મહાભારત · અધ્યાય 12.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.231.1
पुनेरव तु सं शक्रः अहसन्निदमब्रवीत् ।
निश्वसन्तं यथा गायं प्रत्याहाराय भारत ॥ १२.२३१.१ ॥
પછી ઇન્દ્ર હસીને આ બોલ્યો, જાણે નિસાસા નાખતા ગાયને પ્રત્યાહારનો ઉપદેશ આપતો હોય, હે ભારત.
12.231.2
यथज्ञानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितः ।
लोकान्यतापयन्तर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥ १२.२३१.२ ॥
હજારો અજ્ઞાનથી, સ્વજનોથી ઘેરાયેલો તું લોકોને પીડે છે, અથવા અમારો વિચાર કરતો.
12.231.3
दृष्ट्वा सुकृष्णां चेमागयस्थामात्मनो बले ।
ज्ञातिमित्रपरित्यक्तः शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.३ ॥
તારા બળમાં રહેલી આ અતિ કાળી દશા જોઈને, સ્વજનો અને મિત્રોએ છોડેલો તું શોક કરે છે; અરે, શોક કરવા યોગ્ય વસ્તુ પર તું શોક કરતો નથી.
12.231.4
प्रीतिं प्राप्यातुलां पूर्वं लोकांश्चात्मवशे स्थितान् ।
विनिपातमिमं चाद्य शोचस्याहो न शोचसि ॥ १२.२३१.४ ॥
પૂર્વે અતુલ્ય આનંદ મેળવીને અને લોકોને પોતાના વશમાં સ્થિર જોઈને, આજે આ પતન પર તું શોક કરે છે; અરે, શોક કરવા યોગ્ય પર તું શોક કરતો નથી.
12.231.5
गर्वं हित्वा तथा मानं देवराज शृणुष्व मे ।
मया च त्वाऽनुसद्भावं पूर्वमाचरितं महत् ॥ १२.२३१.५ ॥
હે દેવરાજ, ગર્વ અને માન છોડીને મારી વાત સાંભળ; મેં પહેલાં તારા પ્રત્યે મહાન સદ્ભાવ દર્શાવ્યો હતો.
12.231.6
अवश्यकालपर्यायमात्मनः परिवर्तनम् ।
अविदँल्लोकमाहात्म्यं… ॥ १२.२३१.६ ॥
અનિવાર્ય કાળક્રમ અને પોતાનું પરિવર્તન, લોકોનું માહાત્મ્ય ન જાણીને…
12.231.7
अनित्यमुपलक्ष्येह कालपर्यायमात्मनः ।
तस्माच्छक्र न शोचामि सर्वं ह्येवेदमन्तवत् ॥ १२.२३१.७ ॥
અહીં પોતાના કાળચક્રને અનિત્ય જોઈને, હે શક્ર, હું શોક કરતો નથી; આ સર્વ નાશવંત જ છે.
12.231.8
अन्तवन्त इमे देहा भूतानां च सुराधिप ।
तेन शक्र न शोचामि नापराधादिदं मम ॥ १२.२३१.८ ॥
હે દેવાધિપ, આ દેહો અને પ્રાણીઓના દેહો નાશવંત છે; તેથી હે શક્ર, હું શોક કરતો નથી, અને આ મારા અપરાધથી થયું નથી.
12.231.9
जीवितं च शरीरं च जात्या वै सह जायते ।
उभे सह विवर्धेते उभे सह विनश्यतः ॥ १२.२३१.९ ॥
જીવન અને શરીર જન્મ સાથે જ એકસાથે ઉત્પન્ન થાય છે; બંને સાથે વધે છે અને બંને સાથે નાશ પામે છે.
12.231.10
न हीदृशमहंभावमवशः प्राप्य केवलम् ।
यदेवमभिजानामि का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.१० ॥
આવો અહંભાવ પામીને પણ હું અસહાય નથી, કારણ કે હું આ રીતે જાણું છું; જાણનારને શું વ્યથા હોય?
12.231.11
भूतानां निधनं निष्ठा स्रोतसामिव सागरः ।
नैतत्सम्यग्विजानन्तो नरा मुह्यन्ति वज्रधृत् ॥ १२.२३१.११ ॥
પ્રાણીઓનું મરણ એ જ તેમની અંતિમ ગતિ છે, જેમ નદીઓની ગતિ સમુદ્ર છે; આને સારી રીતે ન જાણનારા માણસો, હે વજ્રધારી, મોહ પામે છે.
12.231.12
ये त्वेवं नाभिजानन्ति रजोमोहपरायणाः ।
ते कृच्छ्रं प्राप्य सीदन्ति बुद्धिर्येषां प्रणश्यति ॥ १२.२३१.१२ ॥
પરંતુ રજોગુણ અને મોહમાં લીન થઈ જેઓ આને આ રીતે જાણતા નથી, તેઓ કષ્ટ પામીને ડૂબી જાય છે; તેમની બુદ્ધિ નાશ પામે છે.
12.231.13
बुद्धिलाभात्तु पुरुषः सर्वं तुदति किल्विषम् ।
विपाप्मा लभते सत्वं सत्वस्थः संप्रसीदति ॥ १२.२३१.१३ ॥
બુદ્ધિના લાભથી માણસ સર્વ પાપ દૂર કરે છે. પાપરહિત થઈને તે સત્ત્વ પામે છે; સત્ત્વમાં સ્થિત થઈને તે પ્રસન્ન થાય છે.
12.231.14
ततस्तु ये निवर्तन्ते जायन्ते वा पुनः पुनः ।
कृपणाः परितप्यन्ते तैरर्थैरभिचोदिताः ॥ १२.२३१.१४ ॥
પછી જેઓ પાછા ફરે છે અથવા વારંવાર જન્મે છે, તે દીન લોકો તે પ્રયોજનોથી પ્રેરાઈને સંતાપ પામે છે.
12.231.15
अर्थसिद्धिमनर्थं च जीवितं मरणं तथा ।
सुखं दुःखं फलं चैव न द्वेष्मि न च कामये ॥ १२.२३१.१५ ॥
અર્થસિદ્ધિ અને અનર્થ, જીવન અને મરણ, સુખ અને દુઃખ, તથા ફળ — એમને હું દ્વેષ કરતો નથી અને ઇચ્છતો પણ નથી.
12.231.16
हतं हन्ति हतो ह्येव यो नरो हन्ति कंचन ।
उभौ तौ न विजानीतो यश्च हन्ति हतश्च यः ॥ १२.२३१.१६ ॥
જે માણસ કોઈને મારે છે, તે ખરેખર પહેલેથી મરેલાને જ મારે છે; મારાયેલો પણ તેવો જ. મારનાર અને મારાયેલો બંને આ જાણતા નથી.
12.231.17
हत्वा जित्वा च मघवन्यः कश्चित्पुरुषायते ।
अकर्ता ह्येव भवति कर्ता ह्येव करोति तत् ॥ १२.२३१.१७ ॥
હે મઘવન્! મારીને અને જીતીને પણ જે કોઈ પોતાને પુરુષની જેમ વર્તે છે, તે ખરેખર અકર્તા જ રહે છે; કર્તા તો જે થાય છે તે જ કરે છે.
12.231.18
को हि लोकस्य कुरुते विनाशप्रभवावुभौ ।
कृतं हि तत्कृतेनैव कर्ता तस्यापि चापरः ॥ १२.२३१.१८ ॥
જગતનો વિનાશ અને ઉત્પત્તિ બંનેને કોણ કરે છે? જે કરાયું છે તે કરવાથી જ થાય છે; અને તેનો કર્તા પણ બીજો કોઈ હોય છે.
12.231.19
पृथिवी ज्योतिराकाशमापो वायुश्च पञ्चमः ।
एतद्योनीनि भूतानि तत्र का परिदेवना ॥ १२.२३१.१९ ॥
પૃથ્વી, જ્યોતિ, આકાશ, જળ અને પાંચમો વાયુ — આ જ ભૂતોનાં મૂળ છે; તો તેમાં વિલાપ શા માટે?
12.231.20
महाविद्योऽल्पविद्यश्च बलवान्दुर्बलश्च यः ।
दर्शनीयो विरूपश्च सुभगो दुर्भगश्च यः ॥ १२.२३१.२० ॥
જે મહાવિદ્વાન, જે અલ્પવિદ્વાન, જે બળવાન, જે દુર્બળ, જે સુંદર દેખાય, જે કુરૂપ, જે સૌભાગ્યવાન, જે દુર્ભાગ્યવાન—
12.231.21
सर्वं कालः समादत्ते गम्भीरः स्वेन तेजसा ।
तस्मिन्कालवशं प्राप्ते का व्यथा मे विजानतः ॥ १२.२३१.२१ ॥
કાળ ગંભીર છે; પોતાના તેજથી સર્વને વશ કરે છે. કાળના વશમાં આવ્યા પછી આ જાણનારા મને શી વ્યથા?
12.231.22
दग्धमेवानुदहते हतमेवानुहन्यते ।
नश्यते नष्टमेवाग्रे लब्धव्यं लभते नरः ॥ १२.२३१.२२ ॥
જે બળ્યું છે તેને જ ફરી બાળે છે; જે હણાયું છે તેને જ ફરી હણાય છે; જે નષ્ટ થયું તે જ પહેલાં નષ્ટ થાય છે; જે મેળવવા યોગ્ય છે તે માણસ મેળવે છે.
12.231.23
नास्य द्वीपः कुतः पारो नावारः संप्रदृश्यते ।
नान्तमस्य प्रपश्यामि विधेर्दिव्यस्य चिन्तयन् ॥ १२.२३१.२३ ॥
એનો કોઈ દ્વીપ દેખાતો નથી, પારકો કિનારો નથી, આ પાર પણ દેખાતો નથી; આ દિવ્ય વિધાતાનો અંત હું જોતો નથી, એનો જ વિચાર કરતાં.
12.231.24
यदि मे पश्यतः कालो भूतानि न विनाशयेत् ।
स्यान्मे हर्षश्च दर्पश्च क्रोधश्चैव शचीपते ॥ १२.२३१.२४ ॥
મારા જોતાં કાળ ભૂતોનો વિનાશ ન કરે, તો હે શચીપતિ, મને હર્ષ પણ થાય, અભિમાન પણ થાય અને ક્રોધ પણ થાય.
12.231.25
तुषभक्षं तु मां ज्ञात्वा प्रविविक्तजने गृहे ।
बिभ्रतं गार्दभं रूपमागत्य परिगर्हसे ॥ १२.२३१.२५ ॥
મને ભૂસું ખાનારો જાણીને, એકાંત ઘરમાં ગધેડાનું રૂપ ધારણ કરીને આવીને તું મારી નિંદા કરે છે.
12.231.26
इच्छन्नहं विकुर्यां हि रूपाणि बहृधाऽऽत्मनः ।
विभीषणानि यानीक्ष्य पलायेथास्त्वमेव मे ॥ १२.२३१.२६ ॥
હું ઇચ્છું તો મારાં અનેક ભયાનક રૂપો બદલી શકું; તેમને જોઈને તું જ મારાથી ભાગી જઈશ.
12.231.27
कालः सर्वं समादत्ते कालः सर्वं प्रयच्छति ।
कालेन विहितं सर्वं मा कृथाः शक्र पौरुषम् ॥ १२.२३१.२७ ॥
સમય જ બધું લઈ લે છે; સમય જ બધું આપે છે. સમયે નક્કી કરેલું બધું થાય છે; હે શક્ર, તારું પૌરુષ બતાવીશ નહીં.
12.231.28
पुरा सर्वं प्रव्यथितं मयि क्रुद्धे पुरंदर ।
विद्रवन्ति त्वया सार्धं सर्व एव दिबौकसः ॥ १२.२३१.२८ ॥
પહેલાં, હે પુરંદર, હું ક્રોધિત થયો ત્યારે બધું વ્યથિત થયું; તારી સાથે બધા સ્વર્ગવાસીઓ ભાગી ગયા.
12.231.29
अवैमि त्वस्य लोकस्य कर्मं शक्र सनातनम् ।
त्वमप्येवमवेक्षस्व माऽऽत्मना विस्मगं गमः ॥ १२.२३१.२९ ॥
હે શક્ર, આ લોકનું સનાતન કર્મ હું જાણું છું; તું પણ આ રીતે વિચાર કર, તારી જાતને ભૂલી ન જા.
12.231.30
प्रभवश्च प्रभावश्च नात्मसंस्थः कदाचन ।
कौमारमेव ते चित्तं तथैवाद्य यथा पुरा।
समवेक्षस्व मघवन्बुद्धिं विन्दस्व नैष्ठिकीम् ॥ १२.२३१.३० ॥
ઉત્પત્તિ અને પ્રભાવ ક્યારેય આત્મામાં સ્થિર રહેતાં નથી; તારું મન આજે પણ પહેલાંની જેમ બાળસહજ છે. હે મઘવન્, સારી રીતે વિચાર કરીને સ્થિર બુદ્ધિ મેળવ.
12.231.31
देवा मनुष्याः पितरो गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
आसन्सर्वे मम वशे तत्सर्वं वेत्थ वासव ॥ १२.२३१.३१ ॥
દેવો, મનુષ્યો, પિતૃઓ, ગંધર્વો, ઉરગો અને રાક્ષસો — એ બધા મારા વશમાં હતા; હે વાસવ, એ તું જાણે છે.
12.231.32
नमस्तस्यै दिशेऽप्यस्तु यस्यां वैरोचनो बलिः ।
इति मामभ्यपद्यन्त बुद्धिमात्सर्यमोहिताः ॥ १२.२३१.३२ ॥
વિરોચનપુત્ર બલિ જે દિશામાં ગયો તે દિશાને પણ નમસ્કાર હો; બુદ્ધિ અને ઈર્ષ્યાથી મોહિત થઈને તેઓ આ રીતે મારા પર તૂટી પડ્યા.
12.231.33
नाहं तदनुशोचामि नात्मभ्रंशं शचीपते ।
एवं मे निश्चिता बुद्धिः शास्तुस्तिष्ठाम्यहं वशे ॥ १२.२३१.३३ ॥
હે શચીપતિ, હું તેના માટે શોક કરતો નથી, કે મારા આત્મપતન માટે પણ શોક કરતો નથી. શાસ્તા (નિયંતા)ના વશમાં રહીશ એવો મારી બુદ્ધિનો નિશ્ચય છે.
12.231.34
दृश्यते हि कुले जातो दर्शनीयः प्रतापवान् ।
दुःखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३४ ॥
ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો, સુંદર અને પ્રતાપી પુરુષ પણ મંત્રીઓ સાથે દુઃખમાં જીવતો દેખાય છે; તે એમ જ થવાનું હોય છે.
12.231.35
दौष्कुलेयस्तथा मूढो दुर्जातः शक्र दृश्यते ।
सुखं जीवन्सहामात्यो भवितव्यं हि तत्तथा ॥ १२.२३१.३५ ॥
હે શક્ર, નીચ કુળમાં જન્મેલો, મૂર્ખ અને દુર્જાત પુરુષ પણ મંત્રીઓ સાથે સુખમાં જીવતો દેખાય છે; તે પણ એમ જ થવાનું હોય છે.
12.231.36
कल्याणी रूपसंपन्ना दुर्भगा शक्र दृश्यते ।
अलक्षणा विरूपा च सुभगा दृश्यते परा ॥ १२.२३१.३६ ॥
હે શક્ર, રૂપસંપન્ન અને કલ્યાણી સ્ત્રી પણ દુર્ભાગી દેખાય છે; અને લક્ષણહીન, કુરૂપ સ્ત્રી અત્યંત સૌભાગ્યવતી દેખાય છે.
12.231.37
नैतदस्मत्कृतं शक्र नैतच्छक्र त्वया कृतम् ।
यत्तमेवं गतो वज्रिन्यच्चाप्येवं गता वयम् ॥ १२.२३१.३७ ॥
હે શક્ર, આ અમારાથી કરાયું નથી; હે શક્ર, આ તારાથી પણ કરાયું નથી. હે વજ્રધારી, તેની આવી દશા થઈ અને અમારી પણ આવી થઈ.
12.231.38
न कर्म तव नान्येषां कुतो मम शतक्रतो ।
ऋद्धिर्वाऽप्यथवा नर्द्धिः पर्यायकृतमेव तत् ॥ १२.२३१.३८ ॥
આ તારું કર્મ નથી, બીજાઓનું પણ નથી; તો મારું ક્યાંથી હોય, હે શતક્રતુ? સમૃદ્ધિ હોય કે ન હોય, તે વારાફરતી થતું કાર્ય જ છે.
12.231.39
पश्यामि त्वां विराजन्तं देवराजमवस्थितम् ।
श्रीमन्तं द्युतिमन्तं च गर्जमानं ममोपरि ॥ १२.२३१.३९ ॥
હું તને જોઉં છું — દેવરાજ તરીકે ચમકતો ઊભેલો, શ્રીમાન અને તેજસ્વી, મારી ઉપર ગર્જના કરતો.
12.231.40
एवं नैव न चेत्कालो मामाक्रम्य स्थितो भवेत् ।
पातयेयमहं त्वाऽद्य सवज्रमपि मुष्टिना ॥ १२.२३१.४० ॥
જો કાળે મને આક્રમીને સ્થિર ન રાખ્યો હોત, તો હું આજે જ વજ્ર સહિત તને મુઠ્ઠીથી પાડી દેત.
12.231.41
न तु विक्रमकालोऽयं शान्तिकालोऽयमागतः ।
कालः स्थापयते सर्वं कालः पचति वै तथा ॥ १२.२३१.४१ ॥
પણ આ પરાક્રમનો સમય નથી; શાંતિનો સમય આવી ગયો છે. કાળ જ સર્વને સ્થાપે છે; કાળ જ સર્વને પકવે છે.
12.231.42
मां चेदभ्यागतः कालो दानवेश्वरमूर्जितम् ।
गर्जन्तं प्रतपन्तं च कमन्यं नागमिष्यति ॥ १२.२३१.४२ ॥
જો કાળ મારી પાસે આવ્યો હોય — દાનવેશ્વર, બળવાન, ગર્જના કરતો અને પ્રતાપી મારી પાસે — તો બીજો કોણ આવશે?
12.231.43
द्वादशानां तु भवतामादित्यानां महात्मनाम् ।
तेजांस्येकेन सर्वेषां देवराज धृतानि मे ॥ १२.२३१.४३ ॥
હે દેવરાજ, બાર મહાત્મા આદિત્યોનું સમસ્ત તેજ મેં એકલાએ ધારણ કર્યું છે.
12.231.44
अहमेवोद्वहाम्यापो विसृजामि च वासव ।
तपामि चैव त्रैलोक्यं विद्योताम्यहमेव च ॥ १२.२३१.४४ ॥
હે વાસવ, પાણીને હું જ ઉપર ઉઠાવું છું અને હું જ વરસાવું છું; ત્રિલોકને હું જ તપાવું છું અને હું જ પ્રકાશિત કરું છું.
12.231.45
संरक्षामि विलुम्पामि ददाम्यहमथाददे ।
संयच्छामि नियच्छामि लोकेषु प्रभुरीश्वरः ॥ १२.२३१.४५ ॥
હું રક્ષણ કરું છું, નાશ કરું છું; આપું છું, લઉં છું; સંયમ રાખું છું, નિયંત્રણ કરું છું — લોકોમાં હું જ પ્રભુ અને ઈશ્વર છું.
12.231.46
तदद्य विनिवृत्तं मे प्रभुत्वममराधिप ।
कालसैन्यावगाढस्य सर्वं न प्रतिभाति मे ॥ १२.२३१.४६ ॥
તેથી, હે અમરાધિપ, આજે મારી પ્રભુતા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે; કાળની સેનામાં ડૂબેલા મને સર્વ કંઈ સ્પષ્ટ દેખાતું નથી.
12.231.47
नाहं कर्ता न चैव त्वं नान्यः कर्ता शचीपते ।
पर्यायेण हि भुज्यन्ते लोकाः शक्र यदृच्छया ॥ १२.२३१.४७ ॥
હું કર્તા નથી, તું પણ નથી, અને બીજું કોઈ કર્તા નથી, હે શચીપતિ; હે શક્ર, લોકો વારાફરતી યદૃચ્છાથી જ ભોગવાય છે.
12.231.48
मासमासार्धवेश्मानमहोरात्राभिसंवृतम् ।
ऋतुद्वारं वायुमुखमायुर्वेदविदो जनाः ॥ १२.२३१.४८ ॥
મહિના અને પખવાડિયાનું ઘર, દિવસ-રાતથી ઘેરાયેલું, ઋતુઓનું દ્વાર, વાયુ જેનું મુખ છે — આયુષ્યને વેદજ્ઞો આ રીતે જાણે છે.
12.231.49
आहुः सर्वमिदं चिन्त्यं जनाः केचिन्मनीषया ।
अनित्यपञ्चवर्षाणि षष्ठो दृश्यति देहिनाम् ॥ १२.२३१.४९ ॥
કેટલાક લોકો બુદ્ધિથી આ બધું વિચારવા યોગ્ય કહે છે; દેહધારીઓમાં અનિત્ય પાંચ વર્ષ પછી છઠ્ઠું દેખાય છે.
12.231.50
अस्याः पञ्चैव चिन्तायाः पर्येष्यामि च पञ्चधा ।
ततस्तानि न पश्यामि काले तमपि वृत्रहन् ॥ १२.२३१.५० ॥
આ પાંચ પ્રકારના ચિંતનની હું પાંચ રીતે શોધ કરીશ; પણ હે વૃત્રહંતા, યોગ્ય સમયે હું તેમને અને તેને જોતો નથી.
12.231.51
गम्भीरं गहनं ब्रह्म महत्तोयार्णवं यथा ।
अनादिनिधनं चाहुरक्षरं क्षरमेव च ॥ १२.२३१.५१ ॥
બ્રહ્મ ગંભીર અને ગહન છે, મહાન જળસમુદ્ર જેવું; તેને આદિ-અંત રહિત, અક્ષર અને ક્ષર પણ કહે છે.
12.231.52
सत्त्वेषु लिङ्गमाविश्य निर्लिङ्गमपि तत्स्वयम् ।
मन्यन्ते ध्रुवमेवैनं ये जनास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १२.२३१.५२ ॥
પ્રાણીઓમાં લિંગરૂપે પ્રવેશીને પણ તે પોતે લિંગરહિત છે; તત્ત્વદર્શી લોકો એને ધ્રુવ જ માને છે.
12.231.53
यमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५३ ॥
જેને બધી ઇન્દ્રિયો પાંચ પ્રકારે જોઈ શકતી નથી, તેને કાળ જાણ; જેના વશમાં આ સર્વ છે તે જ.
12.231.54
भूतानां तु विषर्यासं कुरुते भगवानिति ।
न ह्येतावद्भवेद्ग्राम्यं न यस्मात्प्रभवेत्पुनः ॥ १२.२३१.५४ ॥
ભગવાન જ પ્રાણીઓમાં વિપર્યય (ફેરફાર) લાવે છે; માત્ર એટલું જ લૌકિક નથી, કારણ કે તેમાંથી ફરી ઉત્પત્તિ થતી નથી.
12.231.55
गतिं हि सर्वभूतानामगत्वा क्व गमिष्यति ।
यो धावता न हातव्यस्तिष्ठन्नपि न हीयते ॥ १२.२३१.५५ ॥
સર્વ ભૂતોની એ ગતિ પામ્યા વિના તે ક્યાં જશે? દોડનાર પણ તેને છોડી શકતો નથી, અને ઊભો રહેનાર પણ તેને ગુમાવતો નથી.
12.231.56
तमिन्द्रियाणि सर्वाणि नानुपश्यन्ति पञ्चधा ।
आहुश्चैनं केचिदग्निं केचिदाहुः प्रजापतिम् ॥ १२.२३१.५६ ॥
સર્વ ઇન્દ્રિયો તેને પાંચ પ્રકારે જોઈ શકતી નથી. કેટલાક તેને અગ્નિ કહે છે, અને કેટલાક પ્રજાપતિ કહે છે.
12.231.57
ऋतून्मासार्धमासांश्च दिवसांश्च क्षणांस्तथा ।
पूर्वाह्णमपराह्णं च मध्याह्नमपि चापरे ॥ १२.२३१.५७ ॥
ઋતુઓ, માસ અને પખવાડિયાં, દિવસો અને ક્ષણો, તથા પૂર્વાહ્ન, અપરાહ્ન અને મધ્યાહ્ન પણ તે જ છે; બીજા લોકો પણ એમ કહે છે.
12.231.58
मुहूर्तमपि चैवाहुरेकं सन्तमनेकधा ।
तं कालमिति जानीहि यस्य सर्वमिदं वशे ॥ १२.२३१.५८ ॥
મુહૂર્ત પણ તે જ છે, એમ લોકો કહે છે. એક હોવા છતાં તે અનેક રીતે પ્રગટ થાય છે. આ બધું જેના વશમાં છે, તેને જ કાળ તરીકે જાણ.
12.231.59
बहूनीन्द्रसहस्राणि समतीतानि वासव ।
बलवीर्योपपन्नानि यथैव त्वं शचीपते ॥ १२.२३१.५९ ॥
હે વાસવ, હે શચીપતિ! તારા જેવા જ બળ અને વીર્યથી યુક્ત હજારો ઇન્દ્રો વીતી ગયા છે.
12.231.60
त्वामप्यतिबलं शक्र देवराजं बलोत्कटम् ।
प्राप्ते काले महावीर्यः कालः संशमयिष्यति ॥ १२.२३१.६० ॥
હે શક્ર! અતિબળવાન, દેવરાજ, બળોન્મત્ત એવા તને પણ સમય આવતા મહાવીર્ય કાળ શાંત કરી દેશે.
12.231.61
य इदं सर्वमादत्ते तस्माच्छक्र स्थिरो भव ।
मया त्वया च पूर्वैश्च न स शक्योऽतिवर्तितुम् ॥ १२.२३१.६१ ॥
જે આ બધું લઈ લે છે, તેથી હે શક્ર, સ્થિર રહે. મારાથી, તારાથી અને પૂર્વજોથી પણ તેને ઓળંગી શકાતો નથી.
12.231.62
यामेतां प्राप्य जानीषे राज्यश्रियमनुत्तमाम् ।
स्थिता मयीति तन्मिथ्या नैषा ह्येकत्र तिष्ठति ॥ १२.२३१.६२ ॥
આ શ્રેષ્ઠ રાજ્યલક્ષ્મી મેળવીને તું જાણે છે કે તે મારામાં સ્થિર છે — તે મિથ્યા છે. તે એક જગ્યાએ રહેતી નથી.
12.231.63
स्थिता हीन्द्रसहस्रेषु त्वद्विशिष्टतमेष्वियम् ।
मां च लोला परित्यज्य त्वामगाद्विबुधाधिप ॥ १२.२३१.६३ ॥
તે હજારો ઇન્દ્રોમાં, તારા જેવા શ્રેષ્ઠતમોમાં પણ સ્થિર રહી છે. તે ચંચળ મને છોડીને, હે દેવાધિપ, તારી પાસે ગઈ.
12.231.64
मैवं शक्र पुनः कार्षीः शान्तो भवितुमर्हसि ।
त्वामप्येवंविधं ज्ञात्वा क्षिप्रमन्यं गमिष्यति।
कालेन चोदिता शक्र मा ते गर्वः शतक्रतो ॥ १२.२३१.६४ ॥
હે શક્ર, ફરીથી આવું ન કરીશ. તારે શાંત રહેવું જોઈએ. તને પણ આવો જાણીને તે જલદી બીજા પાસે જશે. કાળથી પ્રેરાઈને, હે શક્ર, હે શતક્રતુ, તારો ગર્વ ન હો.
12.231.65
क्षमस्व कालयोगं तमागतं विद्धि देवप ।
निर्लज्जश्चैव कस्मात्त्वं देवराज विकत्थसे ॥ १२.२३१.६५ ॥
આવેલા કાળયોગને સહન કર, તેને જાણ, હે દેવપાલક. હે દેવરાજ, નિર્લજ્જ થઈને તું કેમ બડાઈ મારે છે?
12.231.66
सर्वासुराणामधिपः सर्वदेवभयंकरः ।
जितवान्ब्रह्मणो लोकं को विद्यादागतं गतिम् ॥ १२.२३१.६६ ॥
સર્વ અસુરોના અધિપતિ, સર્વ દેવોને ભયંકર, જેણે બ્રહ્મલોક જીત્યો — તેની આવેલી ગતિ કોણ જાણી શકે?