ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.231.1
पुनेरव तु सं शक्रः अहसन्निदमब्रवीत् ।
निश्वसन्तं यथा गायं प्रत्याहाराय भारत ॥ १२.२३१.१ ॥
ଏଥର ଇନ୍ଦ୍ର ହସି ହସି ଏହା କହିଲେ, ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଗାୟଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ପରି, ହେ ଭାରତ।
12.231.2
यथज्ञानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितः ।
लोकान्यतापयन्तर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥ १२.२३१.२ ॥
ହଜାର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛ, କିମ୍ବା ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
12.231.3
दृष्ट्वा सुकृष्णां चेमागयस्थामात्मनो बले ।
ज्ञातिमित्रपरित्यक्तः शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.३ ॥
ତୁମ ବଳରେ ଥିବା ଏହି ଅତି କଳା ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିବା ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ; ଅହୋ, ଯାହାପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁନାହଁ।
12.231.4
प्रीतिं प्राप्यातुलां पूर्वं लोकांश्चात्मवशे स्थितान् ।
विनिपातमिमं चाद्य शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଅତୁଳନୀୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବଶରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଆଜି ଏହି ପତନ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ; ଅହୋ, ଯାହା ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁନାହଁ।
12.231.5
गर्वं हित्वा तथा मानं देवराज शृणुष्व मे ।
मया च त्वाऽनुसद्भावं पूर्वमाचरितं महत् ॥ १२.२३१.५ ॥
ହେ ଦେବରାଜ, ଗର୍ବ ଓ ମାନ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ପୂର୍ବରେ ତୁମ ପ୍ରତି ମହାନ ସଦ୍ଭାବ ଦେଖାଇଥିଲି।
12.231.6
अवश्यकालपर्यायमात्मनः परिवर्तनम् ।
अविदँल्लोकमाहात्म्यं… ॥ १२.२३१.६ ॥
ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ କାଳକ୍ରମ ଓ ନିଜର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମହିମା ନ ଜାଣି…
12.231.7
अनित्यमुपलक्ष्येह कालपर्यायमात्मनः ।
तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२३१.७ ॥
ଏଠାରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କାଳଚକ୍ରକୁ ଅନିତ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ; ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସଶୀଳ।
12.231.8
अन्तवन्त इमे देहा भूतानां च सुराधिप ।
तेन शक्र न शोचामि नापराधादिदं मम ॥ १२.२३१.८ ॥
ହେ ଦେବାଧିପ, ଏହି ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦେହ ନଶ୍ୱର; ତେଣୁ ହେ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ଅପରାଧରୁ ହୋଇନାହିଁ।
12.231.9
जीवितं च शरीरं च जात्या वै सह जायते ।
उभे सह विवर्धेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.२३१.९ ॥
ଜୀବନ ଓ ଶରୀର ଜନ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ବଢ଼ନ୍ତି; ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
12.231.10
न हीदृशमहंभावमवशः प्राप्य केवलम् ।
यदेवमभिजानामि का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.१० ॥
ଏପରି ଅହଂଭାବ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅସହାୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏପରି ଜାଣେ; ଜାଣିବା ଲୋକର ବ୍ୟଥା କ'ଣ?
12.231.11
भूतानां निधनं निष्ठा स्रोतसामिव सागरः ।
नैतत्सम्यग्विजानन्तो नरा मुह्यन्ति वज्रधृत् ॥ १२.२३१.११ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ଗତି, ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କର ଗତି ସାଗର; ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ନ ଜାଣି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ବଜ୍ରଧର।
12.231.12
ये त्वेवं नाभिजानन्ति रजोमोहपरायणाः ।
ते कृच्छ्रं प्राप्य सीदन्ति बुद्धिर्येषां प्रणश्यति ॥ १२.२३१.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ରଜୋଗୁଣ ଓ ମୋହରେ ଲୀନ ହୋଇ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇ ଡୁବି ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.231.13
बुद्धिलाभात्तु पुरुषः सर्वं तुदति किल्विषम् ।
विपाप्मा लभते सत्वं सत्वस्थः संप्रसीदति ॥ १२.२३१.१३ ॥
ବୁଦ୍ଧିଲାଭ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରେ; ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
12.231.14
ततस्तु ये निवर्तन्ते जायन्ते वा पुनः पुनः ।
कृपणाः परितप्यन्ते तैरर्थैरभिचोदिताः ॥ १२.२३१.१४ ॥
ତା'ପରେ ଯେଉଁମାନେ ଫେରନ୍ତି କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ଜନ୍ମନ୍ତି, ସେହି ଦୀନ ଲୋକମାନେ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସନ୍ତାପ ଭୋଗନ୍ତି।
12.231.15
अर्थसिद्धिमनर्थं च जीवितं मरणं तथा ।
सुखं दुःखं फलं चैव न द्वेष्मि न च कामये ॥ १२.२३१.१५ ॥
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ଓ ଅନର୍ଥ, ଜୀବନ ଓ ମରଣ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଫଳ — ଏଥିକୁ ମୁଁ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
12.231.16
हतं हन्ति हतो ह्येव यो नरो हन्ति कंचन ।
उभौ तौ न विजानीतो यश्च हन्ति हतश्च यः ॥ १२.२३१.१६ ॥
ଯେଉଁ ମଣିଷ କାହାକୁ ମାରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ପୂର୍ବରୁ ମରିଥିବା ଲୋକକୁ ହିଁ ମାରେ; ମରାଯାଉଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ମାରୁଥିବା ଓ ମରାଯାଉଥିବା ଉଭୟେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
12.231.17
हत्वा जित्वा च मघवन्यः कश्चित्पुरुषायते ।
अकर्ता ह्येव भवति कर्ता ह्येव करोति तत् ॥ १२.२३१.१७ ॥
ହେ ମଘବନ୍! ମାରି ଓ ଜିତି ମଧ୍ୟ ଯେ କେହି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଅକର୍ତ୍ତା ହିଁ ରହେ; କର୍ତ୍ତା ତ ସେହି ଯାହା କରେ ତାହା ହିଁ କରେ।
12.231.18
को हि लोकस्य कुरुते विनाशप्रभवावुभौ ।
कृतं हि तत्कृतेनैव कर्ता तस्यापि चापरः ॥ १२.२३१.१८ ॥
ଜଗତର ବିନାଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଦୁଇଟିକୁ କିଏ କରେ? ଯାହା କରାଯାଇଛି ତାହା କରିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ହୁଏ; ତାହାର କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କେହି ହୁଏ।
12.231.19
पृथिवी ज्योतिराकाशमापो वायुश्च पञ्चमः ।
एतद्योनीनि भूतानि तत्र का परिदेवना ॥ १२.२३१.१९ ॥
ପୃଥିବୀ, ଜ୍ୟୋତି, ଆକାଶ, ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ବାୟୁ — ଏସବୁ ଭୂତମାନଙ୍କର ମୂଳ; ତେବେ ଏଥିରେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
12.231.20
महाविद्योऽल्पविद्यश्च बलवान्दुर्बलश्च यः ।
दर्शनीयो विरूपश्च सुभगो दुर्भगश्च यः ॥ १२.२३१.२० ॥
ଯିଏ ମହାବିଦ୍ୱାନ, ଯିଏ ଅଳ୍ପବିଦ୍ୱାନ, ଯିଏ ବଳବାନ, ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ, ଯିଏ ସୁନ୍ଦର, ଯିଏ କୁରୂପ, ଯିଏ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ, ଯିଏ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ —
12.231.21
सर्वं कालः समादत्ते गम्भीरः स्वेन तेजसा ।
तस्मिन्कालवशं प्राप्ते का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.२१ ॥
କାଳ ଗମ୍ଭୀର; ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। କାଳବଶରେ ଆସିଗଲେ, ଏହା ଜାଣୁଥିବା ମୋର କି ବ୍ୟଥା?
12.231.22
दग्धमेवानुदहते हतमेवानुहन्यते ।
नश्यते नष्टमेवाग्रे लब्धव्यं लभते नरः ॥ १२.२३१.२२ ॥
ଯାହା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି ତାହାକୁ ହିଁ ପୁଣି ଦହନ କରେ; ଯାହା ହତ ହୋଇଛି ତାହାକୁ ହିଁ ପୁଣି ହତ୍ୟା କରାଯାଏ; ଯାହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ତାହା ହିଁ ଆଗରୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଯାହା ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ତାହା ହିଁ ପାଏ।
12.231.23
नास्य द्वीपः कुतः पारो नावारः संप्रदृश्यते ।
नान्तमस्य प्रपश्यामि विधेर्दिव्यस्य चिन्तयन् ॥ १२.२३१.२३ ॥
ଏହାର କୌଣସି ଦ୍ୱୀପ ଦିଶୁନାହିଁ, ପାରିକୁଳ ନାହିଁ, ଏପଟ କୂଳ ମଧ୍ୟ ଦିଶୁନାହିଁ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିଧାତାର ଅନ୍ତ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଏହା ହିଁ ଚିନ୍ତା କରି।
12.231.24
यदि मे पश्यतः कालो भूतानि न विनाशयेत् ।
स्यान्मे हर्षश्च दर्पश्च क्रोधश्चैव शचीपते ॥ १२.२३१.२४ ॥
ମୋ ଆଖି ଆଗରେ କାଳ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ ନ କଲେ, ହେ ଶଚୀପତି, ମୋର ହର୍ଷ, ଦର୍ପ ଓ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତା।
12.231.25
तुषभक्षं तु मां ज्ञात्वा प्रविविक्तजने गृहे ।
बिभ्रतं गार्दभं रूपमागत्य परिगर्हसे ॥ १२.२३१.२५ ॥
ମୋତେ ତୁଷ ଖାଉଥିବା ଜାଣି, ନିର୍ଜନ ଗୃହରେ ଗଧର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସି ତୁମେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛ।
12.231.26
इच्छन्नहं विकुर्यां हि रूपाणि बहृधाऽऽत्मनः ।
विभीषणानि यानीक्ष्य पलायेथास्त्वमेव मे ॥ १२.२३१.२६ ॥
ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମୋର ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ବଦଳାଇ ପାରେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ତୁମେ ହିଁ ମୋଠାରୁ ପଳାଇବ।
12.231.27
कालः सर्वं समादत्ते कालः सर्वं प्रयच्छति ।
कालेन विहितं सर्वं मा कृथाः शक्र पौरुषम् ॥ १२.२३१.२७ ॥
କାଳ ହିଁ ସବୁ ନିଏ; କାଳ ହିଁ ସବୁ ଦିଏ। କାଳ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ସବୁ ହୁଏ; ହେ ଶକ୍ର, ତୁମ ପୌରୁଷ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନା।
12.231.28
पुरा सर्वं प्रव्यथितं मयि क्रुद्धे पुरंदर ।
विद्रवन्ति त्वया सार्धं सर्व एव दिबौकसः ॥ १२.२३१.२८ ॥
ପୂର୍ବରେ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସବୁ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇଥିଲା; ତୁମ ସହିତ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ପଳାଇଥିଲେ।
12.231.29
अवैमि त्वस्य लोकस्य कर्मं शक्र सनातनम् ।
त्वमप्येवमवेक्षस्व माऽऽत्मना विस्मगं गमः ॥ १२.२३१.२९ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ଏହି ଲୋକର ସନାତନ କର୍ମ ମୁଁ ଜାଣେ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବିଚାର କର, ନିଜକୁ ଭୁଲ ନ ଯାଅ।
12.231.30
प्रभवश्च प्रभावश्च नात्मसंस्थः कदाचन ।
कौमारमेव ते चित्तं तथैवाद्य यथा पुरा।
समवेक्षस्व मघवन्बुद्धिं विन्दस्व नैष्ठिकीम् ॥ १२.२३१.३० ॥
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ କେବେ ହେଁ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମ ମନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ବାଳସୁଲଭ। ହେ ମଘବନ୍, ଭଲରେ ବିଚାର କରି ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧି ଲାଭ କର।
12.231.31
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
आसन्सर्वे मम वशे तत्सर्वं वेत्थ वासव ॥ १२.२३१.३१ ॥
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପିତୃଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସ — ସମସ୍ତେ ମୋ ବଶରେ ଥିଲେ; ହେ ବାସବ, ତାହା ତୁମେ ଜାଣ।
12.231.32
नमस्तस्यै दिशेऽप्यस्तु यस्यां वैरोचनो बलिः ।
इति मामभ्यपद्यन्त बुद्धिमात्सर्यमोहिताः ॥ १२.२३१.३२ ॥
ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସେହି ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର ହେଉ; ବୁଦ୍ଧି ଓ ଈର୍ଷାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଏହିପରି ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ।
12.231.33
नाहं तदनुशोचामि नात्मभ्रंशं शचीपते ।
एवं मे निश्चिता बुद्धिः शास्तुस्तिष्ठाम्यहं वशे ॥ १२.२३१.३३ ॥
ହେ ଶଚୀପତି, ମୁଁ ତା ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜର ପତନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ। ଶାସ୍ତା (ନିୟନ୍ତା)ଙ୍କ ବଶରେ ରହିବି ବୋଲି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର କରିଛି।
12.231.34
दृश्यते हि कुले जातो दर्शनीयः प्रतापवान् ।
दुःखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३४ ॥
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ସୁନ୍ଦର ଓ ପ୍ରତାପୀ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ତାହା ସେମିତି ହେବାର ଥିଲା।
12.231.35
दौष्कुलेयस्तथा मूढो दुर्जातः शक्र दृश्यते ।
सुखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३५ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ନୀଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ମୂର୍ଖ ଓ ଦୁର୍ଜାତ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ତାହା ମଧ୍ୟ ସେମିତି ହେବାର ଥିଲା।
12.231.36
कल्याणी रूपसंपन्ना दुर्भगा शक्र दृश्यते ।
अलक्षणा विरूपा च सुभगा दृश्यते परा ॥ १२.२३१.३६ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ରୂପବତୀ ଓ କଲ୍ୟାଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ ଲକ୍ଷଣହୀନା, ବିରୂପା ସ୍ତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେଖାଯାଏ।
12.231.37
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र त्वया कृतम् ।
यत्तमेवं गतो वज्रिन्यच्चाप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३१.३७ ॥
ଏହା ଆମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇ ନାହିଁ, ହେ ଶକ୍ର; ଏହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ହେ ବଜ୍ରୀ, ସେ ଏହିପରି ହେଲା ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେଲୁ।
12.231.38
न कर्म तव नान्येषां कुतो मम शतक्रतो ।
ऋद्धिर्वाऽप्यथवा नर्द्धिः पर्यायकृतमेव तत् ॥ १२.२३१.३८ ॥
ଏହା ତୁମ କର୍ମ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ମୋର କିପରି ହେବ, ହେ ଶତକ୍ରତୁ? ଋଦ୍ଧି ହେଉ ବା ନହେଉ, ତାହା ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ।
12.231.39
पश्यामि त्वां विराजन्तं देवराजमवस्थितम् ।
श्रीमन्तं द्युतिमन्तं च गर्जमानं ममोपरि ॥ १२.२३१.३९ ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି — ଦେବରାଜ ରୂପେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ, ମୋ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ତୁମକୁ।
12.231.40
एवं नैव न चेत्कालो मामाक्रम्य स्थितो भवेत् ।
पातयेयमहं त्वाऽद्य सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३१.४० ॥
ସମୟ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଠିଆ ନ ହୋଇଥିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ହିଁ ବଜ୍ର ସହିତ ତୁମକୁ ମୁଷ୍ଟିରେ ପକାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି।
12.231.41
न तु विक्रमकालोऽयं शान्तिकालोऽयमागतः ।
कालः स्थापयते सर्वं कालः पचति वै तथा ॥ १२.२३१.४१ ॥
କିନ୍ତୁ ଏହା ପରାକ୍ରମର ସମୟ ନୁହେଁ; ଶାନ୍ତିର ସମୟ ଆସିଛି। କାଳ ହିଁ ସବୁକିଛି ସ୍ଥାପନ କରେ; କାଳ ହିଁ ସବୁକିଛି ପକାଏ।
12.231.42
मां चेदभ्यागतः कालो दानवेश्वरमूर्जितम् ।
गर्जन्तं प्रतपन्तं च कमन्यं नागमिष्यति ॥ १२.२३१.४२ ॥
ଯଦି କାଳ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛି — ଦାନବେଶ୍ୱର, ବଳବାନ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଓ ପ୍ରତାପୀ ମୋ ନିକଟକୁ — ତେବେ ଆଉ କିଏ ଆସିବ?
12.231.43
द्वादशानां तु भवतामादित्यानां महात्मनाम् ।
तेजांस्येकेन सर्वेषां देवराज धृतानि मे ॥ १२.२३१.४३ ॥
ହେ ଦେବରାଜ, ବାର ଜଣ ମହାତ୍ମା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ତେଜ ମୁଁ ଏକାକୀ ଧାରଣ କରିଛି।
12.231.44
अहमेवोद्वहाम्यापो विसृजामि च वासव ।
तपामि चैव त्रैलोक्यं विद्योताम्यहमेव च ॥ १२.२३१.४४ ॥
ହେ ବାସବ, ଜଳକୁ ମୁଁ ହିଁ ଉପରକୁ ଉଠାଏ ଏବଂ ମୁଁ ହିଁ ବର୍ଷାଏ; ତ୍ରିଲୋକକୁ ମୁଁ ହିଁ ତପାଏ ଏବଂ ମୁଁ ହିଁ ଆଲୋକିତ କରେ।
12.231.45
संरक्षामि विलुम्पामि ददाम्यहमथाददे ।
संयच्छामि नियच्छामि लोकेषु प्रभुरीश्वरः ॥ १२.२३१.४५ ॥
ମୁଁ ରକ୍ଷା କରେ, ବିନାଶ କରେ; ଦିଏ, ନିଏ; ସଂଯମ କରେ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ — ଲୋକମାନଙ୍କରେ ମୁଁ ହିଁ ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ଈଶ୍ବର।
12.231.46
तदद्य विनिवृत्तं मे प्रभुत्वममराधिप ।
कालसैन्यावगाढस्य सर्वं न प्रतिभाति मे ॥ १२.२३१.४६ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଅମରାଧିପ, ଆଜି ମୋର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି; କାଳ-ସୈନ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ମୋତେ ସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁନାହିଁ।
12.231.47
नाहं कर्ता न चैव त्वं नान्यः कर्ता शचीपते ।
पर्यायेण हि भुज्यन्ते लोकाः शक्र यदृच्छया ॥ १२.२३१.४७ ॥
ମୁଁ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ଅନ୍ୟ କେହି କର୍ତ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ଶଚୀପତି; ହେ ଶକ୍ର, ଲୋକମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଭୋଗ କରାଯାଆନ୍ତି।
12.231.48
मासमासार्धवेश्मानमहोरात्राभिसंवृतम् ।
ऋतुद्वारं वायुमुखमायुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२३१.४८ ॥
ମାସ ଓ ପକ୍ଷର ଗୃହ, ଦିନ ରାତ୍ରିରେ ଘେରା, ଋତୁମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାର, ବାୟୁ ଯାହାର ମୁଖ — ଆୟୁକୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି।
12.231.49
आहुः सर्वमिदं चिन्त्यं जनाः केचिन्मनीषया ।
अनित्यपञ्चवर्षाणि षष्ठो दृश्यति देहिनाम् ॥ १२.२३१.४९ ॥
କେତେକ ଲୋକ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ କହନ୍ତି ଯେ ଏ ସବୁ ବିଚାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନିତ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପରେ ଷଷ୍ଠଟି ଦେଖାଯାଏ।
12.231.50
अस्याः पञ्चैव चिन्तायाः पर्येष्यामि च पञ्चधा ।
ततस्तानि न पश्यामि काले तमपि वृत्रहन् ॥ १२.२३१.५० ॥
ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତନକୁ ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବି; କିନ୍ତୁ ହେ ବୃତ୍ରହନ୍ତା, ସମୟରେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ତାହାକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.231.51
गम्भीरं गहनं ब्रह्म महत्तोयार्णवं यथा ।
अनादिनिधनं चाहुरक्षरं क्षरमेव च ॥ १२.२३१.५१ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଗହନ, ମହାନ ଜଳସମୁଦ୍ର ପରି; ତାହାକୁ ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ଅକ୍ଷର ଓ କ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.231.52
सत्त्वेषु लिङ्गमाविश्य निर्लिङ्गमपि तत्स्वयम् ।
मन्यन्ते ध्रुवमेवैनं ये जनास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.२३१.५२ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନିଜେ ଲିଙ୍ଗରହିତ; ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଧ୍ରୁବ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
12.231.53
यमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५३ ॥
ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହାକୁ କାଳ ବୋଲି ଜାଣ; ଏ ସବୁ ଯାହାର ବଶରେ ଅଛି।
12.231.54
भूतानां तु विषर्यासं कुरुते भगवानिति ।
न ह्येतावद्भवेद्ग्राम्यं न यस्मात्प्रभवेत्पुनः ॥ १२.२३१.५४ ॥
ଭଗବାନ ହିଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (ପରିବର୍ତ୍ତନ) ଘଟାନ୍ତି; କେବଳ ଏତିକି ଲୌକିକ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହାଠାରୁ ପୁଣି ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।
12.231.55
गतिं हि सर्वभूतानामगत्वा क्व गमिष्यति ।
यो धावता न हातव्यस्तिष्ठन्नपि न हीयते ॥ १२.२३१.५५ ॥
ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସେହି ଗତି ନ ପାଇ ସେ କେଉଁଠାକୁ ଯିବ? ଯାହା ଦୌଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ହୁଏ ନାହିଁ, ଠିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହରାଯାଏ ନାହିଁ।
12.231.56
तमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
आहुश्चैनं केचिदग्निं केचिदाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३१.५६ ॥
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାହାକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। କେହି କେହି ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି କୁହନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେହି ପ୍ରଜାପତି କୁହନ୍ତି।
12.231.57
ऋतून्मासार्धमासांश्च दिवसांश्च क्षणांस्तथा ।
पूर्वाह्णमपराह्णं च मध्याह्नमपि चापरे ॥ १२.२३१.५७ ॥
ଋତୁ, ମାସ ଓ ପକ୍ଷ, ଦିନ ଓ କ୍ଷଣ, ଏବଂ ପୂର୍ବାହ୍ନ, ଅପରାହ୍ନ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ମଧ୍ୟ ସେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କୁହନ୍ତି।
12.231.58
मुहूर्तमपि चैवाहुरेकं सन्तमनेकधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५८ ॥
ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେ ବୋଲି ସେମାନେ କୁହନ୍ତି। ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯାହାର ବଶରେ ଏହି ସବୁ ଅଛି, ତାହାକୁ କାଳ ବୋଲି ଜାଣ।
12.231.59
बहूनीन्द्रसहस्राणि समतीतानि वासव ।
बलवीर्योपपन्नानि यथैव त्वं शचीपते ॥ १२.२३१.५९ ॥
ହେ ବାସବ, ହେ ଶଚୀପତି! ତୁମ ପରି ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହଜାର ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ର ଗତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
12.231.60
त्वामप्यतिबलं शक्र देवराजं बलोत्कटम् ।
प्राप्ते काले महावीर्यः कालः संशमयिष्यति ॥ १२.२३१.६० ॥
ହେ ଶକ୍ର! ଅତି ବଳବାନ, ଦେବରାଜ ଓ ବଳଦର୍ପୀ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଆସିଲେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ କାଳ ଶାନ୍ତ କରିଦେବ।
12.231.61
य इदं सर्वमादत्ते तस्माच्छक्र स्थिरो भव ।
मया त्वया च पूर्वैश्च न स शक्योऽतिवर्तितुम् ॥ १२.२३१.६१ ॥
ଯିଏ ଏହି ସବୁ ନିଏ, ତେଣୁ ହେ ଶକ୍ର, ସ୍ଥିର ହୁଅ। ମୋ ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
12.231.62
यामेतां प्राप्य जानीषे राज्यश्रियमनुत्तमाम् ।
स्थिता मयीति तन्मिथ्या नैषा ह्येकत्र तिष्ठति ॥ १२.२३१.६२ ॥
ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ପାଇ ତୁମେ ଜାଣ ଯେ ସେ ମୋ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ — ତାହା ମିଥ୍ୟା। ସେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହେ ନାହିଁ।
12.231.63
स्थिता हीन्द्रसहस्रेषु त्वद्विशिष्टतमेष्वियम् ।
मां च लोला परित्यज्य त्वामगाद्विबुधाधिप ॥ १२.२३१.६३ ॥
ସେ ହଜାର ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସେ ଚଞ୍ଚଳା ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦେବାଧିପ, ତୁମ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା।
12.231.64
मैवं शक्र पुनः कार्षीः शान्तो भवितुमर्हसि ।
त्वामप्येवंविधं ज्ञात्वा क्षिप्रमन्यं गमिष्यति।
कालेन चोदिता शक्र मा ते गर्वः शतक्रतो ॥ १२.२३१.६४ ॥
ହେ ଶକ୍ର, ପୁଣି ଏପରି କରନାହିଁ। ତୁମେ ଶାନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ। ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଜାଣି ସେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ପାଖକୁ ଚାଲିଯିବ। କାଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ହେ ଶକ୍ର, ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ତୁମର ଗର୍ବ ନ ହେଉ।
12.231.65
क्षमस्व कालयोगं तमागतं विद्धि देवप ।
निर्लज्जश्चैव कस्मात्त्वं देवराज विकत्थसे ॥ १२.२३१.६५ ॥
ଆସିଥିବା ସେହି କାଳଯୋଗକୁ ସହ, ତାହା ଜାଣ, ହେ ଦେବପାଳକ। ହେ ଦେବରାଜ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ କାହିଁକି ତୁମେ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା କରୁଛ?
12.231.66
सर्वासुराणामधिपः सर्वदेवभयंकरः ।
जितवान्ब्रह्मणो लोकं को विद्यादागतं गतिम् ॥ १२.२३१.६६ ॥
ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଯେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଜିତିଥିଲା — ତାହାର ଆସିଥିବା ଗତି କିଏ ଜାଣି ପାରିଥାନ୍ତା?