മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.245.1
इत्युक्तोऽभिप्रशस्यैतत्परमर्षेस्तु शासनम् ।
मोक्षधर्मार्थसंयुक्तमिदं प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ १२.२४५.१ ॥
ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടവനായി, പരമർഷിയുടെ ഈ ഉപദേശത്തെ പ്രശംസിച്ച്, മോക്ഷ-ധർമ്മ-അർത്ഥങ്ങളോടു ചേർന്ന ഇതു ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.
12.245.2
प्रजावाञ्श्रोत्रियो यज्वा कृतप्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनागतमनैतिह्यं कथं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२४५.२ ॥
സന്താനവാനും വേദജ്ഞനും യജ്ഞകർത്താവും പരിപക്വജ്ഞാനിയും അസൂയയില്ലാത്തവനുമായ മനുഷ്യൻ, ഭാവിയിൽ വരാത്തതും പാരമ്പര്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമല്ലാത്തതുമായ ബ്രഹ്മത്തെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കുന്നു?
12.245.3
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया ।
साङ्ख्ये वा यदि वा योग एतत्पृष्टो वदस्व मे ॥ १२.२४५.३ ॥
തപസ്സുകൊണ്ടോ ബ്രഹ്മചര്യംകൊണ്ടോ സർവത്യാഗംകൊണ്ടോ മേധകൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ സാംഖ്യത്തിലോ യോഗത്തിലോ — ഇതു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.
12.245.4
मनसश्चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यमवाप्यते ।
येनोपायेन पुरुषैस्तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२४५.४ ॥
മനസ്സിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ഏകാഗ്രത ഏതു വിധത്തിൽ നേടാം, ഏതു ഉപായത്താൽ മനുഷ്യർക്ക് തത്ത്വം വിശദീകരിക്കാം — അതു നീ വ്യാഖ്യാനിക്കണം.
12.245.5
नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसंत्यागात्सिद्धिं विन्दति कश्चन ॥ १२.२४५.५ ॥
വിദ്യയും തപസ്സും അല്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമല്ലാതെ, ലോഭത്യാഗമല്ലാതെ ആരും സിദ്ധി നേടുന്നില്ല.
12.245.6
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः ।
भूयिष्ठं प्राणभृत्काये निविष्टानि शरीरिषु ॥ १२.२४५.६ ॥
എല്ലാ മഹാഭൂതങ്ങളും, സ്വയംഭുവിന്റെ പൂർവസൃഷ്ടിയും, മിക്കവാറും പ്രാണികളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ, ദേഹധാരികളിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.245.7
भूमेर्देहो जलास्त्रोतो ज्योतिषश्चक्षुषी स्मृते ।
प्राणापानाश्रयो वायुः स्वेष्वाकाशं शरीरिणाम् ॥ १२.२४५.७ ॥
ശരീരം ഭൂമിയുടേതാണ്; ജലസ്രോതസ്സുകൾ അതിന്റെ പ്രവാഹങ്ങൾ; പ്രകാശത്തിന്റെ രണ്ട് കണ്ണുകളായി അവ കരുതപ്പെടുന്നു. പ്രാണാപാനങ്ങളുടെ ആശ്രയം വായുവാണ്; ദേഹികളിൽ അവരവരുടെ സ്ഥാനത്ത് ആകാശമുണ്ട്.
12.245.8
क्रान्ते विष्णुर्बले शक्रः कोष्ठेऽग्निर्भोक्तुमिच्छति ।
कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती ॥ १२.२४५.८ ॥
ചുവടുവയ്പിൽ വിഷ്ണു; ബലത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ; ഉദരത്തിൽ ഭക്ഷിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന അഗ്നി; കർണ്ണങ്ങളിൽ ദിശകൾ, ശ്രവണത്തിൽ ദിശകൾ; നാവിൽ വാക്ക്, സരസ്വതി.
12.245.9
कर्णौ त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्याहारसिद्धये ॥ १२.२४५.९ ॥
രണ്ടു കർണ്ണങ്ങൾ, ത്വക്ക്, രണ്ടു കണ്ണുകൾ, നാവ്, അഞ്ചാമതായി മൂക്ക് — ഇവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന് പറയപ്പെട്ട പത്ത്; ആഹാരസിദ്ധിക്കുള്ള വാതിലുകൾ.
12.245.10
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
इन्द्रियाणि पृथक्स्वार्थान्मनसा दर्शयन्त्युत ॥ १२.२४५.१० ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, അതുപോലെ രൂപം, രസം, അഞ്ചാമതായി ഗന്ധം — ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളെ വെവ്വേറെ മനസ്സിലൂടെ കാണിക്കുന്നു.
12.245.11
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते वश्यान्यन्तेव वाजिनः ।
मनश्चापि सदा भुक्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः ॥ १२.२४५.११ ॥
മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വശത്തിലുള്ള കുതിരകളെയെന്നപോലെ നുകം വയ്ക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന ഭൂതാത്മാവ് എപ്പോഴും അനുഭവിക്കുന്നു.
12.245.12
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मानसस्तथा ॥ १२.२४५.१२ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കെല്ലാം, ഇവയെല്ലാത്തിനും ഈശ്വരൻ മനസ്സാണ്; നിയമനത്തിലും വിസർഗ്ഗത്തിലും ഭൂതാത്മാവ് മാനസികമാണ്, അതുപോലെ.
12.245.13
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः ।
प्राणापानौ च जीवश्च नित्यं देहेषु देहिनाम् ॥ १२.२४५.१३ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളും സ്വഭാവവും ചേതനയും മനസ്സും പ്രാണാപാനന്മാരും ജീവനും ദേഹധാരികളുടെ ദേഹങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ട്.
12.245.14
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणः सत्त्वस्य चेतना ।
सत्वं हि तेजः सृजति न गुणान्वै कथंचन ॥ १२.२४५.१४ ॥
സത്ത്വത്തിന് ആശ്രയമില്ല; ചേതന സത്ത്വത്തിന്റെ ഗുണമാണ്. സത്ത്വം തന്നെയാണ് തേജസ്സിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്, ഗുണങ്ങളെ ഒരിക്കലും അല്ല.
12.245.15
एवं सप्तदशं देहे वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
मनीषीमनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२४५.१५ ॥
ഇപ്രകാരം ദേഹത്തിൽ പതിനേഴാമത്തേത് (ആത്മാവ്) പതിനാറ് ഗുണങ്ങളാൽ ആവൃതമാണ്. ജ്ഞാനിയായ വിപ്രൻ മനസ്സുകൊണ്ട് തന്നിൽത്തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
12.245.16
न ह्ययं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसा दीपभूतेन महानात्मा प्रकाशते ॥ १२.२४५.१६ ॥
ഈ ആത്മാവ് കണ്ണുകൊണ്ടോ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ടോ കാണപ്പെടുന്നില്ല; ദീപമായിത്തീർന്ന മനസ്സാൽ മഹാനായ ആത്മാവ് പ്രകാശിക്കുന്നു.
12.245.17
अशब्दस्पर्शरूपं तदरसागन्धमव्ययम् ।
अशरीरं शरीरेषु निरीक्षते निरिन्द्रियम् ॥ १२.२४५.१७ ॥
ആ ആത്മാവ് ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം ഇവ ഇല്ലാത്തതും അവ്യയവുമാണ്; ശരീരങ്ങളിൽ ആയിരുന്നാലും അത് ശരീരരഹിതമായും ഇന്ദ്രിയരഹിതമായും കാണുന്നു.
12.245.18
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमृतमाहितम् ।
योऽनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्मभूयसे ॥ १२.२४५.१८ ॥
എല്ലാ ദേഹങ്ങളിലും മർത്യജീവികളിലും സ്ഥിതമായ അവ്യക്തവും അമൃതവുമായതിനെ കാണുന്നവൻ മരണാനന്തരം ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
12.245.19
विद्याभिजनसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १२.२४५.१९ ॥
വിദ്യയും കുലമഹിമയും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണനിലും, പശുവിലും, ആനയിലും, നായിലും, ചണ്ഡാലനിലും പണ്ഡിതന്മാർ സമദൃഷ്ടി പുലർത്തുന്നു.
12.245.20
स हि सर्वेषु भूतेषु जङ्गमेषु ध्रुवेषु च ।
वसत्येको महानात्मा येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४५.२० ॥
ആ ഏകനായ മഹാത്മാവ് എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും, ചലിക്കുന്നവയിലും സ്ഥിരമായവയിലും വസിക്കുന്നു; അവനാൽ ഇതെല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
12.245.21
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
यदा पश्यति भूतात्मा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२४५.२१ ॥
എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ആത്മാവിനെയും ആത്മാവിൽ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും കാണുമ്പോൾ, ഭൂതാത്മാവ് അപ്പോൾ ബ്രഹ്മത്തോട് ഐക്യപ്പെടുന്നു.
12.245.22
यावानात्मनि मे ह्यात्मा तावानात्मा परात्मनि ।
य एवं सततं वेद सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.२४५.२२ ॥
എന്റെ ആത്മാവിൽ എത്രത്തോളം ആത്മാവുണ്ടോ, അത്രത്തോളം ആത്മാവ് പരമാത്മാവിലുമുണ്ട്. ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അറിയുന്നവൻ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
12.245.23
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः ॥ १२.२४५.२३ ॥
സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ആത്മാവായി, സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ഹിതമായി നിൽക്കുന്ന, സ്ഥാനമില്ലാത്തവന്റെ മാർഗത്തിൽ സ്ഥാനം തേടുന്ന ദേവന്മാർ പോലും മോഹിക്കുന്നു.
12.245.24
शकुन्तानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥ १२.२४५.२४ ॥
ആകാശത്തിൽ പക്ഷികളുടെയും ജലത്തിൽ മത്സ്യങ്ങളുടെയും ഗതി കാണാത്തതുപോലെ, ജ്ഞാനികളുടെ ഗതിയും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.245.25
कालः पचति भूतानि सर्वाण्येवात्मनाऽऽत्मनि ।
यस्मिंस्तु पच्यते कालस्तं वेदेह न कश्चन ॥ १२.२४५.२५ ॥
കാലം എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും സ്വയം തന്നാൽത്തന്നെ തന്നിൽ പാകമാക്കുന്നു. ഹേ വൈദേഹാ, ആരാൽ കാലം തന്നെ പാകമാക്കപ്പെടുന്നുവോ അവനെ ആരും അറിയുന്നില്ല.
12.245.26
न स ऊर्ध्वं न तिर्यक्च नाधश्चरति यः पुनः ।
न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचित्कुतश्चन ॥ १२.२४५.२६ ॥
അവൻ മുകളിലേക്കോ കുറുകെയോ താഴെയോ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. മധ്യത്തിലും അവൻ ഒന്നും സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; എവിടെനിന്നും ഒന്നും സ്വീകരിക്കുന്നുമില്ല.
12.245.27
सर्वेऽन्तस्था इमे लोका बाह्यमेषां न किंचन ।
यः सहस्र समा गच्छेद्यथा बाणो गुणच्युतः ॥ १२.२४५.२७ ॥
ഈ ലോകങ്ങളെല്ലാം അവനകത്തുതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇവയ്ക്ക് പുറത്ത് ഒന്നുമില്ല. ആയിരം വർഷം സഞ്ചരിക്കുന്നവനായാലും, വില്ലിന്റെ ഞാണിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുപോലെ.
12.245.28
नैवान्तं कारणस्येयाद्यद्यपि स्यान्मनोजवः ।
तस्मात्सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नास्ति स्थूलतरं ततः ॥ १२.२४५.२८ ॥
മനസ്സിന്റെ വേഗമുണ്ടായാലും ഒരാൾക്ക് കാരണത്തിന്റെ അന്തം എത്താനാവില്ല. അതിനാൽ സൂക്ഷ്മത്തിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മതരമായി ഒന്നുമില്ല; അതിൽ നിന്ന് സ്ഥൂലതരമായ ഒന്നുമില്ല.
12.245.29
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृरत्य तिष्ठति ॥ १२.२४५.२९ ॥
അത് എല്ലായിടത്തും കൈകാലുകളുള്ളത്; എല്ലായിടത്തും കണ്ണും തലയും മുഖവുമുള്ളത്. ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും ശ്രവണമുള്ളത്; എല്ലാം ആവരണം ചെയ്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
12.245.30
तदेवाणोरणुतरं तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तदन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.२४५.३० ॥
അതുതന്നെ അണുവിനേക്കാൾ അണുവും, മഹത്തുകളെക്കാൾ മഹത്തരവുമാണ്. എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും ഉള്ളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു, എങ്കിലും അത് കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.245.31
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिवि ह्यमृतमक्षरम् ॥ १२.२४५.३१ ॥
അക്ഷരവും ക്ഷരവും, ഇതാണ് ആത്മാവിന്റെ ദ്വൈതഭാവം. സർവഭൂതങ്ങളിലും ക്ഷരമായത്; ദിവ്യലോകത്തിൽ അമൃതമായ അക്ഷരം.
12.245.32
नवद्वारं पुरं गत्वा हंसो हि नियतो वशी ।
ईशः सर्वस्य भूतस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ १२.२४५.३२ ॥
ഒൻപതു വാതിലുള്ള നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഹംസം, നിയതനും വശീകൃതനുമായി, സ്ഥാവരങ്ങൾക്കും ചരങ്ങൾക്കും സർവഭൂതങ്ങൾക്കും ഈശ്വരനാകുന്നു.
12.245.33
हानिभङ्गविकल्पानां नवानां संचयेन च ।
शरीराणामजस्याहुर्हंसत्वं पारदर्शिनः ॥ १२.२४५.३३ ॥
നഷ്ടം, ഭംഗം, വികല്പങ്ങൾ, ഒൻപതു ശരീരങ്ങളുടെ സംഗ്രഹം ഇവയാൽ, അജന്റെ ഹംസത്വത്തെ പാരദർശികൾ പറയുന്നു.
12.245.34
हंसोक्तं चाक्षरं चैव कूटस्थं यत्तदक्षरम् ।
तद्विद्वानक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी ॥ १२.२४५.३४ ॥
ഹംസം പറഞ്ഞ അക്ഷരവും കൂടസ്ഥമായ അക്ഷരവും അതുതന്നെ. ആ അക്ഷരത്തെ പ്രാപിച്ച വിദ്വാൻ പ്രാണ-ജന്മങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.