ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.245.1
इत्युक्तोऽभिप्रशस्यैतत्परमर्षेस्तु शासनम् ।
मोक्षधर्मार्थसंयुक्तमिदं प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ १२.२४५.१ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ, ಪರಮ ಋಷಿಯ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಮೋಕ್ಷ-ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
12.245.2
प्रजावाञ्श्रोत्रियो यज्वा कृतप्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनागतमनैतिह्यं कथं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२४५.२ ॥
ಸಂತಾನವಂತ, ವೇದಜ್ಞ, ಯಜ್ಞಕರ್ತ, ಪರಿಪಕ್ವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದ ಪುರುಷನು — ಮುಂದೆ ಬರದ, ಸಂಪ್ರದಾಯಾಧಾರವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?
12.245.3
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया ।
साङ्ख्ये वा यदि वा योग एतत्पृष्टो वदस्व मे ॥ १२.२४५.३ ॥
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ, ಸರ್ವತ್ಯಾಗದಿಂದ, ಮೇಧೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಸಾಂಖ್ಯದಿಂದ, ಅಥವಾ ಯೋಗದಿಂದ — ಇದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ, ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.245.4
मनसश्चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यमवाप्यते ।
येनोपायेन पुरुषैस्तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२४५.४ ॥
ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು — ಅದನ್ನು ನೀನು ವಿವರಿಸಬೇಕು.
12.245.5
नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसंत्यागात्सिद्धिं विन्दति कश्चन ॥ १२.२४५.५ ॥
ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಲೋಭತ್ಯಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರೂ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.245.6
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः ।
भूयिष्ठं प्राणभृत्काये निविष्टानि शरीरिषु ॥ १२.२४५.६ ॥
ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಪೂರ್ವಸೃಷ್ಟಿ, ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ.
12.245.7
भूमेर्देहो जलास्त्रोतो ज्योतिषश्चक्षुषी स्मृते ।
प्राणापानाश्रयो वायुः स्वेष्वाकाशं शरीरिणाम् ॥ १२.२४५.७ ॥
ದೇಹ ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿದುದು; ಜಲದ ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳು ಅದರ ಹರಿವುಗಳು; ಬೆಳಕಿನ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಾಣ-ಅಪಾನಗಳ ಆಶ್ರಯ ವಾಯು; ದೇಹಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಿದೆ.
12.245.8
क्रान्ते विष्णुर्बले शक्रः कोष्ठेऽग्निर्भोक्तुमिच्छति ।
कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती ॥ १२.२४५.८ ॥
ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು; ಬಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ; ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಬಯಸುವ ಅಗ್ನಿ; ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳು; ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್, ಸರಸ್ವತಿ.
12.245.9
कर्णौ त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्याहारसिद्धये ॥ १२.२४५.९ ॥
ಎರಡು ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಎರಡು ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ, ಐದನೆಯದಾಗಿ ಮೂಗು — ಇವೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತು; ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ದ್ವಾರಗಳು.
12.245.10
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
इन्द्रियाणि पृथक्स्वार्थान्मनसा दर्शयन्त्युत ॥ १२.२४५.१० ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಹಾಗೆಯೇ ರೂಪ, ರಸ, ಐದನೆಯದಾಗಿ ಗಂಧ — ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
12.245.11
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते वश्यान्यन्तेव वाजिनः ।
मनश्चापि सदा भुक्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः ॥ १२.२४५.११ ॥
ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶವಾದ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ನೊಗಕ್ಕೆ ಹೂಡುತ್ತದೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭೂತಾತ್ಮನು ಸದಾ ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.245.12
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मानसस्तथा ॥ १२.२४५.१२ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆಲ್ಲ, ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ಈಶ್ವರ ಮನಸ್ಸು; ನಿಯಮನ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭೂತಾತ್ಮನು ಮಾನಸಿಕನು, ಹಾಗೆಯೇ.
12.245.13
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः ।
प्राणापानौ च जीवश्च नित्यं देहेषु देहिनाम् ॥ १२.२४५.१३ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳು, ಸ್ವಭಾವ, ಚೇತನೆ, ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವ — ಇವು ಸದಾ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿವೆ.
12.245.14
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणः सत्त्वस्य चेतना ।
सत्वं हि तेजः सृजति न गुणान्वै कथंचन ॥ १२.२४५.१४ ॥
ಸತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲ; ಚೇತನೆ ಸತ್ತ್ವದ ಗುಣ. ಸತ್ತ್ವವೇ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಗುಣಗಳನ್ನಲ್ಲ.
12.245.15
एवं सप्तदशं देहे वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
मनीषीमनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२४५.१५ ॥
ಹೀಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹದಿನೇಳನೆಯದು (ಆತ್ಮ) ಹದಿನಾರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ವಿಪ್ರನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನೊಳಗೆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
12.245.16
न ह्ययं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसा दीपभूतेन महानात्मा प्रकाशते ॥ १२.२४५.१६ ॥
ಈ ಆತ್ಮವು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ; ದೀಪವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಹಾತ್ಮವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
12.245.17
अशब्दस्पर्शरूपं तदरसागन्धमव्ययम् ।
अशरीरं शरीरेषु निरीक्षते निरिन्द्रियम् ॥ १२.२४५.१७ ॥
ಆ ಆತ್ಮವು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧರಹಿತ, ಅವ್ಯಯ; ದೇಹಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದು ದೇಹರಹಿತವೂ ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತವೂ ಆಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ.
12.245.18
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमृतमाहितम् ।
योऽनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्मभूयसे ॥ १२.२४५.१८ ॥
ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಮರ್ತ್ಯರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಅಮೃತವೂ ಆದುದನ್ನು ನೋಡುವವನು ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.245.19
विद्याभिजनसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १२.२४५.१९ ॥
ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕುಲಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿಯೂ, ಹಸುವಿನಲ್ಲಿಯೂ, ಆನೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ನಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಚಂಡಾಲನಲ್ಲಿಯೂ ಪಂಡಿತರು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ.
12.245.20
स हि सर्वेषु भूतेषु जङ्गमेषु ध्रुवेषु च ।
वसत्येको महानात्मा येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४५.२० ॥
ಆ ಏಕ ಮಹಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನಿಂದಲೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
12.245.21
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
यदा पश्यति भूतात्मा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२४५.२१ ॥
ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಆ ಭೂತಾತ್ಮನು ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.245.22
यावानात्मनि मे ह्यात्मा तावानात्मा परात्मनि ।
य एवं सततं वेद सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.२४५.२२ ॥
ನನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆತ್ಮವಿದೆಯೋ, ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಆತ್ಮವಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸತತವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.245.23
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः ॥ १२.२४५.२३ ॥
ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮನಾಗಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿರುವ ಅಪದನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಪದವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
12.245.24
शकुन्तानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥ १२.२४५.२४ ॥
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಗತಿ ಕಾಣದಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗತಿಯೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
12.245.25
कालः पचति भूतानि सर्वाण्येवात्मनाऽऽत्मनि ।
यस्मिंस्तु पच्यते कालस्तं वेदेह न कश्चन ॥ १२.२४५.२५ ॥
ಕಾಲವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಿಂದಲೇ ತನ್ನೊಳಗೆ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ವೈದೇಹ, ಯಾರಿಂದ ಕಾಲವೇ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಅವರನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು.
12.245.26
न स ऊर्ध्वं न तिर्यक्च नाधश्चरति यः पुनः ।
न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचित्कुतश्चन ॥ १२.२४५.२६ ॥
ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಡ್ಡಲಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಕೆಳಗೂ ಸಂಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಏನನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.245.27
सर्वेऽन्तस्था इमे लोका बाह्यमेषां न किंचन ।
यः सहस्र समा गच्छेद्यथा बाणो गुणच्युतः ॥ १२.२४५.२७ ॥
ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ಅವನ ಒಳಗೇ ಇವೆ; ಇವುಗಳ ಹೊರಗೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಸಾಗುವವನು, ಹೆದೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಣದಂತೆ.
12.245.28
नैवान्तं कारणस्येयाद्यद्यपि स्यान्मनोजवः ।
तस्मात्सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नास्ति स्थूलतरं ततः ॥ १२.२४५.२८ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಷ್ಟು ವೇಗವಿದ್ದರೂ, ಕಾರಣದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಯಾರೂ ತಲುಪಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರವಾದದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಥೂಲತರವಾದದ್ದೂ ಇಲ್ಲ.
12.245.29
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृरत्य तिष्ठति ॥ १२.२४५.२९ ॥
ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಕಾಲುಗಳುಳ್ಳದ್ದು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣು, ತಲೆ, ಮುಖವುಳ್ಳದ್ದು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಿವಿಯುಳ್ಳದ್ದು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ನಿಂತಿದೆ.
12.245.30
तदेवाणोरणुतरं तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तदन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.२४५.३० ॥
ಅದೇ ಅಣುವಿಗಿಂತ ಅಣುವಾದದ್ದು, ಮಹತ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾದದ್ದು. ಅದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.245.31
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिवि ह्यमृतमक्षरम् ॥ १२.२४५.३१ ॥
ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಕ್ಷರ, ಇದು ಆತ್ಮದ ದ್ವೈತ ಸ್ವಭಾವ. ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷರವಾದದ್ದು; ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತವಾದ ಅಕ್ಷರ.
12.245.32
नवद्वारं पुरं गत्वा हंसो हि नियतो वशी ।
ईशः सर्वस्य भूतस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ १२.२४५.३२ ॥
ಒಂಬತ್ತು ಬಾಗಿಲಿನ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಹಂಸ, ನಿಯಮಿತನೂ ವಶೀಕೃತನೂ ಆದವನು; ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಚರ ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಿಗೂ ಈಶ್ವರನು.
12.245.33
हानिभङ्गविकल्पानां नवानां संचयेन च ।
शरीराणामजस्याहुर्हंसत्वं पारदर्शिनः ॥ १२.२४५.३३ ॥
ಹಾನಿ, ಭಂಗ, ವಿಕಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತು ದೇಹಗಳ ಸಂಚಯದಿಂದ, ಅಜನ ಹಂಸತ್ವವನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.245.34
हंसोक्तं चाक्षरं चैव कूटस्थं यत्तदक्षरम् ।
तद्विद्वानक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी ॥ १२.२४५.३४ ॥
ಹಂಸ ಹೇಳಿದ ಅಕ್ಷರ, ಕೂಟಸ್ಥವಾದ ಅಕ್ಷರ — ಅದೇ. ಆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಪಡೆದ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ.