Mahābhārata · Adhyāya 12.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.245.1
इत्युक्तोऽभिप्रशस्यैतत्परमर्षेस्तु शासनम् ।
मोक्षधर्मार्थसंयुक्तमिदं प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ १२.२४५.१ ॥
Así interpelado, habiendo alabado esta enseñanza del sabio supremo, comenzó a preguntar esto, relacionado con la liberación, el dharma y la riqueza.
12.245.2
प्रजावाञ्श्रोत्रियो यज्वा कृतप्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनागतमनैतिह्यं कथं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२४५.२ ॥
¿Cómo alcanza Brahman un hombre que tiene descendencia, es versado en el Veda, realiza sacrificios, posee sabiduría madura y está libre de envidia, Brahman que aún no ha llegado y no se basa en la tradición?
12.245.3
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया ।
साङ्ख्ये वा यदि वा योग एतत्पृष्टो वदस्व मे ॥ १२.२४५.३ ॥
Por la austeridad, la disciplina de castidad, la renuncia a todo, o el discernimiento, ya sea en el Sāṅkhya o en el Yoga; habiendo sido preguntado, dímelo.
12.245.4
मनसश्चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यमवाप्यते ।
येनोपायेन पुरुषैस्तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२४५.४ ॥
¿Por qué medio se alcanza la concentración de la mente y de los sentidos, y por qué método pueden los hombres explicar la verdad? Deberías explicarlo.
12.245.5
नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसंत्यागात्सिद्धिं विन्दति कश्चन ॥ १२.२४५.५ ॥
Nadie alcanza la perfección sino por el conocimiento y la austeridad, sino por el dominio de los sentidos y sino por abandonar la codicia.
12.245.6
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः ।
भूयिष्ठं प्राणभृत्काये निविष्टानि शरीरिषु ॥ १२.२४५.६ ॥
Todos los grandes elementos, la primera creación del Autoexistente, en su mayor parte han entrado en los cuerpos de los seres encarnados, en los cuerpos de las criaturas vivientes.
12.245.7
भूमेर्देहो जलास्त्रोतो ज्योतिषश्चक्षुषी स्मृते ।
प्राणापानाश्रयो वायुः स्वेष्वाकाशं शरीरिणाम् ॥ १२.२४५.७ ॥
El cuerpo pertenece a la tierra; los canales del agua son sus corrientes; los dos ojos se recuerdan como pertenecientes a la luz. El viento es el sostén del prāṇa y del apāna, y en los seres encarnados el espacio habita en sus propios lugares.
12.245.8
क्रान्ते विष्णुर्बले शक्रः कोष्ठेऽग्निर्भोक्तुमिच्छति ।
कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती ॥ १२.२४५.८ ॥
En el paso está Viṣṇu; en la fuerza, Indra; en el vientre, Agni, que desea comer. En los oídos están las direcciones; en el oír, las direcciones; en la lengua, el habla, Sarasvatī.
12.245.9
कर्णौ त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्याहारसिद्धये ॥ १२.२४५.९ ॥
Los dos oídos, la piel, los dos ojos, la lengua y, como quinta, la nariz: estos diez son declarados sentidos, puertas para el logro de la ingesta.
12.245.10
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
इन्द्रियाणि पृथक्स्वार्थान्मनसा दर्शयन्त्युत ॥ १२.२४५.१० ॥
El sonido, el tacto, así como la forma, el sabor y, quinto, el olor: los sentidos muestran sus propios objetos por separado, por medio de la mente.
12.245.11
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते वश्यान्यन्तेव वाजिनः ।
मनश्चापि सदा भुक्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः ॥ १२.२४५.११ ॥
La mente unce los sentidos como se unce a caballos dóciles; y el alma de los seres, que reside en el corazón, siempre experimenta.
12.245.12
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मानसस्तथा ॥ १२.२४५.१२ ॥
Sobre los sentidos, y sobre todos ellos, la mente es el señor; y en la restricción y en la liberación, el alma de los seres es mental, igualmente.
12.245.13
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः ।
प्राणापानौ च जीवश्च नित्यं देहेषु देहिनाम् ॥ १२.२४५.१३ ॥
Los sentidos, los objetos de los sentidos, la naturaleza, la conciencia, la mente, el prāṇa y el apāna, y el jīva: todos ellos habitan siempre en los cuerpos de los seres encarnados.
12.245.14
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणः सत्त्वस्य चेतना ।
सत्वं हि तेजः सृजति न गुणान्वै कथंचन ॥ १२.२४५.१४ ॥
El sattva no tiene soporte; la conciencia es una cualidad del sattva. El sattva, en efecto, produce el resplandor, pero de ningún modo produce las cualidades.
12.245.15
एवं सप्तदशं देहे वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
मनीषीमनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२४५.१५ ॥
Así, el decimoséptimo, el ser, está envuelto en el cuerpo por los dieciséis atributos. El sabio brāhmaṇa ve el ser en sí mismo con la mente.
12.245.16
न ह्ययं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसा दीपभूतेन महानात्मा प्रकाशते ॥ १२.२४५.१६ ॥
Este ser no es visto por el ojo, ni por todos los sentidos; por la mente, convertida en lámpara, brilla el gran ser.
12.245.17
अशब्दस्पर्शरूपं तदरसागन्धमव्ययम् ।
अशरीरं शरीरेषु निरीक्षते निरिन्द्रियम् ॥ १२.२४५.१७ ॥
Ese ser, sin sonido, tacto, forma, sabor ni olor, imperecedero, incorpóreo entre los cuerpos, observa sin sentidos.
12.245.18
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमृतमाहितम् ।
योऽनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्मभूयसे ॥ १२.२४५.१८ ॥
Quien percibe lo no manifestado e inmortal establecido en todos los cuerpos y en los seres mortales, tras la muerte se hace apto para el estado de Brahman.
12.245.19
विद्याभिजनसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १२.२४५.१९ ॥
Los sabios, que miran con visión igual, contemplan igualmente a un brahmán dotado de saber y linaje noble, a una vaca, a un elefante, a un perro y aun a un chandāla.
12.245.20
स हि सर्वेषु भूतेषु जङ्गमेषु ध्रुवेषु च ।
वसत्येको महानात्मा येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४५.२० ॥
Ese único gran ātman habita en todos los seres, en los que se mueven y en los inmóviles; por él todo esto está penetrado.
12.245.21
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
यदा पश्यति भूतात्मा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२४५.२१ ॥
Cuando el ser-ātman ve el ātman en todos los seres y todos los seres en el ātman, entonces se une al brahman.
12.245.22
यावानात्मनि मे ह्यात्मा तावानात्मा परात्मनि ।
य एवं सततं वेद सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.२४५.२२ ॥
Tanto como el ātman está en mí, tanto es el ātman en el ātman supremo. Quien constantemente lo sabe así, se hace apto para la inmortalidad.
12.245.23
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः ॥ १२.२४५.२३ ॥
Incluso los dioses, que buscan un lugar, se confunden en el camino de quien se ha hecho el ātman de todos los seres y el bien de todos los seres, el que no tiene lugar.
12.245.24
शकुन्तानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥ १२.२४५.२४ ॥
Como no se ve el rastro de las aves en el cielo ni el de los peces en el agua, así tampoco se ve el camino de los que conocen.
12.245.25
कालः पचति भूतानि सर्वाण्येवात्मनाऽऽत्मनि ।
यस्मिंस्तु पच्यते कालस्तं वेदेह न कश्चन ॥ १२.२४५.२५ ॥
El tiempo cuece a todos los seres por sí mismo, dentro de sí mismo. Oh Videha, aquel por quien el tiempo mismo es cocido, a ese nadie lo conoce.
12.245.26
न स ऊर्ध्वं न तिर्यक्च नाधश्चरति यः पुनः ।
न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचित्कुतश्चन ॥ १२.२४५.२६ ॥
No se mueve hacia arriba, ni de lado, ni hacia abajo; tampoco retiene nada en el medio, ni recibe nada de ninguna parte.
12.245.27
सर्वेऽन्तस्था इमे लोका बाह्यमेषां न किंचन ।
यः सहस्र समा गच्छेद्यथा बाणो गुणच्युतः ॥ १२.२४५.२७ ॥
Todos estos mundos están dentro de él; nada hay fuera de ellos. Aquel que recorriera mil años, como una flecha soltada de la cuerda del arco.
12.245.28
नैवान्तं कारणस्येयाद्यद्यपि स्यान्मनोजवः ।
तस्मात्सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नास्ति स्थूलतरं ततः ॥ १२.२४५.२८ ॥
Ni siquiera quien fuera tan veloz como la mente alcanzaría el fin de la causa. Por eso no hay nada más sutil que lo sutil, ni nada más burdo que eso.
12.245.29
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृरत्य तिष्ठति ॥ १२.२४५.२९ ॥
Por todas partes tiene manos y pies; por todas partes tiene ojos, cabeza y rostro; por todas partes en el mundo tiene oídos. Envolviéndolo todo, permanece.
12.245.30
तदेवाणोरणुतरं तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तदन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.२४५.३० ॥
Eso mismo es más pequeño que el átomo y más grande que lo grande. Permaneciendo firme dentro de todos los seres, no se ve.
12.245.31
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिवि ह्यमृतमक्षरम् ॥ १२.२४५.३१ ॥
Lo imperecedero y lo perecedero: esta es la doble naturaleza del ātman. En todos los seres lo perecedero; en el cielo, lo inmortal e imperecedero.
12.245.32
नवद्वारं पुरं गत्वा हंसो हि नियतो वशी ।
ईशः सर्वस्य भूतस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ १२.२४५.३२ ॥
Habiendo entrado en la ciudad de nueve puertas, el cisne, contenido y dueño de sí, es el señor de todos los seres, inmóviles y móviles.
12.245.33
हानिभङ्गविकल्पानां नवानां संचयेन च ।
शरीराणामजस्याहुर्हंसत्वं पारदर्शिनः ॥ १२.२४५.३३ ॥
Mediante la pérdida, la rotura y las alternancias, y mediante la acumulación de los nueve cuerpos, los videntes llaman a la condición de cisne del no nacido.
12.245.34
हंसोक्तं चाक्षरं चैव कूटस्थं यत्तदक्षरम् ।
तद्विद्वानक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी ॥ १२.२४५.३४ ॥
El imperecedero proclamado por el cisne y el imperecedero inmutable: eso es. Habiendo alcanzado ese imperecedero, el sabio abandona los nacimientos del aliento vital.