महाभारत · अध्याय 12.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.244.1
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते ।
ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिद्ध्यति ॥ १२.२४४.१ ॥
हे ब्राह्मणासाठी पूर्वीपासून विहित असलेले आचरण आहे; ज्ञानी पुरुषच कर्मे करीत सर्वत्र सिद्धी मिळवतो.
12.244.2
तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चये ।
किंतु कर्मस्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः ॥ १२.२४४.२ ॥
तेथे कर्मनिश्चयात असा संशय नसेल तर, हा कर्मस्वभाव ज्ञान आहे की कर्म, असा प्रश्न पुन्हा उद्भवतो.
12.244.3
तत्र वेदविवित्सायां ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति ।
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छॄणु ॥ १२.२४४.३ ॥
वेद जाणण्याच्या इच्छेत जर पुरुषाविषयी ज्ञान असेल, तर युक्ती आणि अनुभवाने मी ते वर्णन करीन; ते ऐक.
12.244.4
पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाः ।
दैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावमपरे जनाः ॥ १२.२४४.४ ॥
काही लोक कर्मांत पौरुषालाच कारण म्हणतात; काही दैवाची प्रशंसा करतात; इतर लोक स्वभावाची प्रशंसा करतात.
12.244.5
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन ॥ १२.२४४.५ ॥
पौरुष, कर्म आणि दैव—फलप्रवृत्तीच्या स्वभावाने ही तीन वेगळी आहेत; परंतु काही लोक त्यांचा विवेक न करता गोंधळतात.
12.244.6
एतदेवं च नैवं न च चोभे नानुभे तथा ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२४४.६ ॥
हे असे आहे, तसे नाही; दोन्हीही नाहीत, दोन्ही नसलेलेही नाही—असे कर्मनिष्ठ हा विषय सांगतात; सत्त्वस्थ समदर्शी (याला जाणतात).
12.244.7
त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः ।
तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्वस्थाश्च कृते युगे ॥ १२.२४४.७ ॥
त्रेता आणि द्वापर युगांत, आणि कलियुगात जन्मलेले संशयाने युक्त असतात; तपस्वी आणि शांत लोक सत्त्वगुणात स्थित असतात; कृतयुगातही तसेच.
12.244.8
अपृथग्दर्शनाः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च ।
कामद्वषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते ॥ १२.२४४.८ ॥
सर्व ऋक्, साम आणि यजुःमध्ये भेद पाहत नाहीत; काम आणि द्वेष वेगळे पाहून ते तपालाच कर्म मानून त्याची उपासना करतात.
12.244.9
तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ १२.२४४.९ ॥
तपधर्माने युक्त, सदा तपात रत, चांगला संयमी पुरुष त्यामुळे मनाने इच्छिलेल्या सर्व कामना प्राप्त करतो.
12.244.10
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
तद्भूतश्च ततः सर्वभूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२४४.१० ॥
तपाने तो ते प्राप्त करतो, ज्याने जगाची निर्मिती करणारा भूत होतो; त्या भूतरूप होऊन तो पुढे सर्व भूतांचा प्रभू होतो.
12.244.11
तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः ।
वेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२४४.११ ॥
ते वेदवचनांत वेदद्रष्ट्यांनी गहनपणे सांगितले आहे; आणि वेदांतांत ते क्रमयोगाने स्पष्टपणे दिसून येते.
12.244.12
आरम्भयज्ञाः क्षव्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२४४.१२ ॥
क्षत्रिय आरंभयज्ञ करणारे, वैश्य हविर्यज्ञ करणारे म्हटले आहेत; शूद्र परिचर्यायज्ञ करणारे आणि द्विजाती जपयज्ञ करणारे आहेत.
12.244.13
परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.२४४.१३ ॥
कर्तव्य पूर्ण झालेला द्विज स्वाध्यायाने (ब्राह्मण) होतो. तो दुसरे काही करो अथवा न करो, मैत्रीपूर्ण माणूसच ब्राह्मण म्हटला जातो.
12.244.14
त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२४४.१४ ॥
त्रेतायुगाच्या आरंभी सर्व वेद, यज्ञ आणि वर्णाश्रम होते. आयुष्याच्या क्षयामुळे ते द्वापारयुगात कमी होतात.
12.244.15
द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा ।
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः किल ॥ १२.२४४.१५ ॥
द्वापारयुगात वेद विप्लवाला जातात; कलियुगातही तसेच. कलियुगाच्या अखेरीस ते दिसेनासे होतात आणि पुन्हा दिसू लागतात.
12.244.16
उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः ।
गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः ॥ १२.२४४.१६ ॥
तेथे अधर्माने पीडित होऊन स्वधर्म ढासळतात; गाई, भूमी, पाणी आणि औषधी यांचे जे रस आहेत तेही.
12.244.17
अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाऽऽश्रमाः ।
विक्रियन्ते स्वधर्माश्च स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२४४.१७ ॥
अधर्माने झाकोळलेले वेद, वेदधर्म आणि आश्रम विकृत होतात; स्वधर्मही, आणि स्थावर व जंगम सर्वही.
12.244.18
यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टथा तृप्यन्ति प्रावृषि ।
सृजन्ते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगेयुगे ॥ १२.२४४.१८ ॥
पावसाळ्यात पावसाने सर्व प्राणी तृप्त होतात आणि सर्वत्र अवयव निर्माण होतात, त्याप्रमाणे वेद युगायुगात.
12.244.19
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत् ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते यतः संयान्ति च प्रजाः ॥ १२.२४४.१९ ॥
आदी व अंत नसलेले, विहित असे कालांचे नानात्व, जे मी पूर्वी तुला सांगितले; त्यातूनच प्रजा उत्पन्न होऊन पुढे जातात.
12.244.20
यच्चेदं प्रभवः स्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वसृष्टानि भूरिशः ॥ १२.२४४.२० ॥
आणि हे जे आहे, तेच भूतांचे प्रभव, स्थान व संयम म्हणजे यम. द्वंद्वांतून निर्माण झालेले सर्व स्वभावानेच अनेक प्रकारे वर्तते.
12.244.21
सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२४४.२१ ॥
सर्ग, काल, धृती, वेद, कर्ता, कार्य आणि क्रियाफल — हे तात, तू मला जे विचारतोस ते सर्व मी तुला सांगितले आहे.