Mahābhārata · Adhyāya 12.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.231.1
पुनेरव तु सं शक्रः अहसन्निदमब्रवीत् ।
निश्वसन्तं यथा गायं प्रत्याहाराय भारत ॥ १२.२३१.१ ॥
Entonces Indra rió y habló así, como si instruyera al suspirante Gāya en la retracción de los sentidos, oh Bhārata.
12.231.2
यथज्ञानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितः ।
लोकान्यतापयन्तर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥ १२.२३१.२ ॥
Como tú, rodeado de parientes y de mil ignorancias, atormentas a los mundos, o pensando en nosotros.
12.231.3
दृष्ट्वा सुकृष्णां चेमागयस्थामात्मनो बले ।
ज्ञातिमित्रपरित्यक्तः शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.३ ॥
Al ver este estado muy oscuro que se alza en tu propia fuerza, te lamentas, abandonado por parientes y amigos; ¡ay!, no te lamentas por lo que deberías lamentar.
12.231.4
प्रीतिं प्राप्यातुलां पूर्वं लोकांश्चात्मवशे स्थितान् ।
विनिपातमिमं चाद्य शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.४ ॥
Tras haber obtenido antes una alegría incomparable y ver los mundos establecidos bajo tu propio control, ahora te lamentas por esta caída; ¡ay!, no te lamentas por lo que deberías lamentar.
12.231.5
गर्वं हित्वा तथा मानं देवराज शृणुष्व मे ।
मया च त्वाऽनुसद्भावं पूर्वमाचरितं महत् ॥ १२.२३१.५ ॥
Oh rey de los dioses, abandona el orgullo y el honor y escúchame; antes te mostré una gran benevolencia.
12.231.6
अवश्यकालपर्यायमात्मनः परिवर्तनम् ।
अविदँल्लोकमाहात्म्यं… ॥ १२.२३१.६ ॥
El ciclo inevitable del tiempo y la propia mutación, sin conocer la grandeza de los mundos…
12.231.7
अनित्यमुपलक्ष्येह कालपर्यायमात्मनः ।
तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२३१.७ ॥
Al percibir aquí que el ciclo del tiempo en mí mismo es impermanente, por eso, oh Śakra, no me aflijo; todo esto, en efecto, tiene fin.
12.231.8
अन्तवन्त इमे देहा भूतानां च सुराधिप ।
तेन शक्र न शोचामि नापराधादिदं मम ॥ १२.२३१.८ ॥
Estos cuerpos y los cuerpos de los seres tienen fin, oh señor de los dioses; por eso, oh Śakra, no me aflijo, y esto no ha venido de mi falta.
12.231.9
जीवितं च शरीरं च जात्या वै सह जायते ।
उभे सह विवर्धेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.२३१.९ ॥
La vida y el cuerpo nacen juntos con el nacimiento; ambos crecen juntos y ambos perecen juntos.
12.231.10
न हीदृशमहंभावमवशः प्राप्य केवलम् ।
यदेवमभिजानामि का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.१० ॥
Habiendo obtenido un sentido del yo como este, no estoy indefenso, pues así lo conozco; ¿qué aflicción puede haber para quien sabe?
12.231.11
भूतानां निधनं निष्ठा स्रोतसामिव सागरः ।
नैतत्सम्यग्विजानन्तो नरा मुह्यन्ति वज्रधृत् ॥ १२.२३१.११ ॥
La muerte es el fin último de los seres, como el océano lo es de los ríos; los hombres que no lo conocen correctamente se confunden, oh portador del rayo.
12.231.12
ये त्वेवं नाभिजानन्ति रजोमोहपरायणाः ।
ते कृच्छ्रं प्राप्य सीदन्ति बुद्धिर्येषां प्रणश्यति ॥ १२.२३१.१२ ॥
Pero aquellos que, entregados a la pasión y a la ilusión, no lo conocen así, llegan a la aflicción y se hunden; su entendimiento se destruye.
12.231.13
बुद्धिलाभात्तु पुरुषः सर्वं तुदति किल्विषम् ।
विपाप्मा लभते सत्वं सत्वस्थः संप्रसीदति ॥ १२.२३१.१३ ॥
Al alcanzar el discernimiento, el hombre disipa toda falta. Libre de mal, obtiene la pureza de la mente (sattva), y establecido en ella se serena.
12.231.14
ततस्तु ये निवर्तन्ते जायन्ते वा पुनः पुनः ।
कृपणाः परितप्यन्ते तैरर्थैरभिचोदिताः ॥ १२.२३१.१४ ॥
Luego, quienes regresan o nacen una y otra vez, los miserables impulsados por esos fines, se atormentan.
12.231.15
अर्थसिद्धिमनर्थं च जीवितं मरणं तथा ।
सुखं दुःखं फलं चैव न द्वेष्मि न च कामये ॥ १२.२३१.१५ ॥
El logro de los fines y su pérdida, la vida y la muerte, igualmente el placer y el dolor, y el fruto: no los odio ni los deseo.
12.231.16
हतं हन्ति हतो ह्येव यो नरो हन्ति कंचन ।
उभौ तौ न विजानीतो यश्च हन्ति हतश्च यः ॥ १२.२३१.१६ ॥
El hombre que mata a alguien en verdad mata a uno ya muerto; y así también el que es muerto. Ninguno de los dos lo sabe: el que mata y el que es matado.
12.231.17
हत्वा जित्वा च मघवन्यः कश्चित्पुरुषायते ।
अकर्ता ह्येव भवति कर्ता ह्येव करोति तत् ॥ १२.२३१.१७ ॥
Oh Maghavan, quien, tras matar y vencer, se comporta como si fuera el hombre, en verdad no es el agente; es, en efecto, el agente quien lo hace.
12.231.18
को हि लोकस्य कुरुते विनाशप्रभवावुभौ ।
कृतं हि तत्कृतेनैव कर्ता तस्यापि चापरः ॥ १२.२३१.१८ ॥
¿Quién, en efecto, produce tanto la destrucción como el origen del mundo? Lo hecho llega a ser por el hacer; y el agente de eso es otro.
12.231.19
पृथिवी ज्योतिराकाशमापो वायुश्च पञ्चमः ।
एतद्योनीनि भूतानि तत्र का परिदेवना ॥ १२.२३१.१९ ॥
La tierra, la luz, el espacio, el agua y, en quinto lugar, el aire: estos son el origen de los seres. ¿Entonces de qué sirve el lamento?
12.231.20
महाविद्योऽल्पविद्यश्च बलवान्दुर्बलश्च यः ।
दर्शनीयो विरूपश्च सुभगो दुर्भगश्च यः ॥ १२.२३१.२० ॥
El muy instruido y el poco instruido, el fuerte y el débil, el apuesto y el deforme, el afortunado y el desdichado:
12.231.21
सर्वं कालः समादत्ते गम्भीरः स्वेन तेजसा ।
तस्मिन्कालवशं प्राप्ते का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.२१ ॥
El tiempo, insondable, lo arrebata todo con su propio poder. Cuando eso ha caído bajo el dominio del tiempo, ¿qué angustia puede haber en mí, que lo sé?
12.231.22
दग्धमेवानुदहते हतमेवानुहन्यते ।
नश्यते नष्टमेवाग्रे लब्धव्यं लभते नरः ॥ १२.२३१.२२ ॥
Lo ya quemado vuelve a quemarse; lo ya abatido vuelve a ser abatido; lo ya perdido perece primero; y el hombre obtiene lo que ha de obtenerse.
12.231.23
नास्य द्वीपः कुतः पारो नावारः संप्रदृश्यते ।
नान्तमस्य प्रपश्यामि विधेर्दिव्यस्य चिन्तयन् ॥ १२.२३१.२३ ॥
No se ve isla alguna en ello, ni orilla lejana, ni orilla cercana; no veo su fin, mientras reflexiono sobre este ordenador divino.
12.231.24
यदि मे पश्यतः कालो भूतानि न विनाशयेत् ।
स्यान्मे हर्षश्च दर्पश्च क्रोधश्चैव शचीपते ॥ १२.२३१.२४ ॥
Si el tiempo, mientras miro, no destruyese a los seres, entonces, oh señor de Śacī, tendría alegría, orgullo e ira.
12.231.25
तुषभक्षं तु मां ज्ञात्वा प्रविविक्तजने गृहे ।
बिभ्रतं गार्दभं रूपमागत्य परिगर्हसे ॥ १२.२३१.२५ ॥
Sabiendo que yo como cáscaras, vienes a mi casa apartada con forma de asno y me reprendes.
12.231.26
इच्छन्नहं विकुर्यां हि रूपाणि बहृधाऽऽत्मनः ।
विभीषणानि यानीक्ष्य पलायेथास्त्वमेव मे ॥ १२.२३१.२६ ॥
Si quisiera, podría transformarme de muchas maneras en formas terribles; al verlas, tú mismo huirías de mí.
12.231.27
कालः सर्वं समादत्ते कालः सर्वं प्रयच्छति ।
कालेन विहितं सर्वं मा कृथाः शक्र पौरुषम् ॥ १२.२३१.२७ ॥
El tiempo lo toma todo; el tiempo lo da todo. Todo lo ordenado por el tiempo ocurre; no muestres tu valía, oh Śakra.
12.231.28
पुरा सर्वं प्रव्यथितं मयि क्रुद्धे पुरंदर ।
विद्रवन्ति त्वया सार्धं सर्व एव दिबौकसः ॥ १२.२३१.२८ ॥
Antes, oh Purandara, cuando me enfadé, todo quedó turbado; y tú, junto con todos los moradores del cielo, huisteis.
12.231.29
अवैमि त्वस्य लोकस्य कर्मं शक्र सनातनम् ।
त्वमप्येवमवेक्षस्व माऽऽत्मना विस्मगं गमः ॥ १२.२३१.२९ ॥
Conozco la acción eterna de este mundo, oh Śakra; tú también debes considerarla así y no extraviarte de ti mismo.
12.231.30
प्रभवश्च प्रभावश्च नात्मसंस्थः कदाचन ।
कौमारमेव ते चित्तं तथैवाद्य यथा पुरा।
समवेक्षस्व मघवन्बुद्धिं विन्दस्व नैष्ठिकीम् ॥ १२.२३१.३० ॥
El origen y el poder nunca residen en el yo; tu mente sigue hoy tan infantil como antes. Oh Maghavan, considera bien y alcanza una sabiduría firme.
12.231.31
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
आसन्सर्वे मम वशे तत्सर्वं वेत्थ वासव ॥ १२.२३१.३१ ॥
Dioses, hombres, antepasados, gandharvas, serpientes y rākṣasas: todos estaban bajo mi poder; tú lo sabes, Vāsava.
12.231.32
नमस्तस्यै दिशेऽप्यस्तु यस्यां वैरोचनो बलिः ।
इति मामभ्यपद्यन्त बुद्धिमात्सर्यमोहिताः ॥ १२.२३१.३२ ॥
Honor incluso a aquella dirección hacia la que fue Bali, hijo de Virocana. Así, cegados por el intelecto y la envidia, cayeron sobre mí.
12.231.33
नाहं तदनुशोचामि नात्मभ्रंशं शचीपते ।
एवं मे निश्चिता बुद्धिः शास्तुस्तिष्ठाम्यहं वशे ॥ १२.२३१.३३ ॥
Señor de Śacī, no me lamento por eso, ni por la pérdida de mi ser. Mi resolución está firme: permaneceré bajo el dominio del gobernante.
12.231.34
दृश्यते हि कुले जातो दर्शनीयः प्रतापवान् ।
दुःखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३४ ॥
Se ve a un hombre nacido en noble linaje, agradable a la vista y poderoso, viviendo en el dolor junto a sus ministros; así tenía que ser.
12.231.35
दौष्कुलेयस्तथा मूढो दुर्जातः शक्र दृश्यते ।
सुखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३५ ॥
Oh Śakra, un necio de baja cuna, mal nacido, se ve vivir feliz con sus ministros; eso también tenía que ser así.
12.231.36
कल्याणी रूपसंपन्ना दुर्भगा शक्र दृश्यते ।
अलक्षणा विरूपा च सुभगा दृश्यते परा ॥ १२.२३१.३६ ॥
Oh Śakra, una mujer bella y hermosa se ve desdichada; y una mujer fea, sin buenas señales, se ve muy afortunada.
12.231.37
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र त्वया कृतम् ।
यत्तमेवं गतो वज्रिन्यच्चाप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३१.३७ ॥
Esto no lo hicimos nosotros, oh Śakra; ni tú lo hiciste, oh Śakra. Que él haya llegado a este estado, oh portador del rayo, y que nosotros también hayamos llegado a este estado.
12.231.38
न कर्म तव नान्येषां कुतो मम शतक्रतो ।
ऋद्धिर्वाऽप्यथवा नर्द्धिः पर्यायकृतमेव तत् ॥ १२.२३१.३८ ॥
No es obra tuya ni de otros; entonces ¿cómo sería mía, oh Śatakratu? Haya prosperidad o no la haya, eso ocurre por turnos.
12.231.39
पश्यामि त्वां विराजन्तं देवराजमवस्थितम् ।
श्रीमन्तं द्युतिमन्तं च गर्जमानं ममोपरि ॥ १२.२३१.३९ ॥
Te veo allí de pie, resplandeciente, rey de los dioses, glorioso y radiante, rugiendo sobre mí.
12.231.40
एवं नैव न चेत्कालो मामाक्रम्य स्थितो भवेत् ।
पातयेयमहं त्वाऽद्य सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३१.४० ॥
Si el tiempo no se hubiera alzado contra mí como atacante, hoy mismo te derribaría, rayo y todo, con mi puño.
12.231.41
न तु विक्रमकालोऽयं शान्तिकालोऽयमागतः ।
कालः स्थापयते सर्वं कालः पचति वै तथा ॥ १२.२३१.४१ ॥
Pero este no es tiempo de valor; ha llegado el tiempo de la paz. El tiempo establece todas las cosas, y el tiempo, en efecto, las madura.
12.231.42
मां चेदभ्यागतः कालो दानवेश्वरमूर्जितम् ।
गर्जन्तं प्रतपन्तं च कमन्यं नागमिष्यति ॥ १२.२३१.४२ ॥
Si el tiempo ha llegado a mí, el poderoso señor de los Dānavas, rugiendo y ardiendo, ¿a qué otro vendrá?
12.231.43
द्वादशानां तु भवतामादित्यानां महात्मनाम् ।
तेजांस्येकेन सर्वेषां देवराज धृतानि मे ॥ १२.२३१.४३ ॥
Oh rey de los dioses, el esplendor de los doce Ādityas magnánimos lo he sostenido yo solo.
12.231.44
अहमेवोद्वहाम्यापो विसृजामि च वासव ।
तपामि चैव त्रैलोक्यं विद्योताम्यहमेव च ॥ १२.२३१.४४ ॥
Oh Vāsava, yo solo levanto las aguas y las libero; yo solo caliento los tres mundos, y yo solo los ilumino.
12.231.45
संरक्षामि विलुम्पामि ददाम्यहमथाददे ।
संयच्छामि नियच्छामि लोकेषु प्रभुरीश्वरः ॥ १२.२३१.४५ ॥
Yo protejo y destruyo, doy y tomo; restrinjo y controlo — entre los mundos soy el señor y el soberano.
12.231.46
तदद्य विनिवृत्तं मे प्रभुत्वममराधिप ।
कालसैन्यावगाढस्य सर्वं न प्रतिभाति मे ॥ १२.२३१.४६ ॥
Por eso, oh señor de los inmortales, mi soberanía ha terminado hoy; para mí, sumergido en el ejército del Tiempo, nada parece ya claro.
12.231.47
नाहं कर्ता न चैव त्वं नान्यः कर्ता शचीपते ।
पर्यायेण हि भुज्यन्ते लोकाः शक्र यदृच्छया ॥ १२.२३१.४७ ॥
Ni yo soy el hacedor, ni tú, ni otro es el hacedor, oh señor de Śacī; por turno, oh Śakra, los mundos son disfrutados por azar.
12.231.48
मासमासार्धवेश्मानमहोरात्राभिसंवृतम् ।
ऋतुद्वारं वायुमुखमायुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२३१.४८ ॥
Una morada de meses y medios meses, envuelta por día y noche, con las estaciones por puerta y el viento por boca — así comprenden la vida los conocedores del Veda.
12.231.49
आहुः सर्वमिदं चिन्त्यं जनाः केचिन्मनीषया ।
अनित्यपञ्चवर्षाणि षष्ठो दृश्यति देहिनाम् ॥ १२.२३१.४९ ॥
Algunos, con su intelecto, dicen que todo esto debe considerarse: entre los seres encarnados, tras cinco años impermanentes aparece un sexto.
12.231.50
अस्याः पञ्चैव चिन्तायाः पर्येष्यामि च पञ्चधा ।
ततस्तानि न पश्यामि काले तमपि वृत्रहन् ॥ १२.२३१.५० ॥
Investigaré esta reflexión quíntuple de cinco maneras; sin embargo, oh matador de Vṛtra, a su tiempo no veo aquellas ni tampoco aquel.
12.231.51
गम्भीरं गहनं ब्रह्म महत्तोयार्णवं यथा ।
अनादिनिधनं चाहुरक्षरं क्षरमेव च ॥ १२.२३१.५१ ॥
El Brahman es profundo y abismal, como un vasto océano de aguas; lo llaman sin principio ni fin, imperecedero y también perecedero.
12.231.52
सत्त्वेषु लिङ्गमाविश्य निर्लिङ्गमपि तत्स्वयम् ।
मन्यन्ते ध्रुवमेवैनं ये जनास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.२३१.५२ ॥
Habiéndose introducido en los seres como señal, él mismo carece de señal; los que ven la verdad lo consideran ciertamente firme.
12.231.53
यमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५३ ॥
Sabe que es el Tiempo aquello que los sentidos no perciben de cinco modos, y bajo cuyo dominio está todo esto.
12.231.54
भूतानां तु विषर्यासं कुरुते भगवानिति ।
न ह्येतावद्भवेद्ग्राम्यं न यस्मात्प्रभवेत्पुनः ॥ १२.२३१.५४ ॥
Es el Señor quien produce la inversión de los seres; pero esto solo no es mundano, pues de ello no surge un nuevo origen.
12.231.55
गतिं हि सर्वभूतानामगत्वा क्व गमिष्यति ।
यो धावता न हातव्यस्तिष्ठन्नपि न हीयते ॥ १२.२३१.५५ ॥
Sin alcanzar la senda de todos los seres, ¿adónde irá? Aquello que no puede abandonarse aunque se corra, y que no se pierde aunque uno se detenga.
12.231.56
तमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
आहुश्चैनं केचिदग्निं केचिदाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३१.५६ ॥
Todos los sentidos no pueden percibirlo de cinco maneras. Algunos lo llaman Agni, y otros lo llaman Prajāpati.
12.231.57
ऋतून्मासार्धमासांश्च दिवसांश्च क्षणांस्तथा ।
पूर्वाह्णमपराह्णं च मध्याह्नमपि चापरे ॥ १२.२३१.५७ ॥
Las estaciones, los meses y las quincenas, los días y los instantes, así como la mañana, la tarde y el mediodía, también son él; así dicen otros.
12.231.58
मुहूर्तमपि चैवाहुरेकं सन्तमनेकधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५८ ॥
Dicen que incluso un instante es él; siendo uno, se manifiesta de muchas maneras. Sabe que es el Tiempo aquel bajo cuyo dominio está todo esto.
12.231.59
बहूनीन्द्रसहस्राणि समतीतानि वासव ।
बलवीर्योपपन्नानि यथैव त्वं शचीपते ॥ १२.२३१.५९ ॥
¡Oh Vāsava, oh señor de Śacī! Muchos miles de Indras, dotados de fuerza y valor como tú, ya han pasado.
12.231.60
त्वामप्यतिबलं शक्र देवराजं बलोत्कटम् ।
प्राप्ते काले महावीर्यः कालः संशमयिष्यति ॥ १२.२३१.६० ॥
¡Oh Śakra! También a ti, rey de los dioses, de enorme fuerza y embriagado de poder, cuando llegue el momento, el Tiempo, de gran poder, te someterá.
12.231.61
य इदं सर्वमादत्ते तस्माच्छक्र स्थिरो भव ।
मया त्वया च पूर्वैश्च न स शक्योऽतिवर्तितुम् ॥ १२.२३१.६१ ॥
Aquel que se apodera de todo esto; por tanto, oh Śakra, mantente firme. Ni por mí, ni por ti, ni por los antepasados puede ser superado.
12.231.62
यामेतां प्राप्य जानीषे राज्यश्रियमनुत्तमाम् ।
स्थिता मयीति तन्मिथ्या नैषा ह्येकत्र तिष्ठति ॥ १२.२३१.६२ ॥
Habiendo obtenido esta suprema gloria de la realeza, crees que reside en mí — eso es falso. Ella no permanece en un solo lugar.
12.231.63
स्थिता हीन्द्रसहस्रेषु त्वद्विशिष्टतमेष्वियम् ।
मां च लोला परित्यज्य त्वामगाद्विबुधाधिप ॥ १२.२३१.६३ ॥
Ella ha morado entre miles de Indras, entre los más excelentes como tú. Aquella voluble, dejándome, se ha ido hacia ti, oh señor de los dioses.
12.231.64
मैवं शक्र पुनः कार्षीः शान्तो भवितुमर्हसि ।
त्वामप्येवंविधं ज्ञात्वा क्षिप्रमन्यं गमिष्यति।
कालेन चोदिता शक्र मा ते गर्वः शतक्रतो ॥ १२.२३१.६४ ॥
No vuelvas a hacer eso, oh Śakra; debes estar en calma. Sabiéndote de tal clase, pronto ella irá a otro. Impulsado por el tiempo, oh Śakra, oh Śatakratu, que no haya orgullo en ti.
12.231.65
क्षमस्व कालयोगं तमागतं विद्धि देवप ।
निर्लज्जश्चैव कस्मात्त्वं देवराज विकत्थसे ॥ १२.२३१.६५ ॥
Soporta el curso del tiempo que ha llegado; reconócelo, oh protector de los dioses. ¿Por qué, oh rey de los dioses, alardeas tan desvergonzadamente?
12.231.66
सर्वासुराणामधिपः सर्वदेवभयंकरः ।
जितवान्ब्रह्मणो लोकं को विद्यादागतं गतिम् ॥ १२.२३१.६६ ॥
Señor de todos los asuras, terror de todos los dioses, que conquistó incluso el mundo de Brahmā — ¿quién podría haber sabido el destino que le sobrevino?