મહાભારત · અધ્યાય 12.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.244.1
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते ।
ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिद्ध्यति ॥ १२.२४४.१ ॥
આ બ્રાહ્મણ માટે પૂર્વકાળથી વિહિત આચરણ છે; જ્ઞાની જ કર્મો કરતાં સર્વત્ર સિદ્ધિ પામે છે.
12.244.2
तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चये ।
किंतु कर्मस्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः ॥ १२.२४४.२ ॥
ત્યાં કર્મના નિશ્ચયમાં આવો સંશય ન હોય તો પણ, આ કર્મસ્વભાવ જ્ઞાન છે કે કર્મ એવો પ્રશ્ન ફરી ઊભો થાય છે.
12.244.3
तत्र वेदविवित्सायां ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति ।
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छॄणु ॥ १२.२४४.३ ॥
વેદોને જાણવાની ઇચ્છામાં જો પુરુષ વિષેનું જ્ઞાન હોય, તો તર્ક અને અનુભવથી હું તેનું વર્ણન કરીશ; સાંભળ.
12.244.4
पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाः ।
दैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावमपरे जनाः ॥ १२.२४४.४ ॥
કેટલાક માણસો કર્મોમાં પુરુષાર્થને કારણ કહે છે; કેટલાક દૈવની પ્રશંસા કરે છે; બીજા સ્વભાવની પ્રશંસા કરે છે.
12.244.5
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन ॥ १२.२४४.५ ॥
પુરુષાર્થ, કર્મ અને દૈવ—ફળપ્રવૃત્તિના સ્વભાવથી આ ત્રણ જુદાં છે; પરંતુ કેટલાક તેમનો વિવેક ન કરતાં મૂંઝાય છે.
12.244.6
एतदेवं च नैवं न च चोभे नानुभे तथा ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२४४.६ ॥
આ આ રીતે છે, તે રીતે નથી; બંને નથી, બંને ન હોય તેવું પણ નથી—આ રીતે કર્મનિષ્ઠો આ વિષય કહે; સત્ત્વમાં સ્થિત સમદર્શીઓ (આ જાણે છે).
12.244.7
त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः ।
तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्वस्थाश्च कृते युगे ॥ १२.२४४.७ ॥
ત્રેતા અને દ્વાપર યુગમાં, અને કલિયુગમાં જન્મેલા સંશયયુક્ત હોય છે; તપસ્વીઓ અને શાંત લોકો સત્ત્વગુણમાં સ્થિત હોય છે; કૃતયુગમાં પણ એમ જ.
12.244.8
अपृथग्दर्शनाः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च ।
कामद्वषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते ॥ १२.२४४.८ ॥
બધા ઋક્, સામ અને યજુસમાં ભેદ જોતા નથી; કામ અને દ્વેષને અલગ જોઈને તેઓ તપને જ કર્મ માનીને તેની ઉપાસના કરે છે.
12.244.9
तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ १२.२४४.९ ॥
તપધર્મથી યુક્ત, સદા તપમાં રત, સારી રીતે સંયમિત પુરુષ તેનાથી મનથી ઇચ્છેલી બધી કામનાઓ પામે છે.
12.244.10
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
तद्भूतश्च ततः सर्वभूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२४४.१० ॥
તપથી તે તે પામે છે, જેનાથી જગત સર્જનાર ભૂત થાય છે; તે ભૂતરૂપ થઈને પછી તે સર્વ ભૂતોનો પ્રભુ થાય છે.
12.244.11
तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः ।
वेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२४४.११ ॥
તે વેદવચનોમાં વેદદ્રષ્ટાઓએ ગહનપણે કહ્યું છે; અને વેદાંતોમાં ફરીથી તે ક્રમયોગથી સ્પષ્ટ જણાય છે.
12.244.12
आरम्भयज्ञाः क्षव्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२४४.१२ ॥
ક્ષત્રિયો આરંભયજ્ઞ કરનારા, વૈશ્યો હવિર્યજ્ઞ કરનારા સ્મરાયા છે; શૂદ્રો પરિચારયજ્ઞ કરનારા, અને દ્વિજાતિઓ જપયજ્ઞ કરનારા છે.
12.244.13
परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.२४४.१३ ॥
કર્તવ્ય પૂર્ણ કરેલો દ્વિજ સ્વાધ્યાયથી (બ્રાહ્મણ) બને છે. તે બીજું કંઈ કરે કે ન કરે, મૈત્રીપૂર્ણ માણસ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે.
12.244.14
त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२४४.१४ ॥
ત્રેતાના આરંભે બધા વેદ, યજ્ઞો અને વર્ણાશ્રમો હતા. આયુષ્યના ઘટાડાને કારણે તે દ્વાપરયુગમાં ઘટે છે.
12.244.15
द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा ।
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः किल ॥ १२.२४४.१५ ॥
દ્વાપરયુગમાં વેદો વિપ્લવ પામે છે; કલિયુગમાં પણ એમ જ. કલિયુગના અંતે તે દેખાતા નથી અને પછી ફરી દેખાય છે.
12.244.16
उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः ।
गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः ॥ १२.२४४.१६ ॥
ત્યાં અધર્મથી પીડાઈને સ્વધર્મો ક્ષીણ થાય છે; ગાયો, પૃથ્વી, જળ અને ઔષધિઓના જે રસ છે તે પણ.
12.244.17
अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाऽऽश्रमाः ।
विक्रियन्ते स्वधर्माश्च स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२४४.१७ ॥
અધર્મથી ઢંકાયેલા વેદો, વેદધર્મો અને આશ્રમો વિકૃત થાય છે; સ્વધર્મો પણ, અને સ્થાવર તથા જંગમ પણ.
12.244.18
यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टथा तृप्यन्ति प्रावृषि ।
सृजन्ते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगेयुगे ॥ १२.२४४.१८ ॥
વર્ષાઋતુમાં વરસાદથી બધાં પ્રાણીઓ તૃપ્ત થાય છે અને ચારે બાજુ અંગો સર્જાય છે, તેમ વેદો યુગેયુગે.
12.244.19
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत् ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते यतः संयान्ति च प्रजाः ॥ १२.२४४.१९ ॥
કાળની વિવિધતા, આદિ-અંત વિનાની, વિહિત; જે મેં પહેલાં તને કહ્યું હતું. તેમાંથી જ પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ આગળ વધે છે.
12.244.20
यच्चेदं प्रभवः स्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वसृष्टानि भूरिशः ॥ १२.२४४.२० ॥
અને આ જે છે તે જ પ્રાણીઓનો પ્રભવ, સ્થાન અને સંયમ, એટલે યમ. દ્વંદ્વોથી સર્જાયેલાં સ્વભાવથી જ અનેક રીતે ચાલે છે.
12.244.21
सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२४४.२१ ॥
સર્ગ, કાળ, ધૃતિ, વેદ, કર્તા, કાર્ય અને ક્રિયાફળ — હે તાત, તું મને જે પૂછે છે તે આ બધું મેં તને કહ્યું છે.