มหาภารตะ · อัธยายะ 12.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.245.1
इत्युक्तोऽभिप्रशस्यैतत्परमर्षेस्तु शासनम् ।
मोक्षधर्मार्थसंयुक्तमिदं प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ १२.२४५.१ ॥
เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้นแล้ว และได้สรรเสริญคำสั่งสอนของฤๅษีผู้สูงสุดนี้ เขาจึงเริ่มถามเรื่องนี้ซึ่งเกี่ยวข้องกับโมกษะ ธรรม และทรัพย์
12.245.2
प्रजावाञ्श्रोत्रियो यज्वा कृतप्रज्ञोऽनसूयकः ।
अनागतमनैतिह्यं कथं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १२.२४५.२ ॥
คนที่มีบุตร เป็นผู้รู้พระเวท ประกอบยัญ มีปัญญาอันสมบูรณ์ และไม่อาฆาตผู้ใด จะบรรลุพรหมันซึ่งยังมิได้มาถึง และไม่ตั้งอยู่บนประเพณีได้อย่างไร
12.245.3
तपसा ब्रह्मचर्येण सर्वत्यागेन मेधया ।
साङ्ख्ये वा यदि वा योग एतत्पृष्टो वदस्व मे ॥ १२.२४५.३ ॥
ด้วยการบำเพ็ญตบะ การถือพรหมจรรย์ การสละทุกสิ่ง หรือด้วยปัญญา ไม่ว่าจะในสางขยะหรือโยคะ เมื่อถูกถามเช่นนี้ ขอพระองค์โปรดตรัสแก่ข้าพเจ้า
12.245.4
मनसश्चेन्द्रियाणां च यथैकाग्र्यमवाप्यते ।
येनोपायेन पुरुषैस्तत्त्वं व्याख्यातुमर्हसि ॥ १२.२४५.४ ॥
ด้วยวิธีใดจึงจะได้ความมีใจและอินทรีย์มุ่งไปทางเดียว และด้วยวิธีใดมนุษย์จึงจะอธิบายสัจธรรมได้ พระองค์ควรอธิบายเรื่องนี้
12.245.5
नान्यत्र विद्यातपसोर्नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात् ।
नान्यत्र लोभसंत्यागात्सिद्धिं विन्दति कश्चन ॥ १२.२४५.५ ॥
ไม่มีผู้ใดบรรลุความสำเร็จได้ นอกจากด้วยวิทยาและตบะ นอกจากด้วยการข่มอินทรีย์ และนอกจากด้วยการละความโลภ
12.245.6
महाभूतानि सर्वाणि पूर्वसृष्टिः स्वयंभुवः ।
भूयिष्ठं प्राणभृत्काये निविष्टानि शरीरिषु ॥ १२.२४५.६ ॥
มหาภูตทั้งปวง ซึ่งเป็นการสร้างครั้งแรกของพระสวยัมภู ส่วนใหญ่เข้าสู่ร่างของสัตว์ที่มีชีวิต คือเข้าไปอยู่ในร่างกายของสัตว์ทั้งหลาย
12.245.7
भूमेर्देहो जलास्त्रोतो ज्योतिषश्चक्षुषी स्मृते ।
प्राणापानाश्रयो वायुः स्वेष्वाकाशं शरीरिणाम् ॥ १२.२४५.७ ॥
กายเป็นของแผ่นดิน ทางไหลของน้ำคือลำธาร และดวงตาทั้งสองเป็นของแสงสว่าง ลมเป็นที่อาศัยของลมหายใจเข้าและลมหายใจออก และอากาศอยู่ในที่ของตนในร่างของสัตว์ทั้งหลาย
12.245.8
क्रान्ते विष्णुर्बले शक्रः कोष्ठेऽग्निर्भोक्तुमिच्छति ।
कर्णयोः प्रदिशः श्रोत्रे जिह्वायां वाक् सरस्वती ॥ १२.२४५.८ ॥
ในการก้าวย่าง คือพระวิษณุ ในกำลัง คือพระอินทร์ ในท้อง คือพระอัคนีผู้ประสงค์จะกิน ในหูคือทิศทั้งหลาย ในการได้ยินคือทิศทั้งหลาย ในลิ้นคือวาจา คือพระสรัสวตี
12.245.9
कर्णौ त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
दश तानीन्द्रियोक्तानि द्वाराण्याहारसिद्धये ॥ १२.२४५.९ ॥
หูทั้งสอง ผิวหนัง ดวงตาทั้งสอง ลิ้น และจมูกเป็นอันดับที่ห้า อินทรีย์เหล่านี้ที่กล่าวมาสิบประการ เป็นประตูเพื่อให้การรับรู้สำเร็จ
12.245.10
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
इन्द्रियाणि पृथक्स्वार्थान्मनसा दर्शयन्त्युत ॥ १२.२४५.१० ॥
เสียง การสัมผัส รูป รส และกลิ่นเป็นอันดับที่ห้า อินทรีย์ย่อมเปิดเผยอารมณ์ของตนแต่ละอย่างโดยผ่านใจ
12.245.11
इन्द्रियाणि मनो युङ्क्ते वश्यान्यन्तेव वाजिनः ।
मनश्चापि सदा भुक्ते भूतात्मा हृदयाश्रितः ॥ १२.२४५.११ ॥
ใจย่อมควบอินทรีย์ทั้งหลายดังม้าที่ฝึกแล้วถูกควบ และดวงวิญญาณของสัตว์ซึ่งอยู่ในหัวใจย่อมเสวยอยู่เสมอ
12.245.12
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मानसस्तथा ॥ १२.२४५.१२ ॥
ใจเป็นใหญ่เหนืออินทรีย์ทั้งหลาย และเหนืออินทรีย์ทั้งปวงเหล่านี้ด้วยเช่นกัน ดวงวิญญาณของสัตว์ก็เป็นไปโดยอาศัยใจในการควบคุมและการปล่อยเช่นกัน
12.245.13
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः ।
प्राणापानौ च जीवश्च नित्यं देहेषु देहिनाम् ॥ १२.२४५.१३ ॥
อินทรีย์ อารมณ์ของอินทรีย์ ธรรมชาติ สติ ใจ ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก และชีวาตมัน สิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่ในร่างของสัตว์ที่มีร่างตลอดกาล
12.245.14
आश्रयो नास्ति सत्वस्य गुणः सत्त्वस्य चेतना ।
सत्वं हि तेजः सृजति न गुणान्वै कथंचन ॥ १२.२४५.१४ ॥
สัตตวะไม่มีที่อาศัย สติเป็นคุณของสัตตวะ สัตตวะย่อมให้กำเนิดแสงสว่าง แต่ไม่ได้ให้กำเนิดคุณทั้งหลายด้วยประการใดๆ เลย
12.245.15
एवं सप्तदशं देहे वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
मनीषीमनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.२४५.१५ ॥
เช่นนี้ อาตมันที่เป็นองค์ที่สิบเจ็ดถูกห่อหุ้มอยู่ในร่างด้วยคุณสิบหกประการ พราหมณ์ผู้มีปัญญาย่อมเห็นอาตมันในอาตมันด้วยใจ
12.245.16
न ह्ययं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसा दीपभूतेन महानात्मा प्रकाशते ॥ १२.२४५.१६ ॥
อาตมันนี้ไม่อาจเห็นได้ด้วยตา และไม่อาจเห็นได้ด้วยอินทรีย์ทั้งปวง อาตมันอันยิ่งใหญ่ย่อมปรากฏด้วยใจซึ่งเป็นดุจประทีป
12.245.17
अशब्दस्पर्शरूपं तदरसागन्धमव्ययम् ।
अशरीरं शरीरेषु निरीक्षते निरिन्द्रियम् ॥ १२.२४५.१७ ॥
อาตมันนั้นปราศจากเสียง การสัมผัส รูป รส และกลิ่น ไม่เสื่อมสลาย ไม่มีร่างท่ามกลางร่างทั้งหลาย ไร้อินทรีย์ และย่อมเฝ้าดู
12.245.18
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमृतमाहितम् ।
योऽनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्मभूयसे ॥ १२.२४५.१८ ॥
ผู้ใดเห็นอาตมันที่ไม่ปรากฏ อยู่ในร่างทั้งปวง และเป็นอมตะที่ดำรงอยู่ในสัตว์ผู้ตาย ผู้นั้นเมื่อสิ้นชีวิตย่อมควรแก่ความเป็นพรหมัน
12.245.19
विद्याभिजनसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ १२.२४५.१९ ॥
ปราชญ์ผู้มีทัศนะเสมอกันย่อมมองพราหมณ์ผู้ถึงพร้อมด้วยความรู้และกำเนิดอันสูงส่ง วัว ช้าง สุนัข และแม้แต่คนจัณฑาลอย่างเท่าเทียมกัน
12.245.20
स हि सर्वेषु भूतेषु जङ्गमेषु ध्रुवेषु च ।
वसत्येको महानात्मा येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.२४५.२० ॥
อาตมันอันยิ่งใหญ่หนึ่งเดียวนั้นสถิตอยู่ในสรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนไหวได้และที่ตั้งอยู่นิ่ง และด้วยอาตมันนั้นสิ่งทั้งปวงนี้จึงแผ่ซ่านอยู่
12.245.21
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
यदा पश्यति भूतात्मा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२४५.२१ ॥
เมื่อวิญญาณแห่งสรรพสัตว์เห็นอาตมันในสรรพสัตว์ทั้งหลาย และเห็นสรรพสัตว์ทั้งหลายในอาตมัน ในกาลนั้นเขาย่อมบรรลุพรหมัน
12.245.22
यावानात्मनि मे ह्यात्मा तावानात्मा परात्मनि ।
य एवं सततं वेद सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ १२.२४५.२२ ॥
อาตมันในข้าพเจ้ายิ่งใหญ่เพียงใด อาตมันในปรมาตมันก็ยิ่งใหญ่เพียงนั้น ผู้ที่รู้เช่นนี้อยู่เป็นนิตย์ ย่อมเหมาะแก่ความเป็นอมตะ
12.245.23
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतहितस्य च ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति अपदस्य पदैषिणः ॥ १२.२४५.२३ ॥
แม้เทวดาทั้งหลายที่แสวงหาที่ประดิษฐาน ยังหลงทางบนมรรคาของผู้ที่เป็นอาตมันของสรรพสัตว์ทั้งปวง เป็นประโยชน์ของสรรพสัตว์ทั้งปวง ผู้ไม่มีที่ตั้งนั้น
12.245.24
शकुन्तानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके ।
यथा गतिर्न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥ १२.२४५.२४ ॥
เหมือนทางของนกในท้องฟ้า และทางของปลาในน้ำ ย่อมมองไม่เห็นฉันใด ทางของผู้รู้ความรู้ก็มองไม่เห็นฉันนั้น
12.245.25
कालः पचति भूतानि सर्वाण्येवात्मनाऽऽत्मनि ।
यस्मिंस्तु पच्यते कालस्तं वेदेह न कश्चन ॥ १२.२४५.२५ ॥
กาลย่อมหุงต้มสรรพสัตว์ ด้วยตนเอง ภายในตนเอง โอ วิเทหะ ผู้ที่กาลหุงต้มนั้น ไม่มีใครรู้จักพระองค์เลย
12.245.26
न स ऊर्ध्वं न तिर्यक्च नाधश्चरति यः पुनः ।
न मध्ये प्रतिगृह्णीते नैव किंचित्कुतश्चन ॥ १२.२४५.२६ ॥
พระองค์มิได้เคลื่อนขึ้น มิได้เคลื่อนไปด้านข้าง และมิได้เคลื่อนลง ทั้งมิได้ยึดถือสิ่งใดในท่ามกลาง และมิได้รับสิ่งใดจากที่ใดเลยแม้สิ่งเดียว
12.245.27
सर्वेऽन्तस्था इमे लोका बाह्यमेषां न किंचन ।
यः सहस्र समा गच्छेद्यथा बाणो गुणच्युतः ॥ १२.२४५.२७ ॥
โลกทั้งหลายเหล่านี้ทั้งหมดตั้งอยู่ภายในพระองค์ ไม่มีสิ่งใดอยู่ภายนอกโลกเหล่านั้น แม้ผู้ที่เดินทางไปตลอดพันปี เหมือนลูกศรที่หลุดจากสายธนู
12.245.28
नैवान्तं कारणस्येयाद्यद्यपि स्यान्मनोजवः ।
तस्मात्सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं नास्ति स्थूलतरं ततः ॥ १२.२४५.२८ ॥
แม้ผู้ที่เร็วดั่งใจนึกก็ไม่อาจถึงที่สุดของเหตุได้ เพราะฉะนั้น ไม่มีสิ่งใดละเอียดยิ่งกว่าสิ่งละเอียด และไม่มีสิ่งใดหยาบยิ่งกว่าสิ่งนั้น
12.245.29
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृरत्य तिष्ठति ॥ १२.२४५.२९ ॥
พระองค์มีมือและเท้าทุกทิศ มีตา ศีรษะ และพระพักตร์ทุกทิศ มีหูทุกทิศในโลก ทรงครอบคลุมสรรพสิ่งทั้งปวงและดำรงอยู่
12.245.30
तदेवाणोरणुतरं तन्महद्भ्यो महत्तरम् ।
तदन्तः सर्वभूतानां ध्रुवं तिष्ठन्न दृश्यते ॥ १२.२४५.३० ॥
พระองค์นั้นนั่นแหละเล็กกว่าอณู และใหญ่กว่าสิ่งที่ใหญ่ ดำรงมั่นอยู่ภายในสรรพสัตว์ทั้งปวง แต่ไม่ปรากฏให้เห็น
12.245.31
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
क्षरः सर्वेषु भूतेषु दिवि ह्यमृतमक्षरम् ॥ १२.२४५.३१ ॥
อักษระและสิ่งที่เสื่อมสลาย นี่คือภาวะสองด้านของอาตมัน สิ่งที่เสื่อมสลายอยู่ในสรรพสัตว์ทั้งปวง ส่วนสิ่งที่เป็นอมตะและไม่เสื่อมสลายอยู่ในสวรรค์
12.245.32
नवद्वारं पुरं गत्वा हंसो हि नियतो वशी ।
ईशः सर्वस्य भूतस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ १२.२४५.३२ ॥
หงส์ผู้ได้เข้าไปยังนครที่มีเก้าประตู ผู้ถูกควบคุมและมีความสำรวมตน เป็นผู้เป็นใหญ่เหนือสรรพสัตว์ทั้งปวง ทั้งที่ไม่เคลื่อนไหวและที่เคลื่อนไหวได้
12.245.33
हानिभङ्गविकल्पानां नवानां संचयेन च ।
शरीराणामजस्याहुर्हंसत्वं पारदर्शिनः ॥ १२.२४५.३३ ॥
ผู้เห็นทะลุปรุโปร่งกล่าวว่า ความเป็นหงส์ของผู้ไม่เกิดนั้น เกิดจากการสูญหาย การแตกหัก และความแปรผันต่าง ๆ รวมทั้งการสะสมร่างทั้งเก้า
12.245.34
हंसोक्तं चाक्षरं चैव कूटस्थं यत्तदक्षरम् ।
तद्विद्वानक्षरं प्राप्य जहाति प्राणजन्मनी ॥ १२.२४५.३४ ॥
อักษรที่หงส์กล่าวถึง และสิ่งที่ตั้งมั่นไม่เคลื่อนไหวอันไม่เสื่อมสลายนั้น คืออักษรนั้นเอง ผู้รู้เมื่อบรรลุอักษรนั้นแล้ว ย่อมละทิ้งการเกิดของลมหายใจทั้งหลาย