁଝାଯାଏ। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ସଜ୍ଜନମାନେ କରନ୍ତି; 'ଜ୍ଞାନୀର' ବୋଲି କେହି ନାହାନ୍ତି। ସେପରି ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
12.221.25
शोकमस्य न गत्वा ते शास्त्राणां शास्त्रदस्यवः ।
लोकं निध्नन्ति संभिन्ना ज्ञातिनोत्र वदन्त्युत ॥ १२.२२१.२५ ॥
ଏହାର ଶୋକ ନ ଜାଣି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଲୁଣ୍ଠନକାରୀମାନେ, ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଜଗତକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ସେମାନେ ଏପରି କହନ୍ତି।
12.221.26
एवं तस्य विभोः कृत्यं धातुरस्य महात्मनः ।
क्षमन्ति ते महात्मानः सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥ १२.२२१.२६ ॥
ସେହି ବିଭୁଙ୍କ, ଏହି ମହାତ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ କର୍ମକୁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ କ୍ଷମା କରନ୍ତି।
12.221.27
अतोऽन्यथा महात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ।
किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा ॥ १२.२२१.२७ ॥
ତେଣୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଥା ଭାବୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁ ପାପ କରିନାହିଁ? ଆତ୍ମା ଅପହରଣକାରୀ ସେହି ଚୋର କେଉଁ ପାପ କରିନାହିଁ?
12.221.28
तस्य संयोगयोगेन शुचिरप्यशुचिर्भवेत् ।
अशुचिश्च शुचिश्चापि ज्ञानाद्देहादयो यथा ॥ १२.२२१.२८ ॥
ତା ସହିତ ସଂଯୋଗ-ଯୋଗରେ ଶୁଚି ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି ହୋଇପାରେ, ଅଶୁଚି ମଧ୍ୟ ଶୁଚି ହୋଇପାରେ; ଜ୍ଞାନରେ ଦେହାଦି ଯେପରି।
12.221.29
दृश्यं न चैव दृष्टं स्याद्दृष्टं दृश्यं तु नैव च ॥ १२.२२१.२९ ॥
ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦୃଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.221.30
अतीतत्रितयाः सिद्धा ज्ञानरूपेण सर्वदा ।
एवं न प्रतिपद्यन्ते रागमोहमदान्विताः ॥ १२.२२१.३० ॥
ତିନିଟିକୁ ପାରି ହୋଇଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ଜ୍ଞାନରୂପରେ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଗ, ମୋହ, ମଦରେ ଯୁକ୍ତ ଲୋକେ ଏପରି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.221.31
वेदबाह्या दुरात्मानः संसारे दुःखभागिनः ।
आगमानुगतज्ञाना बुद्धियुक्ता भवन्ति ते ॥ १२.२२१.३१ ॥
ବେଦବାହ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ସଂସାରରେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଆଗମାନୁଗତ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକେ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.221.32
बुद्ध्या भवति बुद्ध्या त्वं यद्बुद्धं चात्मरूपवत् ।
तमस्यन्धे न संदेहात्परं यान्ति न संशयः ॥ १२.२२१.३२ ॥
ବୁଦ୍ଧିରେ ହିଁ ହୁଏ; ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିଛ ତାହା ଆତ୍ମରୂପ ପରି। ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ସନ୍ଦେହରୁ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ପରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
12.221.33
नित्यनैमित्तिकान्कृत्वा पापहानिमवाप्य च ।
शुद्धसत्वा महात्मानो ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ १२.२२१.३३ ॥
ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମ କରି, ପାପର ନାଶ ପାଇ, ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱ ମହାତ୍ମାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କଳଙ୍କ ଧୋଇ ହୋଇଥାଆନ୍ତି।
12.221.34
असक्ताः परिवर्तन्ते संसरन्त्यथ वायुवत् ।
न युज्यन्तेऽथवा क्लेशैरहंभावोद्भवैः सह ॥ १२.२२१.३४ ॥
ସେମାନେ ଅସକ୍ତ ହୋଇ ପବନ ପରି ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ସଂସାରରେ ଘୂରନ୍ତି। କିମ୍ବା ଅହଂଭାବରୁ ଉପଜିଥିବା କ୍ଳେଶ ସହିତ ସେମାନେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.221.35
इतस्ततः समाहृत्य ज्ञानं निर्वर्णयन्त्युत ।
ज्ञानान्वितस्तमो हन्यादर्कवत्स महामतिः ॥ १२.२२१.३५ ॥
ଇଆଡୁ-ସେଆଡୁ ଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେମାନେ ତାହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ମହାମତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରନ୍ତୁ।
12.221.36
एवमात्मानमन्वीक्ष्य नानादुःखसमन्वितम् ।
देहं पङ्कमले मग्नं निर्मलं परमार्थतः ॥ १२.२२१.३६ ॥
ଏହିପରି ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ବିଚାରି, କାଦୁଅ ଓ ମଳରେ ମଗ୍ନ ଦେହକୁ ପରମାର୍ଥରେ ନିର୍ମଳ ଜାଣି।
12.221.37
तमेवं सर्वदुःखात्तु मोचयेत्परमात्मवान् ।
ब्रह्मचर्यव्रतोपेतः सर्वसङ्गबहिष्कृतः।
लघ्वाहारो विशुद्धात्मा परं निर्वाणमृच्छति ॥ १२.२२१.३७ ॥
ପରମାତ୍ମାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ (ଆତ୍ମାକୁ) ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତଯୁକ୍ତ, ସର୍ବସଙ୍ଗବର୍ଜିତ, ଲଘୁ ଆହାରୀ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପରମ ନିର୍ବାଣ ଲାଭ କରନ୍ତି।
12.221.38
इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ।
आनुपूर्व्याद्विनश्यन्ति स्वं धातुमुपयान्ति च ॥ १२.२२१.३८ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣବାୟୁ, ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ଅସ୍ଥି କ୍ରମରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ଧାତୁକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି।
12.221.39
कारणानुगतं कार्यं यदि तच्च विनश्यति ।
अलिङ्गस्य कथं लिङ्गं युज्यते तन्मृषा दृढम् ॥ १२.२२१.३९ ॥
କାରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯଦି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ଅଲିଙ୍ଗର ଲିଙ୍ଗ କିପରି ଯୋଡ଼ା ହେବ? ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ମିଥ୍ୟା।
12.221.40
न त्वेव हेतवः सन्ति ये केचिन्मूर्तिसंस्थिताः ।
अमर्त्यस्य च मर्त्येन सामान्यं नोपपद्यते ॥ १२.२२१.४० ॥
କିନ୍ତୁ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ ଏପରି କୌଣସି ହେତୁ ନାହିଁ। ଅମର୍ତ୍ୟର ମର୍ତ୍ୟ ସହିତ ସମାନତା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
12.221.41
लोकदृष्टो यथा जातेः स्वेदजः पुरुषः स्त्रियाम् ।
कृतानुस्मरणात्सिद्धो वेदगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२२१.४१ ॥
ଜଗତରେ ଯେପରି ସ୍ତ୍ରୀରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁରୁଷ (ଜନ୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରେ) ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି କୃତ କର୍ମର ସ୍ମରଣରେ ସିଦ୍ଧ, ବେଦଗମ୍ୟ ପରମ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି।
12.221.42
प्रत्यक्षानुगतो वेदो नामहेतुभिरिष्यते ॥ १२.२२१.४२ ॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବେଦ, ନାମର ହେତୁ ଦ୍ୱାରା (ପ୍ରମାଣ ଭାବେ) ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
12.221.43
यथा शाखा हि वै शाखा तरोः संबध्यते तदा ।
श्रुत्या तथापरोप्यात्मा दृश्यते सोऽप्यलिङ्गवान्।
अलिङ्गसाध्यं तद्ब्रह्म बहवः सन्ति हेतवः ॥ १२.२२१.४३ ॥
ଯେପରି ଗଛର ଡାଳ ଗଛ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ରହେ, ସେହିପରି ଶ୍ରୁତିଦ୍ୱାରା ଆରୋପିତ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ଯଦିଓ ସେ ଲକ୍ଷଣରହିତ। ଲକ୍ଷଣରହିତ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସାଧ୍ୟ; ତାହାର ଅନେକ ଉପାୟ ଅଛି।
12.221.44
लोकयात्राविधानं च दानधर्मफलागमः ।
तदर्थं वेदशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः ॥ १२.२२१.४४ ॥
ଲୋକଯାତ୍ରାର ବିଧାନ ଏବଂ ଦାନଧର୍ମର ଫଳପ୍ରାପ୍ତି; ତଦର୍ଥେ ବେଦଶବ୍ଦ ଓ ଲୌକିକ ବ୍ୟବହାର ଅଛି।
12.221.45
इति सम्यङ्भनस्येते बहवः सन्ति हेतवः ।
एतदस्तीदमस्तीति न किंचित्प्रतिदृश्यते ॥ १२.२२१.४५ ॥
ଏହିପରି ମନ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କଲେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ହେତୁ। 'ଏହା ଅଛି, ଏହା ଅଛି' ବୋଲି କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.221.46
तेषां विमृशतामेवं तत्तत्समभिधावताम् ।
क्वचिन्निविशते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् ॥ १२.२२१.४६ ॥
ଏହିପରି ବିଚାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟ ପଛରେ ଧାଉଥିବା ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କେଉଁଠି ସ୍ଥିର ହୁଏ; ସେଠାରେ ହିଁ ତାହା ବୃକ୍ଷ ପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
12.221.47
एवमर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजन्तवः ।
आगमैरपकृष्यन्ति हस्तिनो हस्तिपैर्यथा ॥ १२.२२१.४७ ॥
ଏହିପରି ଅର୍ଥ ଓ ଅନର୍ଥରେ ଦୁଃଖିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମାହୁତମାନେ ଟାଣନ୍ତି ତଦ୍ୱତ୍, ଆଗମ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଆନ୍ତି।
12.221.48
न जातु कामः कामामामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिर्वधते ॥ १२.२२१.४८ ॥
କାମନା କେବେ ବି ବିଷୟଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅରେ ଅଗ୍ନି ପରି ତାହା ପୁଣି ଅଧିକ ବଢ଼େ।
12.221.49
अर्थांस्तथाऽत्यन्तदुःखाबहांश्च ।
लिप्सन्त एके बहवो विशुष्काः।
महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना ।
हित्वा सुखं मृत्युवशं प्रयान्ति ॥ १२.२२१.४९ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଆଣୁଥିବା ଧନ ପାଇଁ ଲାଳସା କରୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକ, ଶୁଖି ଯାଇ, ମହା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।
12.221.50
विनाशिनो ह्यध्रुवजीवितस्य ।
किं बन्धुभिर्मन्त्रपरिग्रहैश्च।
विहाय यो गच्छति सर्वमेव ।
क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ १२.२२१.५० ॥
ବିନାଶୀ ଓ ଅସ୍ଥିର ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକର ପକ୍ଷରେ ବନ୍ଧୁ ଓ ସଂଗୃହୀତ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ କଅଣ ଲାଭ? ଯେ ସବୁ ଛାଡ଼ି ଏକ କ୍ଷଣରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେ ଯାଇ ଆଉ ଫେରେ ନାହିଁ।
12.221.51
स्वं भूमितोयानलवायवो हि ।
सदा शरीरं प्रतिपालयन्ति।
इतीदमालक्ष्य कुतो रतिर्भवे ।
द्विनाशिनो ह्यस्य न कर्म विद्यते ॥ १२.२२१.५१ ॥
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ହିଁ ସଦା ଶରୀରକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି ଏ ସଂସାରରେ ଆସକ୍ତି କେଉଁଠାରୁ? ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ ବିନାଶୀ; ଏହାର କର୍ମରେ ସ୍ଥିରତା ନାହିଁ।
12.221.52
इदमनुपधिवाक्यमच्छलं ।
परमनिरामयमात्मसाक्षिकम्।
नरपतिरनुवीक्ष्य विस्मितः ।
पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ १२.२२१.५२ ॥
ଏହି ନିଷ୍କପଟ, ଛଳରହିତ, ପରମ, ନିର୍ଦୋଷ, ଆତ୍ମସାକ୍ଷୀ ବାକ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ପୁଣି ଏ ବିଷୟରେ ପଚାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।