ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.244.1
एषा पूर्वतरा वृत्तिर्ब्राह्मणस्य विधीयते ।
ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन्सर्वत्र सिद्ध्यति ॥ १२.२४४.१ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਆਚਰਣ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਥਾਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.244.2
तत्र चेन्न भवेदेवं संशयः कर्मनिश्चये ।
किंतु कर्मस्वभावोऽयं ज्ञानं कर्मेति वा पुनः ॥ १२.२४४.२ ॥
ਜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਸੰਸ਼ਯ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮਸੁਭਾਅ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਮ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਫਿਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
12.244.3
तत्र वेदविवित्सायां ज्ञानं चेत्पुरुषं प्रति ।
उपपत्त्युपलब्धिभ्यां वर्णयिष्यामि तच्छॄणु ॥ १२.२४४.३ ॥
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਰਕ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਣ।
12.244.4
पौरुषं कारणं केचिदाहुः कर्मसु मानवाः ।
दैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावमपरे जनाः ॥ १२.२४४.४ ॥
ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਦੈਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.244.5
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः ।
त्रयमेतत्पृथग्भूतमविवेकं तु केचन ॥ १२.२४४.५ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਦੈਵ—ਫਲ ਦੇ ਉਪਜਣ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਵੱਖ ਹਨ; ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਨਾ ਕਰਕੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
12.244.6
एतदेवं च नैवं न च चोभे नानुभे तथा ।
कर्मस्था विषयं ब्रूयुः सत्वस्थाः समदर्शिनः ॥ १२.२४४.६ ॥
ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ; ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਆਖਣ; ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਮਦਰਸ਼ੀ (ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ)।
12.244.7
त्रेतायां द्वापरे चैव कलिजाश्च ससंशयाः ।
तपस्विनः प्रशान्ताश्च सत्वस्थाश्च कृते युगे ॥ १२.२४४.७ ॥
ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਸੰਸ਼ਯ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਲੋਕ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.244.8
अपृथग्दर्शनाः सर्वे ऋक्सामसु यजुःषु च ।
कामद्वषौ पृथग्दृष्ट्वा तपः कृत उपासते ॥ १२.२४४.८ ॥
ਸਾਰੇ ਰਿਕ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਸ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਕਾਮ ਅਤੇ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.244.9
तपोधर्मेण संयुक्तस्तपोनित्यः सुसंशितः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ १२.२४४.९ ॥
ਤਪ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਸਦਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮੀ ਪੁਰਸ਼ ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.244.10
तपसा तदवाप्नोति यद्भूतं सृजते जगत् ।
तद्भूतश्च ततः सर्वभूतानां भवति प्रभुः ॥ १२.२४४.१० ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਭੂਤ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.244.11
तदुक्तं वेदवादेषु गहनं वेददर्शिभिः ।
वेदान्तेषु पुनर्व्यक्तं क्रमयोगेन लक्ष्यते ॥ १२.२४४.११ ॥
ਉਹ ਵੇਦ-ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.244.12
आरम्भयज्ञाः क्षव्राश्च हविर्यज्ञा विशः स्मृताः ।
परिचारयज्ञाः शूद्राश्च जपयज्ञा द्विजातयः ॥ १२.२४४.१२ ॥
ਖੱਤਰੀ ਆਰੰਭ-ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਹਵਿਰ-ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਪਰਿਚਾਰ-ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਜਪ-ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
12.244.13
परिनिष्ठितकार्यो हि स्वाध्यायेन द्विजो भवेत् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.२४४.१३ ॥
ਕਰਤੱਵ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਦ੍ਵਿਜ ਸ੍ਵਾਧਿਆਏ ਨਾਲ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.244.14
त्रेतादौ सकला वेदा यज्ञा वर्णाश्रमास्तथा ।
संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥ १२.२४४.१४ ॥
ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਯਗ ਅਤੇ ਵਰਣਾਸ਼ਰਮ ਸਨ। ਉਮਰ ਦੇ ਘਟਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ।
12.244.15
द्वापरे विप्लवं यान्ति वेदाः कलियुगे तथा ।
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुनः किल ॥ १२.२४४.१५ ॥
ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵਿਪਲਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
12.244.16
उत्सीदन्ति स्वधर्माश्च तत्राधर्मेण पीडिताः ।
गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसाः ॥ १२.२४४.१६ ॥
ਉੱਥੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਵਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਰਸ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।
12.244.17
अधर्मान्तर्हिता वेदा वेदधर्मास्तथाऽऽश्रमाः ।
विक्रियन्ते स्वधर्माश्च स्थावराणि चराणि च ॥ १२.२४४.१७ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਵੇਦ, ਵੇਦਧਰਮ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ੍ਵਧਰਮ ਵੀ, ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ।
12.244.18
यथा सर्वाणि भूतानि वृष्टथा तृप्यन्ति प्रावृषि ।
सृजन्ते सर्वतोऽङ्गानि तथा वेदा युगेयुगे ॥ १२.२४४.१८ ॥
ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਗ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਵੇਦ ਯੁਗ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ।
12.244.19
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं च यत् ।
कीर्तितं यत्पुरस्तात्ते यतः संयान्ति च प्रजाः ॥ १२.२४४.१९ ॥
ਕਾਲ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਯਤ; ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
12.244.20
यच्चेदं प्रभवः स्थानं भूतानां संयमो यमः ।
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वन्द्वसृष्टानि भूरिशः ॥ १२.२४४.२० ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਵ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਯਮ ਹੈ। ਦ੍ਵੰਦ੍ਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਸਭ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
12.244.21
सर्गः कालो धृतिर्वेदाः कर्ता कार्यं क्रियाफलम् ।
एतत्ते कथितं तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२४४.२१ ॥
ਸਰਗ, ਕਾਲ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਦ, ਕਰਤਾ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ — ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।